Cán bộ Phòng Nghiệp vụ 9, Thanh tra tỉnh Thanh Hóa nghiên cứu tài liệu, thực hiện nhiệm vụ được giao. Ảnh: Văn Thanh

Phòng ngừa tham nhũng từ sớm, từ xa

Mỗi vụ việc tham nhũng bị phát hiện đều để lại những hệ lụy không nhỏ. Thiệt hại về tài sản công có thể khắc phục, nhưng niềm tin của người dân đối với bộ máy công quyền nếu bị bào mòn sẽ rất khó lấy lại. Bởi vậy, cùng với yêu cầu xử lý nghiêm minh các hành vi vi phạm, chủ trương xuyên suốt của Đảng và Nhà nước là phải phòng ngừa tham nhũng từ sớm, từ xa, không để sai phạm có cơ hội hình thành.

Tinh thần đó được Thanh tra tỉnh Thanh Hóa cụ thể hóa bằng nhiều giải pháp đồng bộ trong công tác tham mưu quản lý nhà nước về phòng, chống tham nhũng, lãng phí, tiêu cực. Thay vì chỉ tập trung vào các cuộc thanh tra khi vi phạm đã xảy ra, cơ quan thanh tra ngày càng chú trọng hoàn thiện cơ chế kiểm soát, tăng cường công khai, minh bạch, kiểm soát quyền lực và nâng cao trách nhiệm của người đứng đầu.

Cán bộ Thanh tra Phòng Nghiệp vụ 9, Thanh tra tỉnh Thanh Hóa trong giờ làm việc. Ảnh: Văn Thanh

Hiệu quả của cách làm này đã được phản ánh qua những con số biết nói. Năm 2024, toàn tỉnh triển khai 385 cuộc thanh tra hành chính, ban hành 336 kết luận, phát hiện vi phạm kinh tế hơn 130 tỷ đồng và 861m² đất; kiến nghị kiểm điểm trách nhiệm 130 tổ chức và 285 cá nhân. Sang năm 2025 và 6 tháng đầu năm 2026, mặc dù số cuộc thanh tra giảm theo yêu cầu sắp xếp tổ chức bộ máy và nâng cao chất lượng thanh tra, nhưng việc phát hiện, xử lý vi phạm vẫn được duy trì hiệu quả, đặc biệt tỷ lệ thu hồi tiền sai phạm đạt mức rất cao.

Trao đổi với phóng viên Báo Thanh tra, bà Nguyễn Thị Phương Lan, Phó Trưởng phòng Nghiệp vụ 9, Thanh tra tỉnh Thanh Hóa cho biết, công tác theo dõi, đôn đốc và kiểm tra việc thực hiện các kết luận thanh tra luôn được Thanh tra tỉnh xác định là nhiệm vụ quan trọng nhằm bảo đảm các kiến nghị sau thanh tra được thực hiện nghiêm túc, đúng quy định của pháp luật.

Trên cơ sở tham mưu của Thanh tra tỉnh Thanh Hóa, Chủ tịch UBND tỉnh đã ban hành nhiều văn bản chỉ đạo các cơ quan, đơn vị thực hiện đầy đủ các kiến nghị trong kết luận thanh tra, nhất là đối với các sai phạm về kinh tế. Qua đó, nhận thức, trách nhiệm của các đối tượng thanh tra từng bước được nâng lên, nhiều đơn vị đã chủ động khắc phục tồn tại và tự giác chấp hành các yêu cầu xử lý.

Bên cạnh việc ban hành văn bản chỉ đạo định kỳ, Thanh tra tỉnh Thanh Hóa còn thường xuyên rà soát, phân loại các kết luận thanh tra theo từng nhóm nội dung đã thực hiện, đang thực hiện và chưa thực hiện; đồng thời làm rõ nguyên nhân, trách nhiệm, thời hạn hoàn thành và đề ra giải pháp xử lý, không để các kiến nghị tồn đọng kéo dài.

Đặc biệt, năm 2026, Thanh tra tỉnh Thanh Hóa đã tham mưu Chủ tịch UBND tỉnh ban hành Kế hoạch số 91 về khắc phục những tồn tại theo các kết luận thanh tra và kiến nghị của Kiểm toán Nhà nước giai đoạn 2021–2025, qua đó tăng cường đôn đốc, chỉ đạo các đơn vị thực hiện nghiêm túc, triệt để, góp phần nâng cao hiệu lực, hiệu quả công tác thanh tra trên địa bàn tỉnh.

"Đáng chú ý là, phía sau những con số ấy không chỉ là kết quả xử lý vi phạm, mà còn phản ánh sự thay đổi trong tư duy quản lý. Thanh tra không còn đơn thuần là "đi tìm sai phạm", mà từng bước trở thành công cụ giúp các cơ quan, đơn vị nhận diện rủi ro, khắc phục sơ hở trong quản lý và ngăn ngừa vi phạm ngay từ đầu", bà Lan nói.

Cán bộ Phòng Nghiệp vụ 9, Thanh tra tỉnh Thanh Hóa trong giờ làm việc tại cơ quan. Ảnh: Văn Thanh

Đặc biệt, trong thời gian qua, Phòng Nghiệp vụ 4 đã chủ động tham mưu Thanh tra tỉnh và UBND tỉnh Thanh Hóa triển khai đồng bộ các nhiệm vụ về phòng, chống tham nhũng, tiêu cực, trong đó xác định phòng ngừa là giải pháp trọng tâm. Phòng tập trung tham mưu thực hiện các biện pháp như công khai, minh bạch, kiểm soát tài sản, thu nhập, chuyển đổi vị trí công tác, tăng cường trách nhiệm giải trình và trách nhiệm của người đứng đầu. Nhờ đó, công tác phòng ngừa từng bước đi vào nền nếp, góp phần nâng cao hiệu quả quản lý Nhà nước.

Cùng với đó, hoạt động thanh tra, kiểm tra tiếp tục được đẩy mạnh, qua đó kịp thời phát hiện, xử lý vi phạm và kiến nghị làm rõ trách nhiệm của các tổ chức, cá nhân có liên quan. Tuy nhiên, nguy cơ phát sinh tham nhũng vẫn còn ở một số lĩnh vực nhạy cảm như đất đai, đầu tư xây dựng, tài sản công, đấu thầu, đấu giá và thực hiện các dự án.

Cán bộ Thanh tra tỉnh Thanh Hóa trong buổi công bố dự thảo kết luận thanh tra đối với các đơn vị được thanh tra. Ảnh: Văn Thanh

"Thời gian tới, chúng tôi sẽ tiếp tục tham mưu triển khai đồng bộ các giải pháp phòng ngừa, tăng cường hướng dẫn, kiểm tra, kịp thời phát hiện những bất cập trong cơ chế quản lý để kiến nghị chấn chỉnh, góp phần xây dựng nền hành chính liêm chính, kỷ cương, công khai, minh bạch, phục vụ tốt hơn người dân và doanh nghiệp”, ông Vũ Văn Dũng, Trưởng phòng Nghiệp vụ 4, Thanh tra tỉnh Thanh Hóa cho biết.

Trọng tâm thanh tra những "điểm nóng" dễ phát sinh tiêu cực

Thực tiễn thanh tra nhiều năm qua cho thấy, tham nhũng, lãng phí thường xuất hiện ở những lĩnh vực có nguồn lực lớn, quy trình phức tạp và quyền quyết định tập trung. Đó là quản lý đất đai, đầu tư công, xây dựng cơ bản, tài chính - ngân sách, đấu thầu, đấu giá, quản lý tài sản công hay giải quyết thủ tục hành chính.

Đây cũng là những lĩnh vực được Thanh tra tỉnh Thanh Hóa xác định là trọng tâm trong xây dựng kế hoạch thanh tra hằng năm. Thay vì triển khai dàn trải, việc lựa chọn đối tượng thanh tra ngày càng dựa trên dữ liệu quản lý, kết quả kiểm toán, đơn thư phản ánh của người dân, doanh nghiệp và đánh giá mức độ rủi ro. Cách tiếp cận này vừa nâng cao hiệu quả phát hiện vi phạm, vừa hạn chế chồng chéo, giảm ảnh hưởng đến hoạt động bình thường của các cơ quan, đơn vị và doanh nghiệp.

Song song với đó, Thanh tra tỉnh Thanh Hóa đã tham mưu UBND tỉnh ban hành hàng chục văn bản chỉ đạo, hướng dẫn thực hiện Luật Phòng, chống tham nhũng; tăng cường tuyên truyền, phổ biến pháp luật; rà soát, sửa đổi các quy chế quản lý; thực hiện công khai, minh bạch, kiểm soát xung đột lợi ích, chuyển đổi vị trí công tác và đẩy mạnh cải cách hành chính, chuyển đổi số. Đó chính là những "lớp phòng vệ" đầu tiên để thu hẹp cơ hội phát sinh tham nhũng.

Từ góc độ quản trị Nhà nước, một cơ chế minh bạch luôn có giá trị phòng ngừa lớn hơn nhiều lần so với việc xử lý khi sai phạm đã xảy ra. Mỗi quy trình được chuẩn hóa, mỗi thủ tục được công khai, mỗi quyết định được kiểm soát chính là thêm một "rào chắn" ngăn ngừa lợi ích nhóm và hành vi vụ lợi.

Thanh tra tỉnh Thanh Hóa đã tham mưu cho UBND tỉnh thực hiện tốt công tác phòng, chống tham nhũng trên địa bàn. Ảnh: Văn Thanh

Nếu coi phòng, chống tham nhũng là một quá trình liên tục thì người đứng đầu chính là "mắt xích" quan trọng nhất. Thanh tra tỉnh Thanh Hóa xác định rõ trách nhiệm của người đứng đầu trong việc tổ chức thực hiện công khai, minh bạch, tự kiểm tra nội bộ, tiếp công dân, giải quyết khiếu nại, tố cáo và kịp thời xử lý hành vi nhũng nhiễu, gây phiền hà. Việc gắn trách nhiệm cá nhân với kết quả phòng, chống tham nhũng tại từng cơ quan, đơn vị đã góp phần nâng cao kỷ luật, kỷ cương hành chính.

Đáng chú ý, trong 6 tháng đầu năm 2026, trên địa bàn tỉnh Thanh Hóa không phát sinh trường hợp người đứng đầu hoặc cấp phó người đứng đầu bị kết luận thiếu trách nhiệm để xảy ra hành vi tham nhũng, lãng phí, tiêu cực. Đây là tín hiệu tích cực, cho thấy vai trò nêu gương và trách nhiệm quản lý đang từng bước được nâng lên.

Thanh tra tỉnh Thanh Hóa nhìn nhận, nguy cơ phát sinh tham nhũng vẫn hiện hữu khi hệ thống pháp luật ở một số lĩnh vực còn khoảng trống. Ảnh: Văn Thanh

Dẫu vậy, Thanh tra tỉnh Thanh Hóa cũng thẳng thắn nhìn nhận, nguy cơ phát sinh tham nhũng vẫn hiện hữu khi hệ thống pháp luật ở một số lĩnh vực còn có khoảng trống; việc tự kiểm tra, tự phát hiện vi phạm tại một số cơ quan, đơn vị chưa thực sự hiệu quả; dữ liệu quản lý còn phân tán và quá trình vận hành mô hình chính quyền địa phương hai cấp đang đặt ra nhiều yêu cầu mới trong kiểm soát quyền lực.

Điều đó cho thấy, cuộc đấu tranh phòng, chống tham nhũng không thể chỉ dựa vào những cuộc thanh tra hay những bản kết luận sau khi sai phạm đã xảy ra. Muốn xây dựng một nền hành chính liêm chính, điều quan trọng hơn là phải thiết lập được một vòng kiểm soát khép kín, trong đó mọi quyền lực đều được giám sát, mọi quy trình đều minh bạch và mọi dấu hiệu bất thường đều được nhận diện từ sớm.

Bài 2: Kiểm soát tài sản, thu nhập - “lá chắn” phòng ngừa tham nhũng