(Thanh tra) - Với hệ thống tiêu chí bao quát từ hoàn thiện thể chế, phòng ngừa, phát hiện đến xử lý và thu hồi tài sản, Bộ Chỉ số đánh giá công tác phòng, chống tham nhũng, lãng phí, tiêu cực được kỳ vọng tạo ra cách nhìn toàn diện hơn về hiệu quả thực thi.
Ngày 30/9/2026, Thủ tướng Chính phủ ban hành Quyết định số 47/2026/QĐ-TTg về Bộ Chỉ số đánh giá công tác phòng, chống tham nhũng, lãng phí, tiêu cực. Quyết định áp dụng đối với các bộ, cơ quan ngang bộ và UBND các tỉnh, thành phố; đồng thời xác định trách nhiệm của các cơ quan, tổ chức, cá nhân có liên quan trong quá trình thực hiện.
Việc ban hành Bộ Chỉ số đặt ra một khuôn khổ đánh giá thống nhất, hướng tới đo lường khách quan, toàn diện kết quả thực hiện các biện pháp phòng ngừa, phát hiện và xử lý tham nhũng, lãng phí, tiêu cực. Đáng chú ý, kết quả đánh giá không chỉ phục vụ xếp loại, thi đua, khen thưởng hằng năm mà còn là cơ sở cho công tác chỉ đạo, điều hành, quản trị, theo dõi xu hướng, nhận diện nguy cơ, cảnh báo sớm và hoàn thiện chính sách, pháp luật.
Tại Hội nghị trực tuyến toàn quốc nhằm hướng dẫn và triển khai thực hiện quyết định của Thủ tướng Chính phủ về Bộ Chỉ số đánh giá công tác phòng, chống tham nhũng, lãng phí, tiêu cực, ông Trương Khánh Hải, Phó Cục trưởng Cục Phòng, chống tham nhũng, lãng phí, tiêu cực (Cục IV), Thanh tra Chính phủ cho biết, nguyên tắc đánh giá tại Quyết định số 47/2026/QĐ-TTg yêu cầu việc áp dụng Bộ Chỉ số phải đầy đủ, đồng bộ; bảo đảm độc lập, khách quan, chính xác, trung thực, công khai, minh bạch, khoa học và phù hợp với chức năng, nhiệm vụ của từng cơ quan. Mỗi kết quả tự chấm phải có căn cứ số liệu và tài liệu kiểm chứng; không lấy kế hoạch hoặc văn bản mới ban hành thay cho kết quả thực hiện.
Đây là yêu cầu có ý nghĩa trực tiếp đối với chất lượng đánh giá. Thay vì chỉ ghi nhận cơ quan đã triển khai hoạt động gì, việc chấm điểm cần trả lời được những hoạt động đó đã tạo ra kết quả nào, mức độ hoàn thành ra sao, có đáp ứng yêu cầu đặt ra hay không. Cách đánh giá dựa trên kết quả cũng giúp hạn chế tình trạng báo cáo thiên về liệt kê thành tích, trong khi những hạn chế, vướng mắc hoặc lĩnh vực tiềm ẩn nguy cơ chưa được nhận diện đầy đủ.
Một điểm quan trọng trong phương pháp đánh giá là phân biệt tiêu chí định lượng và tiêu chí định tính.
Đối với tiêu chí định lượng, điểm thành phần được tính theo công thức: Số liệu thực tế đã thực hiện chia cho số liệu phải thực hiện, sau đó nhân với điểm tối đa của tiêu chí.
Đối với tiêu chí định tính, nếu thực hiện đầy đủ yêu cầu thì được tính 100% điểm tối đa; thực hiện một phần thì tính theo tỷ lệ khối lượng công việc đã hoàn thành; không thực hiện thì không được tính điểm.
Cách tính này đòi hỏi cơ quan được đánh giá phải xác định rõ cả kết quả thực tế và yêu cầu phải thực hiện. Với tiêu chí có tỷ lệ, không thể chỉ đưa ra một con số kết quả mà thiếu căn cứ xác định tổng số đối tượng, nhiệm vụ hoặc trường hợp thuộc diện phải thực hiện. Tương tự, với tiêu chí định tính, việc tự chấm cần chỉ rõ nội dung nào đã hoàn thành, nội dung nào còn thiếu, thay vì đánh giá chung chung.
Theo hướng dẫn chấm điểm đối với cấp bộ, tổng điểm được hình thành từ các nhóm tiêu chí tính điểm, cộng điểm cộng và trừ điểm trừ theo điều kiện cụ thể. Tổng điểm cơ bản là 100 điểm trước khi tính điểm cộng, điểm trừ. Việc xếp thứ tự được thực hiện riêng đối với khối bộ và khối địa phương, không gộp hai khối thành một bảng xếp hạng chung.
Cũng theo ông Hải, Bộ Chỉ số tính đến sự khác biệt về chức năng, nhiệm vụ và thẩm quyền. Ở cấp bộ, một số tiêu chí đặc thù về phòng ngừa trong khu vực ngoài Nhà nước được áp dụng đối với Bộ Tài chính, Ngân hàng Nhà nước Việt Nam, Bộ Nội vụ và Thanh tra Chính phủ; tiêu chí phát hiện qua thanh tra áp dụng đối với cấp bộ có chức năng thanh tra; tiêu chí phát hiện qua điều tra áp dụng đối với Bộ Công an và Bộ Quốc phòng; tiêu chí thu hồi tài sản bằng biện pháp tư pháp áp dụng đối với Bộ Công an, Bộ Quốc phòng và Bộ Tư pháp.
Ở cấp tỉnh, các tiêu chí đặc thù tập trung vào việc hướng dẫn thực hiện biện pháp phòng ngừa trong doanh nghiệp, tổ chức khu vực ngoài Nhà nước, trong đó có quy tắc ứng xử, kiểm soát nội bộ, công khai, minh bạch, kiểm soát xung đột lợi ích và trách nhiệm người đứng đầu.
Việc thiết kế tiêu chí theo từng nhóm đối tượng nhằm bảo đảm kết quả đánh giá phù hợp với chức năng, nhiệm vụ thực tế. Một cơ quan không thể bị đánh giá bằng những yêu cầu nằm ngoài thẩm quyền, cũng không thể bỏ qua những nhiệm vụ đặc thù được giao. Đây là điều kiện để điểm số có ý nghĩa so sánh trong từng khối và phản ánh đúng hơn trách nhiệm thực thi.
Một trong những yêu cầu xuyên suốt khi triển khai Bộ Chỉ số theo Quyết định số 47/2026/QĐ-TTg là mọi kết quả đánh giá phải có căn cứ. Đây không chỉ là yêu cầu về thủ tục lập hồ sơ, mà còn là điều kiện để bảo đảm điểm số phản ánh đúng kết quả thực hiện công tác phòng, chống tham nhũng, lãng phí, tiêu cực.
Theo hướng dẫn thực hiện, các bộ, cơ quan ngang bộ và UBND cấp tỉnh cần căn cứ đúng phụ lục áp dụng, chuẩn bị số liệu và tài liệu chứng minh tương ứng với từng tiêu chí.
Ông Hải cũng cho biết đối với tiêu chí định lượng, yêu cầu quan trọng là phải xác định được cả tử số và mẫu số. Số liệu thực tế đã thực hiện phải đi cùng căn cứ xác định tổng số nhiệm vụ, đối tượng hoặc trường hợp thuộc diện phải thực hiện. Nếu chỉ báo cáo số việc đã hoàn thành mà không làm rõ tổng số việc phải hoàn thành thì tỷ lệ đạt được chưa đủ cơ sở để tính điểm.
Không chỉ là các số liệu báo cáo nội bộ, Bộ Chỉ số mới thể hiện tính hiện đại khi lồng ghép trực tiếp kết quả của các chỉ số đánh giá độc lập quốc gia. Cụ thể, kết quả Chỉ số cải cách hành chính (PAR Index do Bộ Nội vụ công bố) và Chỉ số chuyển đổi số (DTI do Bộ Khoa học và Công nghệ công bố) được đưa trực tiếp vào công thức tính điểm của Nhóm B. Sự liên thông này buộc các cơ quan nhà nước phải vận hành đồng bộ bộ máy, không thể tách rời nhiệm vụ cải cách hành chính hay chuyển đổi số ra khỏi công tác phòng ngừa tiêu cực.
Theo Quyết định số 47/2026/QĐ-TTg, Bộ trưởng, Thủ trưởng cơ quan ngang bộ và Chủ tịch UBND cấp tỉnh có trách nhiệm tổ chức đánh giá hằng năm trong phạm vi nhiệm vụ, quyền hạn và gửi kết quả về Thanh tra Chính phủ trước ngày 31/1 của năm liền kề năm đánh giá. Việc báo cáo được thực hiện trên môi trường điện tử khi Cơ sở dữ liệu quốc gia về phòng, chống tham nhũng, lãng phí, tiêu cực được đưa vào khai thác, sử dụng.
Thanh tra Chính phủ chủ trì, phối hợp với Bộ Tài chính hướng dẫn, đôn đốc, kiểm tra việc thực hiện; rà soát kết quả đánh giá cấp bộ, cấp tỉnh và tổng hợp báo cáo cấp có thẩm quyền. Trường hợp phát hiện kết quả chưa đầy đủ hoặc thiếu chính xác, Thanh tra Chính phủ trao đổi bằng văn bản để cơ quan liên quan tổ chức rà soát, đánh giá lại. Trong thời hạn 10 ngày kể từ khi nhận được văn bản yêu cầu, cơ quan có trách nhiệm hoàn thành và gửi lại kết quả.
