(Thanh tra) - Sáng 28/10, tại thành phố Cần Thơ, Tổ chức Oxfam tại Việt Nam phối hợp với các đối tác tổ chức Lễ khởi động Dự án “Phát triển chuỗi giá trị lúa gạo bền vững, phát thải thấp và thích ứng biến đổi khí hậu tại vùng Đồng bằng sông Cửu Long” (GORICE). Dự án triển khai giai đoạn 2025–2030 tại thành phố Cần Thơ và các tỉnh An Giang, Vĩnh Long, hướng đến giảm khoảng 748.000 tấn phát thải carbon, góp phần nâng cao thu nhập và cải thiện sinh kế cho người trồng lúa.
Dự án do Chính phủ Canada tài trợ thông qua Bộ Các vấn đề Toàn cầu Canada (GAC), nhằm thúc đẩy sản xuất lúa gạo bền vững, giảm phát thải khí nhà kính, nâng cao năng lực thích ứng với biến đổi khí hậu và tăng cường sự tham gia của phụ nữ, người dân tộc thiểu số trong chuỗi giá trị lúa gạo.
Đồng bằng sông Cửu Long (ĐBSCL) là vùng sản xuất lúa gạo trọng điểm của cả nước, đóng góp khoảng một nửa sản lượng lúa và hơn 90% lượng gạo xuất khẩu. Tuy nhiên, ngành hàng lúa gạo đang chịu nhiều sức ép từ biến đổi khí hậu, thời tiết cực đoan, xâm nhập mặn, cùng yêu cầu ngày càng cao của thị trường về chất lượng, truy xuất nguồn gốc và giảm phát thải khí nhà kính.
Thực tiễn triển khai Đề án phát triển bền vững 1 triệu héc-ta chuyên canh lúa chất lượng cao và phát thải thấp gắn với tăng trưởng xanh vùng ĐBSCL đến năm 2030 đã cho thấy hiệu quả trong giảm phát thải, tiết kiệm chi phí và nâng cao thu nhập cho nông dân. Tuy nhiên, việc phát triển thị trường gạo phát thải thấp vẫn còn nhiều khó khăn, nhất là khả năng tiếp cận kỹ thuật, nguồn lực tài chính và cơ hội thị trường của các hộ sản xuất quy mô nhỏ.
Phát biểu tại buổi lễ, ông Trần Chí Hùng, Phó Chủ tịch UBND thành phố Cần Thơ, cho biết ĐBSCL nói chung và thành phố Cần Thơ nói riêng đang đối mặt với nhiều thách thức do biến đổi khí hậu, thời tiết cực đoan, xâm nhập mặn và suy giảm tài nguyên. Trong khi đó, chi phí đầu vào tăng cùng những yêu cầu khắt khe hơn về chất lượng, môi trường và giảm phát thải đang tạo thêm áp lực đối với nông dân, hợp tác xã và doanh nghiệp. Việc chuyển đổi sản xuất theo hướng xanh, bền vững, thích ứng với biến đổi khí hậu và nâng cao giá trị cho người trồng lúa là yêu cầu cấp thiết. Trong đó, Đề án phát triển 1 triệu héc-ta lúa chất lượng cao, phát thải thấp là định hướng quan trọng để đổi mới phương thức sản xuất, tổ chức lại chuỗi giá trị và nâng cao sức cạnh tranh của ngành hàng lúa gạo.
Dự án GORICE tập trung thúc đẩy các phương thức canh tác thông minh thích ứng với khí hậu; nâng cao năng lực cho cán bộ kỹ thuật, nông dân và các tổ chức sản xuất thông qua hoạt động tập huấn, xây dựng mô hình trình diễn, cải thiện quản lý nước và rơm rạ, giảm phát thải và phát triển kinh tế tuần hoàn.
Bên cạnh hỗ trợ kỹ thuật, dự án chú trọng tăng cường kết nối thị trường, phát triển thị trường gạo phát thải thấp và nâng cao nhận thức người tiêu dùng. Các hoạt động cũng hướng đến phát huy vai trò của phụ nữ, tạo điều kiện để các nhóm dễ bị tổn thương tham gia và hưởng lợi công bằng hơn trong chuỗi giá trị lúa gạo.
Một nội dung quan trọng khác là hỗ trợ xây dựng hệ thống đo đạc, báo cáo và thẩm tra kết quả giảm phát thải (MRV), thúc đẩy thị trường carbon và tăng cường hợp tác giữa cơ quan quản lý, nhà khoa học, doanh nghiệp, hợp tác xã và nông dân. Qua đó, dự án góp phần hình thành chuỗi giá trị lúa gạo bền vững, minh bạch, đáp ứng yêu cầu của thị trường trong nước và quốc tế.
Theo mục tiêu đề ra, dự án dự kiến mang lại lợi ích trực tiếp cho 48.200 người và lợi ích cho 100.000 người tiêu dùng; hỗ trợ 20.500 người sản xuất lúa gạo cải thiện đời sống, trong đó phụ nữ chiếm 50%. Đồng thời, dự án hướng đến áp dụng các thực hành thích ứng với biến đổi khí hậu trên 180.000ha diện tích gieo trồng và thu hút ít nhất 30 doanh nghiệp lúa gạo tham gia. Tổng lượng phát thải carbon dự kiến giảm khoảng 748.000 tấn.
Tại thành phố Cần Thơ, dự án được triển khai từ tháng 9/2026 đến hết tháng 12/2029 tại 7 xã gồm: Hồ Đắc Kiện, Thuận Hòa, Đại Ngãi, Tân Thạnh, Gia Hòa, Nhu Gia và Thạnh Phú. Tổng kinh phí viện trợ không hoàn lại là 788.975,38 CAD, tương đương khoảng 15 tỷ đồng, do Chính phủ Canada tài trợ thông qua Oxfam Novib.
Thành phố kỳ vọng dự án sẽ góp phần nâng cao năng lực sản xuất, cải thiện sinh kế cho người dân, nhân rộng các mô hình canh tác hiệu quả và tăng cường liên kết giữa các chủ thể trong chuỗi giá trị lúa gạo.
Việc phối hợp với Viện Môi trường Nông nghiệp trong đo đạc, báo cáo, thẩm tra kết quả giảm phát thải và với Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI) trong kết nối doanh nghiệp, thị trường được kỳ vọng giúp các hoạt động của dự án sát với nhu cầu thực tiễn. Qua đó, GORICE góp phần thúc đẩy chuyển đổi xanh ngành lúa gạo, nâng cao giá trị sản phẩm, tăng khả năng cạnh tranh và hướng đến phát triển nông nghiệp bền vững tại ĐBSCL.
