Bộ Nông nghiệp và Môi trường đang lấy ý kiến các tổ chức, cá nhân đối với dự thảo Thông tư hướng dẫn kiểm tra, giám sát hoạt động nhận chìm ở biển.

Hoạt động nhận chìm ở biển phải tuân thủ các quy định của pháp luật. Ảnh minh họa: VGP

Điểm đáng chú ý nhất của dự thảo là định hướng quản lý dựa trên dữ liệu và công nghệ. Nếu được triển khai đồng bộ, AI, GIS, viễn thám, camera, thiết bị định vị và thiết bị bay không người lái có thể giúp giảm chi phí kiểm tra trực tiếp, nâng cao khả năng phát hiện sớm vi phạm và hạn chế rủi ro môi trường.

Theo dự thảo, các phương thức kiểm tra, giám sát hoạt động nhận chìm ở biển gồm: Kiểm tra trực tiếp tại hiện trường; kiểm tra hồ sơ, tài liệu; khai thác dữ liệu từ hệ thống giám sát hành trình, thiết bị định vị, camera, quan trắc môi trường; sử dụng dữ liệu viễn thám, GIS và các nguồn dữ liệu hợp pháp khác.

Đáng chú ý, dự thảo cho phép ứng dụng trí tuệ nhân tạo, viễn thám, GIS, thiết bị bay không người lái và các công nghệ phù hợp để theo dõi hoạt động nhận chìm, việc sử dụng khu vực biển và diễn biến môi trường.

Việc cho phép kết hợp nhiều nguồn dữ liệu là hướng tiếp cận đáng chú ý. Thay vì chỉ kiểm tra sau khi hoạt động nhận chìm đã diễn ra, cơ quan quản lý có thể từng bước xây dựng hệ thống giám sát liên tục, từ hành trình của phương tiện, vị trí nhận chìm, khối lượng vật chất đến những biến động bất thường của môi trường.

Trong đó, AI có thể đóng vai trò hỗ trợ phân tích dữ liệu, nhận diện các hành trình hoặc vị trí có dấu hiệu bất thường để cơ quan chức năng tập trung kiểm tra. Viễn thám và GIS có thể hỗ trợ theo dõi không gian khu vực biển, trong khi thiết bị bay không người lái có thể bổ sung dữ liệu kiểm tra tại những khu vực khó tiếp cận.

Một điểm tích cực khác của dự thảo là quy định kiểm tra định kỳ và kiểm tra đột xuất. Kiểm tra đột xuất được thực hiện khi phát hiện dấu hiệu vi phạm, có thông tin phản ánh, dữ liệu giám sát bất thường hoặc xảy ra sự cố môi trường biển.

Cách tiếp cận này có thể giúp nguồn lực kiểm tra được sử dụng hiệu quả hơn. Thay vì tổ chức kiểm tra dàn trải, cơ quan quản lý có thể dựa trên dữ liệu để xác định các trường hợp có nguy cơ cao, từ đó tiến hành kiểm tra có trọng tâm.

Dự thảo cũng quy định xây dựng hồ sơ theo dõi đối với từng giấy phép nhận chìm, đồng thời phân loại mức độ tuân thủ thành ba nhóm: tuân thủ đầy đủ; tuân thủ nhưng còn tồn tại cần khắc phục; và không tuân thủ. Đây là cơ sở quan trọng để chuyển hoạt động quản lý từ việc kiểm tra từng vụ việc sang theo dõi quá trình thực hiện giấy phép.

Theo Bộ Nông nghiệp và Môi trường, việc xây dựng Dự thảo đáp ứng yêu cầu thực tế, khi hiện nay số lượng dự án nạo vét, nhận chìm chất nạo vét ở biển ngày càng gia tăng, đặt ra vấn đề cấp thiết về quản lý, kiểm soát chặt chẽ.

Dự thảo được xem là bước hoàn thiện cơ sở quản lý đối với hoạt động có nguy cơ tác động trực tiếp đến chất lượng môi trường biển, nhất là trong bối cảnh số lượng dự án nạo vét, nhận chìm chất nạo vét ngày càng gia tăng. Thông tư nhằm mục đích thiết lập một khung pháp quy trình thống nhất trong kiểm tra, giám sát hoạt động nhận chìm ở biển.