Chuyên gia kinh tế - PGS.TS Ngô Trí Long. Ảnh: Đông Hà

Trả lời phỏng vấn Báo Thanh tra, chuyên gia kinh tế - PGS.TS Ngô Trí Long, nguyên Viện trưởng Viện Nghiên cứu thị trường giá cả, Bộ Tài chính, cho rằng kinh tế số, kinh tế xanh và công nghiệp bán dẫn không chỉ là các lĩnh vực ưu tiên, mà chính là "cấu trúc tăng trưởng mới" quyết định khả năng Việt Nam vượt bẫy thu nhập trung bình trong 10 - 20 năm tới.

Theo ông, khi kinh tế số đã đóng góp hơn 14% GDP, năng lượng xanh trở thành "vé vào cửa" chuỗi cung ứng toàn cầu, còn bán dẫn mở ra cơ hội nhảy vọt trong chuỗi giá trị, vấn đề then chốt đặt ra là tháo gỡ các rào cản thể chế, hạ tầng và nhân lực để ba động lực này thực sự phát huy vai trò trong giai đoạn tới.

+ Thưa PGS.TS Ngô Trí Long, ông đánh giá thế nào về vai trò của các động lực tăng trưởng mới như kinh tế số, kinh tế xanh và công nghiệp bán dẫn đối với triển vọng phát triển của Việt Nam trong giai đoạn tới?

- PGS.TS Ngô Trí Long: Theo tôi, kinh tế số, kinh tế xanh và công nghiệp bán dẫn không chỉ là những lĩnh vực ưu tiên ngắn hạn, mà chính là cấu trúc tăng trưởng mới, quyết định khả năng Việt Nam vượt bẫy thu nhập trung bình trong 10 - 20 năm tới.

Nếu được triển khai đúng hướng, ba động lực này sẽ giúp tái cấu trúc mô hình tăng trưởng theo chiều sâu, dựa trên công nghệ, năng suất và giá trị gia tăng cao, thay vì phụ thuộc vào vốn và lao động giá rẻ như trước.

+ Riêng với kinh tế số, các số liệu cập nhật đến năm 2025 cho thấy vai trò của khu vực này ra sao, thưa ông?

- PGS.TS Ngô Trí Long: Các số liệu mới nhất cho thấy kinh tế số đã khẳng định là một trong những động lực tăng trưởng quan trọng của nền kinh tế năm 2025. Giá trị tăng thêm của kinh tế số đạt khoảng 72,1 tỷ USD, tăng trưởng 14,6% và đóng góp hơn 14% vào GDP. Điều này cho thấy kinh tế số không còn là xu hướng tương lai, mà đã trở thành một trụ cột thực tế trong cơ cấu tăng trưởng.

Đáng chú ý, trong cơ cấu 14,02% đóng góp vào GDP năm 2025, các ngành kinh tế số lõi tiếp tục giữ vai trò "đầu tàu". Đây là các ngành như sản xuất sản phẩm điện tử, máy tính; viễn thông; lập trình máy tính và xử lý dữ liệu.

+ Ông có thể phân tích rõ hơn vai trò của các ngành kinh tế số lõi trong bức tranh chung?

- PGS.TS Ngô Trí Long: Các ngành kinh tế số lõi hiện đóng góp tới 8,42% GDP, chiếm hơn 60% tổng giá trị kinh tế số. Đây chính là khu vực cung cấp hạ tầng, công cụ và nền tảng công nghệ cho toàn bộ các hoạt động kinh tế khác, từ sản xuất, dịch vụ đến quản lý nhà nước.

Sự lớn mạnh của các tập đoàn công nghệ trong nước, cùng với dòng vốn FDI chất lượng cao vào lĩnh vực bán dẫn và linh kiện điện tử, đã đưa giá trị các ngành kinh tế số lõi lên khoảng 43,3 tỷ USD trong năm 2025. Đây là dấu hiệu cho thấy kinh tế số Việt Nam đang dịch chuyển mạnh sang các phân khúc có hàm lượng công nghệ cao và gắn chặt hơn với chuỗi giá trị toàn cầu.

+ Với kinh tế xanh, ông nhìn nhận vai trò của lĩnh vực này đối với tăng trưởng và thu hút đầu tư như thế nào?

- PGS.TS Ngô Trí Long: Kinh tế xanh, đặc biệt là năng lượng tái tạo và chuyển dịch carbon thấp, là điều kiện tiên quyết để Việt Nam vừa tăng trưởng vừa giữ ổn định vĩ mô dài hạn. Việt Nam đã đạt khoảng 46.000 MW công suất điện tái tạo, tỷ trọng năng lượng tái tạo năm 2024 đạt khoảng 13 - 14% sản lượng điện. Quan trọng hơn, Việt Nam đã công bố mục tiêu phát thải ròng bằng "0" vào năm 2050, ban hành Chiến lược tăng trưởng xanh và đang chuẩn bị triển khai thị trường carbon.

Kinh tế xanh hiện cũng là “vé vào cửa” chuỗi cung ứng toàn cầu mới. Nhiều tập đoàn FDI gắn quyết định đầu tư với cường độ carbon của hệ thống điện và khả năng mua điện tái tạo trực tiếp (DPPA). Xu hướng “FDI xanh” đang ngày càng rõ nét.

+ Công nghiệp bán dẫn được coi là "cơ hội chiến lược". Theo ông, đâu là điểm then chốt để Việt Nam tận dụng được cơ hội này?

- PGS.TS Ngô Trí Long: Bán dẫn là lĩnh vực cho phép Việt Nam nhảy vọt trong chuỗi giá trị. Chiến lược phát triển ngành bán dẫn đặt mục tiêu đến 2030 đào tạo khoảng 50.000 kỹ sư, trước mắt làm chủ khâu đóng gói, thử nghiệm và từng bước tham gia thiết kế. Thị trường bán dẫn tại Việt Nam năm 2024 đã vượt 18 tỷ USD và có thể đạt trên 30 tỷ USD trong vài năm tới.

Tuy nhiên, để ba động lực số, xanh và bán dẫn thực sự tạo bứt phá, Việt Nam cần tháo gỡ đồng bộ các rào cản về thể chế, hạ tầng và nhân lực. Đột phá thể chế, đầu tư hạ tầng "kép" số - xanh, chiến lược nhân lực quy mô lớn gắn với doanh nghiệp và kiến tạo hệ sinh thái tài chính - liên kết chuỗi là những hướng đi then chốt.

Nếu làm được, ba động lực này sẽ không chỉ là khẩu hiệu, mà trở thành ba trụ cột tái cấu trúc mô hình tăng trưởng của Việt Nam trong thập kỷ tới.

+ Xin trân trọng cảm ơn ông!