Việt Nam đứng trước yêu cầu chuyển sang mô hình phát triển mới, dựa trên lợi thế cạnh tranh, năng suất, khoa học - công nghệ và chất lượng tăng trưởng.

Đại hội XIV yêu cầu hành động ngay

GS.TS Hoàng Văn Cường, đại biểu Quốc hội khóa XV, thành viên Hội đồng tư vấn chính sách của Thủ tướng Chính phủ cho biết, kỳ vọng của Nhân dân với Đại hội XIV hiện nay là rất lớn. Nhiều ý kiến nhìn nhận Đại hội lần này mang ý nghĩa tương tự Đại hội VI năm 1986 - thời điểm đất nước đứng trước một bước ngoặt lịch sử.

Sau gần 40 năm Đổi mới, từ một nền kinh tế nghèo nàn, thiếu thốn, Việt Nam đã vươn lên trở thành quốc gia có thu nhập trung bình cao, từng bước khẳng định vị thế trên trường quốc tế. Tuy nhiên, theo ông Cường, khát vọng phát triển của đất nước không dừng lại ở ngưỡng này.

Mục tiêu lớn hơn được đặt ra là vượt qua bẫy thu nhập trung bình, hướng tới trở thành quốc gia phát triển, có thu nhập cao vào năm 2045.

"Đại hội XIV được kỳ vọng sẽ tạo ra một bước ngoặt mới, chuyển đất nước từ mô hình tăng trưởng truyền thống vốn đã đạt đến giới hạn sang một mô hình phát triển mới dựa trên lợi thế cạnh tranh, năng suất, khoa học - công nghệ và chất lượng tăng trưởng", GS.TS Hoàng Văn Cường nhấn mạnh.

Không chỉ xác lập mục tiêu, theo ông Cường, điểm đáng chú ý của Đại hội XIV là việc đồng thời xác định rõ các giải pháp và nhiệm vụ trọng tâm. Trọng tâm ở đây là đổi mới thể chế, đổi mới tư duy và thay đổi phương thức hành động nhằm tạo ra những đột phá thực chất, không chỉ trong tư duy mà cả trong thực tiễn phát triển.

Đại hội XIV không chỉ dừng ở việc ban hành nghị quyết mà còn chỉ rõ các mục tiêu chiến lược và nhiệm vụ chiến lược cần triển khai ngay sau Đại hội. Điều này đồng nghĩa với việc, khi Đại hội kết thúc, quá trình hành động phải bắt đầu ngay, với các nhiệm vụ cụ thể, rõ người, rõ việc, rõ trách nhiệm.

Theo GS.TS Hoàng Văn Cường, chính kết quả thực hiện các nhiệm vụ chiến lược này sẽ là thước đo thực chất cho khả năng hiện thực hóa những mục tiêu mà Đại hội đã đề ra. Nếu việc đổi mới tư duy, đổi mới phương thức hành động và hoàn thiện thể chế được triển khai đồng bộ, quyết liệt, các mục tiêu dù rất cao vẫn hoàn toàn có cơ sở để trở thành hiện thực.

Tăng trưởng cao phải đi cùng chất lượng và kiểm soát rủi ro

Ở góc nhìn kinh tế vĩ mô, TS. Nguyễn Quốc Việt, Phó Viện trưởng Viện Nghiên cứu Kinh tế và Chính sách cho rằng, trong Văn kiện Đại hội XIV, khát vọng phát triển đất nước đã được đặt ra ở một tầm vóc mới. Khát vọng đó gắn với hai dấu mốc chiến lược là 100 năm thành lập Đảng và 100 năm thành lập nước vào năm 2045.

Theo ông Việt, văn kiện thể hiện rõ mong muốn mở ra một kỷ nguyên vươn mình của dân tộc, hướng tới mục tiêu xây dựng một xã hội dân giàu, nước mạnh, thịnh vượng, công bằng và văn minh. Trên tinh thần đó, việc đặt mục tiêu tăng trưởng kinh tế hai con số, từ 10% trở lên bắt đầu từ năm 2026, được xem là một quyết tâm chính trị rất lớn.

"Tất nhiên, đây là quyết tâm chính trị rất cao của Đảng, Nhà nước và toàn xã hội. Tuy nhiên, quyết tâm này không phải là mong muốn chủ quan mà có những cơ sở thực chất từ nền tảng phát triển của kinh tế Việt Nam trong thời gian qua", TS. Nguyễn Quốc Việt nhấn mạnh.

Theo ông, việc Đảng xác định mục tiêu đưa Việt Nam trở thành quốc gia hùng cường trên nền tảng tăng trưởng cao đi cùng với nâng cao chất lượng tăng trưởng là cách tiếp cận cân bằng giữa khát vọng phát triển nhanh và yêu cầu phát triển bền vững, trong bối cảnh kinh tế thế giới còn nhiều bất định.

Tuy vậy, ông lưu ý, trong quá trình theo đuổi mục tiêu tăng trưởng cao cần tránh tư duy chủ quan, duy ý chí và các bước đi nóng vội. Việc thử nghiệm chính sách cũng như đặt hàng khu vực tư nhân tham gia các chiến lược, dự án trọng điểm cần dựa trên tín hiệu thị trường, hài hòa lợi ích giữa khu vực nhà nước và tư nhân, đồng thời bám sát nhu cầu của người tiêu dùng.

"Muốn tăng trưởng nhanh và bền vững, mọi quyết sách cần dựa trên tính toán khoa học, thận trọng, có kiểm soát và đánh giá tác động cụ thể. Cần tránh những can thiệp thô bạo vào quá trình vận hành của nền kinh tế, bởi điều đó có thể làm gia tăng rủi ro và cản trở mục tiêu tăng trưởng dài hạn", TS. Nguyễn Quốc Việt nói.

Nhìn từ góc độ thể chế và pháp luật, GS.TS Võ Khánh Vinh, nguyên Phó Chủ tịch Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam, Phó Chủ tịch Hội đồng Giáo sư ngành Luật học cho rằng, sau 40 năm Đổi mới, Việt Nam đã đạt được những thành tựu to lớn, gắn liền với quá trình đổi mới và hoàn thiện thể chế.

Theo ông, thể chế kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa từng bước được hình thành; hệ thống pháp luật ngày càng hoàn thiện; Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa được xây dựng và củng cố; môi trường đầu tư, kinh doanh và hội nhập quốc tế không ngừng được cải thiện.

Từ thực tiễn Đổi mới, GS.TS Võ Khánh Vinh cho rằng, một bài học xuyên suốt là cải cách thể chế phải xuất phát từ yêu cầu phát triển của đất nước. Thực tiễn cho thấy, nhiều đột phá cải cách ban đầu xuất phát từ thực tiễn như khoán trong nông nghiệp, đổi mới doanh nghiệp nhà nước, mở cửa nền kinh tế, sau đó mới được thể chế hóa thành pháp luật và chính sách.

Theo ông, thể chế chỉ thực sự phát huy giá trị khi phục vụ trực tiếp cho mục tiêu phát triển, giải phóng sức sản xuất và nâng cao đời sống Nhân dân. Những cải cách thành công đều gắn với việc tháo gỡ rào cản, giảm bao cấp, mở rộng quyền tự chủ, khuyến khích sáng tạo và thúc đẩy cạnh tranh lành mạnh.

Đồng thời, quá trình Đổi mới cũng khẳng định việc hoàn thiện thể chế luôn gắn chặt với xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa. Việc đề cao pháp luật, mở rộng dân chủ, tăng cường kiểm soát quyền lực và bảo đảm quyền con người, quyền công dân đã góp phần làm cho thể chế ngày càng minh bạch và hiệu quả.

"Thực tiễn Đổi mới khẳng định vai trò lãnh đạo của Đảng là nhân tố quyết định định hướng và thành công của cải cách thể chế. Đường lối, chủ trương của Đảng giữ vai trò "mở đường", Nhà nước thực hiện thể chế hóa thành Hiến pháp, pháp luật và chính sách. Sự thống nhất giữa chủ trương của Đảng và pháp luật của Nhà nước là điều kiện bảo đảm tính nhất quán và hiệu lực của thể chế", GS.TS Võ Khánh Vinh phân tích.