Chính quyền địa phương 2 cấp mở ra nhiều cơ hội cải cách thủ tục hành chính, giúp rút ngắn quy trình và tạo thuận lợi cho người dân. Ảnh: Trung tâm Phục vụ hành chính công TP. Hà Nội

Phân cấp, phân quyền - Nền tảng cho sự chủ động của địa phương

Mô hình chính quyền địa phương 2 cấp, tập trung vào cấp tỉnh và cấp xã, đã được triển khai từ giữa năm 2025, đánh dấu một bước chuyển đổi quan trọng trong quản lý Nhà nước. Theo báo cáo 6 tháng đầu năm 2026 của Bộ Nội vụ, công tác phân cấp, phân quyền đã được thực hiện đồng bộ, quyết liệt, tạo nền tảng để các địa phương chủ động hơn trong việc thực hiện nhiệm vụ.

Thứ trưởng Bộ Nội vụ Vũ Chiến Thắng đánh giá, thực tiễn cho thấy tư duy “quản lý hành chính” đang từng bước chuyển sang tư duy “phục vụ và kiến tạo”. Việc 33/34 địa phương thiết lập 3.189 Trung tâm Phục vụ hành chính công cấp xã đã góp phần đưa các dịch vụ công thiết yếu đến gần hơn với người dân.

Thứ trưởng nhìn nhận, gần một năm qua, thay đổi lớn nhất mà người dân và cộng đồng doanh nghiệp có thể cảm nhận rõ rệt là việc các quy trình xử lý công việc được rút ngắn đáng kể khi mô hình chính quyền địa phương 2 cấp được triển khai. Việc chấm dứt hoạt động của cấp huyện đã trực tiếp loại bỏ một đầu mối trung gian, qua đó góp phần giảm sự chồng chéo về chức năng, nhiệm vụ giữa các cơ quan Nhà nước, nâng cao hiệu quả quản lý và phục vụ.

Bên cạnh phân cấp, phân quyền, cải cách thủ tục hành chính là một trọng tâm quan trọng trong việc vận hành mô hình chính quyền địa phương 2 cấp; mang lại nhiều thay đổi tích cực, đặc biệt là rút ngắn quy trình, giảm khâu trung gian và tạo thuận lợi cho người dân.

Nhiều thủ tục như cấp giấy khai sinh, cấp sổ đỏ lần đầu… nay được giải quyết trực tiếp tại xã, phường, giúp tiết kiệm thời gian và chi phí đi lại. Cán bộ cơ sở chủ động kiểm tra hồ sơ, xác minh thực địa và trả kết quả ngay tại địa phương.

Đến tận nhà, phục vụ tận tình người dân. Ảnh: Trung tâm Dịch vụ hành chính công Cần Thơ

Cải cách thủ tục hành chính theo hướng hiện đại, minh bạch

Sau khi vận hành mô hình chính quyền địa phương hai cấp, TP Cần Thơ có nhiều sáng kiến cải cách hành chính gắn với chuyển đổi số. Những cách làm mới trong cải cách hành chính đang giúp việc giải quyết thủ tục nhanh hơn, thuận tiện hơn.

Không còn phải đến từ sáng sớm để lấy số thứ tự, nhiều người dân phường Sóc Trăng chỉ cần mở ứng dụng Zalo, chọn thủ tục cần thực hiện và nhận số hẹn trực tuyến. Thời gian qua, đến các Trung tâm Phục vụ hành chính công ở TP Cần Thơ đúng khung giờ đã đăng ký, người dân gần như không còn phải chờ đợi.

Xã Hòa An (TP Cần Thơ) thực hiện "Ngày không viết", hỗ trợ người dân kê khai hồ sơ, và "Ngày không hẹn", giải quyết, trả kết quả ngay trong ngày đối với thủ tục đơn giản, thời gian không quá hai giờ…

Bà Nguyễn Thị Ngọc Anh, Phó Chủ tịch UBND phường Bạch Mai (Hà Nội) cho hay, triển khai mô hình chính quyền địa phương 2 cấp, phường đã cơ bản hoàn thành các nhiệm vụ theo chỉ đạo của thành phố. Nếu như tổ chức bộ máy đặt nền tảng cho cải cách, thì quan điểm lấy sự hài lòng của người dân và doanh nghiệp làm thước đo cuối cùng chính là tiêu chí đánh giá thực chất nhất.

 “Cán bộ các bộ phận được hướng dẫn, tập huấn để nhanh chóng thích nghi và phối hợp hiệu quả. Trung bình mỗi ngày, điểm tiếp nhận khoảng 200 bộ hồ sơ trực tiếp và khoảng 180 hồ sơ thực hiện qua hệ thống điện tử. Cơ sở vật chất tại trụ sở được cải thiện, bố trí khoa học, đảm bảo tiện nghi cho người dân”, Phó Chủ tịch UBND phường Bạch Mai (Hà Nội) cho hay.

Khi cấp xã trở thành nơi giải quyết phần lớn thủ tục hành chính, giúp giảm chi phí xã hội, nâng cao khả năng tự sử dụng dịch vụ công và củng cố niềm tin của người dân, thì đó chính là dấu hiệu rõ ràng của một cuộc cải cách thành công về thực chất.

Người dân ghi nhận sự thay đổi tích cực

Sau hơn 1 năm vận hành, bộ máy hành chính ở tỉnh Quảng Ngãi đã bước đầu đi vào ổn định, tạo thuận lợi cho người dân trong giải quyết thủ tục. Ông Phạm Nhị (54 tuổi), ở thôn Bình Bắc, xã Sơn Tịnh (tỉnh Quảng Ngãi) nhớ mãi ngày đến Trung tâm Phục vụ hành chính công xã Sơn Tịnh để làm thủ tục tách thửa đất cho một người thân. Khi đến đây, ông được cán bộ hỗ trợ từ việc lấy số thứ tự đến hướng dẫn tại quầy làm thủ tục đất đai.

Ông Nhị cho biết, việc xử lý các thủ tục tại cấp xã được thực hiện rất nhanh, cán bộ nhiệt tình: “Tôi chuyển nhượng cho cháu mình ít đất hằng năm trồng cây keo. Nhờ cán bộ hướng dẫn tận tình, giải quyết nhanh. Mong sự nhiệt tình của cán bộ cấp xã luôn được duy trì như hiện nay”.

Xã Sơn Tịnh, tỉnh Quảng Ngãi sau sáp nhập, khối lượng công việc tăng đáng kể. Nhiều người dân chưa nắm rõ địa giới, quy trình mới nên còn lúng túng. Bộ phận “một cửa” của xã nhiệt tình hướng dẫn, phối hợp liên thông giữa các cấp để giải quyết nhanh gọn.

Hay như bà Nguyễn Thị Vân, ở phường Kỳ Sơn (tỉnh Phú Thọ), lần đầu làm thủ tục cấp sổ đỏ theo mô hình mới, cho biết việc nộp hồ sơ ngay tại phường thuận tiện hơn. Thủ tục và trình tự vẫn theo quy định chung, nhưng quy trình đã rút gọn: xã, phường xác nhận hồ sơ rồi nộp trực tiếp lên Văn phòng đăng ký đất đai của thành phố…

Theo bà Vân, việc phân cấp quản lý trong cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất ngay tại cơ sở giúp tiết kiệm thời gian, vì cán bộ địa phương chủ động kiểm tra hồ sơ và xác minh nguồn gốc đất.

Tương tự, chị Phùng Thị Tứ, xã Cổ Đô (Hà Nội) cho biết, chị đến làm thủ tục cấp lại giấy khai sinh. Chị đi từ 9h sáng và nhận thấy thủ tục hành chính theo mô hình chính quyền hai cấp sau khi sáp nhập đã nhanh gọn, dễ dàng hơn nhiều so với trước. Chị hài lòng với sự thay đổi tích cực, từ quy trình xử lý đến thái độ phục vụ. Tại trụ sở UBND xã phường, cán bộ nhiệt tình hướng dẫn, giải đáp thắc mắc, thời gian chờ cũng ngắn hơn.

Mô hình chính quyền địa phương 2 cấp chỉ thành công khi người dân thực sự hài lòng với sự thay đổi trong từng dịch vụ công, từng thủ tục hành chính, từng lần tiếp xúc với chính quyền.

Tại phiên bế mạc Hội nghị lần thứ 2 Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa XIV, Tổng Bí thư Tô Lâm nhấn mạnh yêu cầu phát huy hiệu quả mô hình chính quyền địa phương 2 cấp như một bước cải cách quản trị mang tính nền tảng, không chỉ dừng lại ở việc sắp xếp lại tổ chức bộ máy.

Đây là “phương thức quản trị địa phương mới”, hướng tới loại bỏ tầng nấc trung gian, bảo đảm bộ máy vận hành thông suốt, phân bổ nguồn lực hợp lý và ứng dụng hiệu quả công nghệ, dữ liệu để phục vụ tốt hơn cho người dân.

Có thể thấy, chính quyền địa phương 2 cấp đang tạo ra những thay đổi tích cực trong quản lý nhà nước, từ việc phân cấp, phân quyền mạnh mẽ đến cải cách thủ tục hành chính theo hướng hiện đại, minh bạch. Để mô hình này phát huy tối đa hiệu quả, cần tiếp tục hoàn thiện cơ chế, nâng cao năng lực cán bộ và đẩy mạnh ứng dụng công nghệ số.

Đây sẽ là chìa khóa để Việt Nam tiến tới một nền hành chính chuyên nghiệp, hiệu quả và gần gũi với người dân hơn bao giờ hết.