Với chính quyền địa phương 2 cấp, điểm sáng đáng ghi nhận là sau một năm triển khai, nhiều xã miền núi từng bước vượt qua khó khăn về nhân lực, cơ sở vật chất và hạ tầng công nghệ để ổn định bộ máy.

Tại chợ trung tâm xã Tân Tiến (tỉnh Tuyên Quang), Công an xã trực tiếp giúp dân cài đặt VNeID “Mùa hè số cùng VNeID, hướng dẫn công dân số, đồng hành cùng Nhân dân thực hiện Đề án 06”. Ảnh: Xã Tân Tiến

Tạo chuyển biến tích cực tại nhiều địa phương miền núi

Những ngày đầu triển khai mô hình chính quyền địa phương 2 cấp tại các xã miền núi là khoảng thời gian không ít địa phương phải đối mặt với hàng loạt thách thức. Sau sáp nhập, địa giới hành chính mở rộng, dân số tăng lên, khối lượng công việc lớn hơn trong khi điều kiện làm việc và hạ tầng chưa theo kịp yêu cầu mới.

Tại nhiều địa phương vùng cao, việc vận hành bộ máy không chỉ là câu chuyện sắp xếp lại tổ chức mà còn là bài toán thích ứng với điều kiện địa hình hiểm trở, giao thông khó khăn và khoảng cách địa lý xa giữa trung tâm xã với các thôn, bản.

Mô hình chính quyền địa phương 2 cấp cũng đang tạo chuyển biến tích cực tại nhiều địa phương miền núi. Theo Sở Nội vụ tỉnh Tuyên Quang, với đặc thù ở các tỉnh miền núi, vùng đồng bào dân tộc, nhiều lao động trẻ đi làm ăn xa, chỉ còn người cao tuổi và trẻ em ở nhà. Không ít người chưa có điện thoại thông minh, chưa quen sử dụng các thiết bị điện tử, không có tài khoản ngân hàng nên gặp rất nhiều khó khăn khi thực hiện các thủ tục hành chính trên môi trường số.

Ngay cả những việc tưởng chừng đơn giản như làm hồ sơ nhập học cho trẻ, cấp căn cước công dân, hay xác nhận thông tin cư trú cũng là một trở ngại không nhỏ.

Thay vì yêu cầu người dân tự xoay xở hoặc phải đi lại nhiều lần, đội ngũ cán bộ, công chức, viên chức tại Trung tâm Phục vụ hành chính công tỉnh Tuyên Quang lựa chọn đồng hành, hỗ trợ tối đa để mọi thủ tục được giải quyết nhanh chóng, thuận lợi. Mục tiêu xuyên suốt là để mỗi người dân đến cơ quan công quyền đều được phục vụ và hỗ trợ tốt nhất.

Nhiều trường hợp, cán bộ phải trực tiếp hướng dẫn từng thao tác, thậm chí dùng điện thoại của mình hỗ trợ người dân đăng nhập hệ thống. Khi người dân chưa có tài khoản thanh toán điện tử, cán bộ còn tạm ứng nộp lệ phí để hoàn tất hồ sơ rồi nhận lại tiền mặt sau…

Điều đó cho thấy sự thay đổi trong phương thức quản trị ở cơ sở. Khi không còn cấp trung gian, chính quyền xã vừa được trao nhiều quyền chủ động hơn, vừa phải chịu trách nhiệm trực tiếp trước người dân. Khoảng cách từ phản ánh đến xử lý vì thế được rút ngắn đáng kể.

Trung tâm phục vụ hành chính công xã Bình Đại (tỉnh Vĩnh Long). Ảnh: Trung tâm PVHCC xã Bình Đại

Xuống trực tiếp với dân, nắm bắt khó khăn, giải quyết kịp thời các kiến nghị

Hay như tỉnh Vĩnh Long, theo Sở Nội vụ, nhìn lại chặng đường một năm qua, dù phải trải qua quá trình sắp xếp lại tổ chức và chuyển đổi phương thức vận hành, công tác giải quyết thủ tục hành chính của ngành Nội vụ tỉnh Vĩnh Long vẫn duy trì tính liên tục, ổn định và không để phát sinh khoảng trống trong phục vụ.

Ngay sau khi kiện toàn tổ chức, toàn bộ 123 thủ tục thuộc thẩm quyền cấp tỉnh đã được đưa ra thực hiện tại Trung tâm Phục vụ hành chính công tỉnh.

Thực hiện mô hình chính quyền địa phương 2 cấp và chuyển đổi số, phường Long Đức (tỉnh Vĩnh Long) đạt nhiều chuyển biến tích cực về cải cách thủ tục hành chính. Giải pháp hỗ trợ thiết thực giúp đối tượng yếu thế tiếp cận dịch vụ công thuận lợi, củng cố niềm tin đối với chính quyền cơ sở.

Phường triển khai nhiều mô hình hỗ trợ thiết thực, giúp người dân tiếp cận dịch vụ công tiện lợi, nâng chất lượng giải quyết thủ tục, xây dựng hình ảnh chính quyền phục vụ.

Với phương châm “cầm tay chỉ việc”, cán bộ hướng dẫn người dân tự thao tác để hình thành kỹ năng số. Trường hợp hồ sơ chưa đầy đủ hoặc phát sinh vướng mắc được xử lý ngay tại quầy tiếp nhận, hạn chế đi lại.

Bà Nguyễn Thị Kim Bằng - Giám đốc Trung tâm Phục vụ hành chính công phường Long Đức cho biết, mô hình đáp ứng nhu cầu thực tế, giúp người dân tiếp cận dịch vụ công bình đẳng, nâng chất lượng phục vụ, xây dựng chính quyền gần dân.

Từ ngày 1/7/2025 đến ngày 1/7/2026, cơ quan chức năng tiếp nhận 7,627 ngàn hồ sơ, giải quyết đúng hạn đạt tỷ lệ 98,16%. Ngoài ra, phường duy trì làm việc sáng thứ 7 để giải quyết thủ tục đất đai, tư pháp, hộ tịch cho người bận việc giờ hành chính, xử lý được 79 hồ sơ.

Năm 2026, UBND phường thí điểm 2 mô hình “Đăng ký khai tử tại nhà” và “Ngày thứ 5 hỗ trợ thủ tục bảo trợ xã hội tận nhà”. Cán bộ trực tiếp đến nhà hướng dẫn, hỗ trợ nộp trực tuyến và trả kết quả cho người cao tuổi, người khuyết tật, bệnh hiểm nghèo…

Hay như tại các xã miền núi của thành phố Đà Nẵng, việc xây dựng chính quyền địa phương 2 cấp cũng được bắt đầu từ yêu cầu "sát dân, hiểu dân". Nhiều địa phương duy trì các buổi đối thoại định kỳ với người dân, phân công cán bộ phụ trách từng thôn, từng nóc nhà trực tiếp lắng nghe tâm tư, nguyện vọng, từ đó điều chỉnh chủ trương, chính sách phù hợp hơn với thực tiễn.

“Quả ngọt” từ mô hình chính quyền địa phương 2 cấp

Tương tự, tại xã Nam Tuấn (tỉnh Cao Bằng), sau khi kiện toàn bộ máy, Trung tâm Phục vụ hành chính công được đầu tư đồng bộ về cơ sở vật chất và hạ tầng công nghệ thông tin. Sau một năm vận hành, địa phương tiếp nhận hơn 1.800 hồ sơ thủ tục hành chính, tỷ lệ giải quyết đúng và trước hạn đạt trên 99%, hồ sơ trực tuyến đạt khoảng 75%. Nhiều thủ tục được rút ngắn từ 20-30% thời gian xử lý, không còn tình trạng hồ sơ tồn đọng kéo dài.

Hiệu quả của mô hình không chỉ thể hiện qua những con số cải cách hành chính mà còn ở cách chính quyền đồng hành với người dân trong phát triển kinh tế - xã hội. Lãnh đạo và cán bộ xã Nam Tuấn thường xuyên xuống cơ sở, tổ chức hàng trăm lượt làm việc tại các xóm, đối thoại trực tiếp với người dân để nắm bắt khó khăn, giải quyết kịp thời các kiến nghị liên quan đến đất đai, sản xuất, hạ tầng giao thông hay thủy lợi.

Trong 6 tháng đầu năm, nhiều vụ việc phát sinh tại cơ sở đã được xử lý ngay trong ngày hoặc sau một đến hai ngày tiếp nhận thông tin, góp phần hạn chế phát sinh điểm nóng và củng cố sự đồng thuận trong nhân dân.

Không chỉ những việc dân sinh hằng ngày được xử lý nhanh hơn, việc giải quyết các vấn đề phức tạp, tồn đọng nhiều năm cũng chuyển biến rõ rệt nhờ chính quyền cơ sở được phân cấp, phân quyền mạnh hơn. Khi lòng dân đã thuận thì việc khó cũng trở nên dễ dàng. Bằng chứng là nhiều nhiệm vụ khó, vướng, tồn đọng trong một thời gian dài do trùng chéo, chưa rõ thẩm quyền xử lý, hoặc cấp xã cũ ỷ lại vào cấp trên…, nay được giải quyết dứt điểm.

Chủ động đồng hành, hỗ trợ người dân từ đầu góp phần xây dựng chính quyền phục vụ, nâng cao niềm tin đối với chính quyền địa phương.

Những câu chuyện từ Tuyên Quang, Cao Bằng, Vĩnh Long… kể trên chỉ là ít trong nhiều minh chứng sinh động, cho thấy “quả ngọt” từ mô hình chính quyền địa phương 2 cấp.

Đây là những bằng chứng khẳng định, cải cách bộ máy nếu đi đúng hướng, lấy người dân làm trung tâm, thì hiệu quả sẽ lan tỏa. Niềm tin bắt đầu từ những việc nhỏ nhất: một bộ hồ sơ nhanh gọn, một nụ cười hài lòng. Những hành động nhỏ của cán bộ, công chức, viên chức cấp xã đã đưa chính quyền gần dân hơn, được dân tin yêu hơn.

 Bài 3: Chính quyền địa phương 2 cấp: Mở ra nhiều cơ hội cải cách thủ tục hành chính