(Thanh tra) - Việc nghiên cứu hoàn thiện cơ chế kiểm tra, rà soát quyết định giải quyết khiếu nại có hiệu lực pháp luật là cần thiết và mang ý nghĩa thực tiễn, góp phần bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của công dân, cơ quan, tổ chức; tăng hiệu lực, hiệu quả quản lý nhà nước; giảm khiếu nại phức tạp, kéo dài.
Ngày 27/3, TS Tạ Thu Thủy, Vụ Tổ chức Cán bộ, Thanh tra Chính phủ, chủ nhiệm đề tài khoa học “Hoàn thiện cơ chế kiểm tra, rà soát quyết định giải quyết khiếu nại có hiệu lực pháp luật”, đã chủ trì hội thảo nhằm hoàn thiện đề cương nghiên cứu.
Theo TS Tạ Thu Thủy, nhiều chủ trương, chính sách lớn của Đảng và Nhà nước liên quan đến công tác giải quyết khiếu nại, tố cáo đều nhấn mạnh yêu cầu nâng cao chất lượng giải quyết, tăng cường kiểm soát quyền lực hành chính, khắc phục tình trạng khiếu kiện kéo dài, vượt cấp, đồng thời hoàn thiện cơ chế pháp lý để bảo vệ người dân trong mối quan hệ với cơ quan công quyền.
Do đó, việc kiểm tra, rà soát các quyết định giải quyết khiếu nại, tố cáo đã có hiệu lực pháp luật không chỉ đơn thuần là hoạt động mang tính kỹ thuật pháp lý, mà còn là yêu cầu chính trị quan trọng.
“Đây là “khâu cuối” nhưng có ý nghĩa quyết định trong việc bảo đảm tính công bằng, nghiêm minh của pháp luật, đồng thời củng cố niềm tin của Nhân dân đối với bộ máy Nhà nước”, bà Thủy nhấn mạnh.
Theo phân tích của chủ nhiệm đề tài, cơ chế kiểm tra, rà soát quyết định giải quyết khiếu nại có hiệu lực pháp luật giúp phát hiện kịp thời những sai sót, vi phạm trong quá trình giải quyết khiếu nại; xem xét các tình tiết mới có thể làm thay đổi bản chất vụ việc.
Đồng thời góp phần hạn chế tình trạng khiếu kiện kéo dài, vượt cấp, đông người. Qua đó, bảo vệ tốt hơn quyền, lợi ích hợp pháp của công dân, nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản lý Nhà nước và giữ vững ổn định xã hội.
Thời gian qua, công tác kiểm tra, rà soát các vụ việc khiếu nại, tố cáo đã nhận được sự quan tâm, chỉ đạo quyết liệt từ Trung ương đến địa phương. Nhiều kế hoạch lớn đã được triển khai. Đặc biệt, “chiến dịch 90 ngày đêm” gần đây đã tập trung xử lý hàng trăm vụ việc phức tạp, kéo dài.
Nhiều vụ việc tồn đọng, phức tạp đã được rà soát và giải quyết dứt điểm; sự phối hợp giữa Trung ương và địa phương được tăng cường; nhiều sai sót trong quá trình giải quyết khiếu nại được phát hiện, chấn chỉnh; trách nhiệm của các cơ quan, cá nhân được làm rõ hơn; tình hình an ninh trật tự tại nhiều địa phương được ổn định.
Tuy nhiên, theo các đại biểu, cơ chế kiểm tra, rà soát quyết định giải quyết khiếu nại có hiệu lực pháp luật hiện nay vẫn còn nhiều hạn chế, bất cập.
Ở góc độ lý luận, cơ chế này xuất phát từ học thuyết Nhà nước pháp quyền, lý luận bảo vệ quyền con người và kiểm soát quyền lực hành chính.
Theo đó, không có quyết định hành chính nào là tuyệt đối bất biến, bởi hoạt động công vụ luôn tiềm ẩn khả năng sai sót, trong khi bối cảnh pháp lý, xã hội có thể thay đổi hoặc xuất hiện tình tiết mới làm thay đổi bản chất vụ việc.
Do vậy, yêu cầu đặt ra là phải có một cơ chế “hậu kiểm” hợp lý để kịp thời phát hiện và khắc phục sai sót, bảo vệ quyền công dân.
Mặt khác, Luật Khiếu nại năm 2011 (được sửa đổi, bổ sung năm 2025) chưa quy định cụ thể, đầy đủ về cơ chế kiểm tra, rà soát quyết định giải quyết khiếu nại đã có hiệu lực pháp luật. Các quy định liên quan còn rời rạc, thiếu hệ thống, chưa xác định rõ căn cứ, phạm vi, thẩm quyền, quy trình cũng như trách nhiệm của các chủ thể liên quan.
Bà Thủy cho biết, thực tế này dẫn đến tình trạng mỗi địa phương vận dụng khác nhau; chưa phân định rõ giữa kiểm tra, rà soát và giải quyết lại; có nơi thực hiện còn tùy tiện, thiếu tiêu chí thống nhất; trong khi có những vụ việc đáng được xem xét lại thì lại không được rà soát kịp thời.
Điều này không chỉ ảnh hưởng đến quyền lợi của người dân mà còn làm giảm hiệu lực của các quyết định đã ban hành.
Ở góc độ thực tiễn, tình trạng khiếu nại phức tạp, kéo dài vẫn đang tạo áp lực lớn đối với hệ thống hành chính. Đáng chú ý, khoảng 70% số vụ khiếu nại liên quan đến lĩnh vực đất đai. Nhiều vụ việc dù đã có quyết định giải quyết lần hai vẫn tiếp tục bị khiếu kiện lên các cơ quan Trung ương.
Bà Thủy cho rằng, điều này đặt ra câu hỏi về “điểm dừng pháp lý” của quá trình giải quyết khiếu nại, liệu đã đủ thuyết phục, đủ chặt chẽ và đủ công bằng hay chưa. Đồng thời, cũng phản ánh những hạn chế trong cơ chế kiểm tra, rà soát hiện nay.
Một thực tế khác là hoạt động kiểm tra, rà soát thời gian qua chủ yếu mang tính chiến dịch, phụ thuộc nhiều vào chỉ đạo hành chính, chưa trở thành cơ chế thường xuyên, ổn định.
Ở một số nơi, trách nhiệm của người đứng đầu chưa được gắn chặt với kết quả rà soát, dẫn đến thiếu động lực thực hiện. Tiêu chí rà soát chưa thống nhất, có nơi làm hình thức, thiếu chiều sâu; công tác phối hợp giữa các cơ quan chưa đồng bộ; thiếu cơ chế hậu kiểm sau rà soát; hệ thống dữ liệu, thông tin còn phân tán, gây khó khăn cho việc xác minh.
Tại hội thảo, các đại biểu nhấn mạnhviệc hoàn thiện cơ chế kiểm tra, rà soát quyết định giải quyết khiếu nại có hiệu lực pháp luật là yêu cầu cấp thiết. Đây không chỉ là vấn đề kỹ thuật pháp lý mà còn là yêu cầu mang tính hệ thống, gắn với xây dựng Nhà nước pháp quyền và kiểm soát quyền lực hành chính.
Các đại biểu đề nghị chủ nhiệm cần nghiên cứu xây dựng hệ thống tiêu chí rõ ràng để xác định trường hợp cần kiểm tra, rà soát; quy định cụ thể về thẩm quyền, phạm vi và quy trình thực hiện; phân định rạch ròi giữa các hoạt động kiểm tra, rà soát và giải quyết lại.
Đồng thời, cần thiết lập cơ chế giám sát chặt chẽ, bảo đảm công khai, minh bạch, gắn trách nhiệm của người đứng đầu với kết quả thực hiện.
Bên cạnh đó, việc ứng dụng công nghệ thông tin, xây dựng cơ sở dữ liệu thống nhất về khiếu nại, tố cáo cũng được xem là giải pháp quan trọng nhằm nâng cao hiệu quả kiểm tra, rà soát.
Cùng với đó là tăng cường vai trò giám sát của các cơ quan dân cử, Mặt trận Tổ quốc và các tổ chức xã hội.
Các đại biểu cũng đánh giá cao tính cấp thiết và hướng tiếp cận của đề tài, đồng thời đóng góp nhiều ý kiến nhằm hoàn thiện đề cương nghiên cứu, kỳ vọng kết quả nghiên cứu sẽ cung cấp cơ sở khoa học và thực tiễn quan trọng cho việc sửa đổi, bổ sung Luật Khiếu nại và các văn bản liên quan trong thời gian tới.
