(Thanh tra) - Bộ Công Thương thúc đẩy phát triển thương mại điện tử từ cấp xã, hướng tới nâng cao năng lực bán hàng trực tuyến, mở rộng thị trường tiêu thụ sản phẩm và tạo động lực tăng trưởng kinh tế từ cơ sở.
Chiều 11/11, tại Hà Nội, Bộ Công Thương tổ chức Hội nghị Xã thương mại điện tử toàn quốc năm 2026 với chủ đề "Công Thương đưa thương mại điện tử về xã, bệ phóng tăng trưởng hai con số".
Hội nghị do Thứ trưởng Bộ Công Thương Nguyễn Việt Sơn chủ trì, Báo Công Thương phối hợp với Cục Thương mại điện tử tổ chức, với sự đồng hành của TikTok Shop. Chương trình được kết nối trực tuyến tới các Sở Công Thương và chính quyền xã, phường tại 34 tỉnh, thành phố.
Thứ trưởng Nguyễn Việt Sơn cho biết thương mại điện tử đang trở thành một trong những động lực tăng trưởng mới của nền kinh tế.
Theo Cục Thương mại điện tử, năm 2025, quy mô thị trường thương mại điện tử Việt Nam đạt khoảng 31 tỉ USD, tăng 25,5% so với năm trước, chiếm khoảng 11% tổng mức bán lẻ hàng hóa và doanh thu dịch vụ tiêu dùng.
Trong 10 tháng năm 2026, tổng mức bán lẻ hàng hóa và doanh thu dịch vụ tiêu dùng đạt 6.618,9 nghìn tỉ đồng, tăng 13,5% so với cùng kỳ.
Tuy nhiên, sự phát triển thương mại điện tử giữa các địa phương vẫn còn chênh lệch lớn.
Theo Hiệp hội Thương mại điện tử Việt Nam, đến năm 2025, Hà Nội và TP.HCM chiếm khoảng 70% thị trường thương mại điện tử, trong khi các địa phương còn lại chiếm 30%.
Chỉ số Thương mại điện tử năm 2026 cũng cho thấy khoảng cách đáng kể khi TP.HCM đạt 91,1 điểm, Hà Nội đạt 87,5 điểm, còn mức trung bình cả nước chỉ 15,8 điểm.
Vẫn theo Thứ trưởng Nguyễn Việt Sơn, khoảng cách phát triển thương mại điện tử thể hiện rõ nhất ở cấp cơ sở, nơi nhiều địa phương đã triển khai hoạt động bán hàng trực tuyến nhưng chưa đánh giá được hiệu quả thực tế.
Kết quả rà soát cổng thông tin chính quyền cấp xã do Báo Công Thương thực hiện, với dữ liệu chốt ngày 4-11, cho thấy trong 2.497 xã, phường đủ dữ liệu, có 587 xã đăng tải hoạt động thương mại điện tử do chính quyền cấp xã tổ chức.
Tuy nhiên, chỉ 178 xã, tương đương 7,1% tổng số xã, phường được rà soát, công bố kết quả thực hiện. Đáng chú ý, chỉ 18 xã nêu được số đơn hàng, doanh thu hoặc số hộ tham gia bán hàng.
Theo Thứ trưởng, đây mới là thông tin do chính quyền địa phương tự công bố, chưa phải số liệu đo lường doanh số, nhưng phản ánh yêu cầu phải triển khai thương mại điện tử thực chất hơn tại cơ sở.
Thực tế, một số địa phương đã bước đầu ghi nhận kết quả tích cực. Tại xã Chợ Lách, sau hai tháng triển khai, có 66 nhà bán hàng và nhà sáng tạo nội dung tham gia, tạo ra hơn 50.000 đơn hàng trên TikTok Shop.
Trong khi đó, một cơ sở sản xuất mây tre tại xã Phượng Dực bán được gần 22.000 sản phẩm chỉ trong ba tháng.
Thứ trưởng Nguyễn Việt Sơn cho rằng những mô hình này cần tiếp tục được đo lường, duy trì và nhân rộng, thay vì chỉ tập trung vào số lượng hoạt động quảng bá hay các phiên livestream.
Theo Kế hoạch tổng thể phát triển thương mại điện tử quốc gia giai đoạn 2026 - 2030, Bộ Công Thương đặt mục tiêu đến năm 2030 có 60% số xã và đơn vị hành chính tương đương có thương nhân bán hàng hóa hoặc cung ứng dịch vụ trực tuyến.
Cùng với đó, phấn đấu 60% doanh nghiệp nhỏ và vừa hoạt động trên nền tảng thương mại điện tử; đào tạo kỹ năng ứng dụng thương mại điện tử cho 1 triệu lượt người thuộc các nhóm doanh nghiệp, hợp tác xã, hộ kinh doanh, cá nhân, cán bộ quản lý và sinh viên.
Một mục tiêu đáng chú ý khác là các địa phương ngoài Hà Nội và TP.HCM chiếm 50% giá trị giao dịch thương mại điện tử B2C của cả nước.
Để đạt các mục tiêu này, Bộ Công Thương xác định bốn định hướng gồm hoàn thiện hệ sinh thái thương mại điện tử an toàn, đồng bộ; mở rộng thị trường tiêu thụ hàng Việt; nâng cao kỹ năng số và năng lực quản lý ở cơ sở; thúc đẩy thương mại điện tử xuyên biên giới.
Đặc biệt, Thứ trưởng Nguyễn Việt Sơn yêu cầu tập trung vào ba nhiệm vụ cụ thể. Trước hết, nâng cao năng lực quản lý nhà nước về thương mại điện tử ở cấp xã. Cục Thương mại điện tử có trách nhiệm hướng dẫn chính sách, thống kê và khai thác dữ liệu; các Sở Công Thương gắn thương mại điện tử với kịch bản tăng trưởng của địa phương, xây dựng chỉ tiêu phù hợp với từng nhóm xã.
Đồng thời, chính quyền cấp xã phải xác định rõ đầu mối phụ trách, số liệu ban đầu, lợi thế sản phẩm và đối tượng cần ưu tiên hỗ trợ.
Nhiệm vụ tiếp theo là giúp người dân, hợp tác xã và hộ kinh doanh có khả năng tự bán hàng trên môi trường số. Các nền tảng thương mại điện tử, doanh nghiệp và hiệp hội được đề nghị phối hợp đào tạo kỹ năng, kết nối tiêu thụ sản phẩm đặc sản, OCOP và hàng Việt; đồng thời quan tâm chi phí giao nhận tại khu vực vùng cao, bảo đảm an toàn giao dịch và phòng chống lừa đảo.
"Phát triển thương mại điện tử từ cấp xã cần đi xa hơn việc đưa sản phẩm lên sàn hay tổ chức một vài phiên livestream", Thứ trưởng Nguyễn Việt Sơn nhấn mạnh.
Thu hẹp khoảng cách thương mại điện tử giữa các địa phương
Bà Nguyễn Thị Minh Huyền, Phó Cục trưởng Cục Thương mại điện tử, cho rằng thu hẹp khoảng cách phát triển thương mại điện tử giữa các vùng miền đòi hỏi sự chủ động của chính quyền địa phương và nâng cao năng lực kinh doanh trực tuyến của người dân.
Trong khi đó, ông Đỗ Hữu Hưng, Phó Chủ tịch Hiệp hội Thương mại điện tử Việt Nam, nhận định rào cản lớn nhất hiện nay là nhận thức của lãnh đạo, doanh nghiệp và người dân tại nhiều địa phương.
Theo ông Hưng, thương mại điện tử không chỉ giúp bán hàng hóa mà còn mở rộng cơ hội kinh doanh dịch vụ, phát triển du lịch, đưa sản phẩm địa phương tiếp cận thị trường rộng lớn hơn.
Các chuyên gia cho rằng hiệu quả của mô hình xã thương mại điện tử cần được đánh giá bằng số hộ kinh doanh duy trì hoạt động trực tuyến, số đơn hàng và doanh thu thực tế, thay vì chỉ tính số gian hàng được mở.
Xã thương mại điện tử phải có người bán, có doanh thu thực chất
Tổng Biên tập Báo Công Thương Nguyễn Văn Minh cho rằng, xã thương mại điện tử là nơi người dân có thể tự bán hàng trực tuyến, được hỗ trợ ngay tại địa phương và hiệu quả phải được đo đếm bằng kết quả thực chất.
Theo ông Minh, khái niệm xã thương mại điện tử xuất phát từ thực tiễn, khi người dân tại nhiều địa phương như Bình Lư (Lai Châu), Chợ Lách (Vĩnh Long) chủ động đưa nông sản lên mạng xã hội và các sàn thương mại điện tử.
Đáng chú ý, mục tiêu phát triển thương mại điện tử cấp xã đã được cụ thể hóa, phấn đấu đến năm 2030 có 60% số xã có người dân bán hàng trực tuyến. Bộ Công Thương cũng ban hành Thông tư 17/2026/TT-BCT hướng dẫn 13 chỉ tiêu thuộc Bộ tiêu chí quốc gia về xã nông thôn mới giai đoạn 2026 - 2030.
Nhấn mạnh vai trò của cấp xã trong phát triển kinh tế số, ông Minh cho rằng người dân không chỉ cần biết cách bán hàng mà còn phải hiểu và tuân thủ quy định của các nền tảng thương mại điện tử.
"Ngoài lệ làng, chúng ta phải học thêm cả luật sàn, luật của thương mại điện tử", ông Minh nhấn mạnh.
