(Thanh tra) - Công nghệ sinh học, đặc biệt là công nghệ chỉnh sửa gen, đang mở ra những cơ hội mới cho ngành trồng trọt để đổi mới mô hình tăng trưởng nông nghiệp theo hướng xanh, bền vững và có giá trị gia tăng cao.
Thông tin trên được đưa ra tại Hội thảo “Cây trồng công nghệ sinh học - Xu hướng ứng dụng trên toàn cầu và định hướng phát triển tại Việt Nam”, với sự hỗ trợ của Hiệp hội CropLife Việt Nam và Tổ chức quốc tế về tiếp thu các ứng dụng công nghệ sinh học trong nông nghiệp (ISAAA) diễn ra chiều ngày 10/11 tại Hà Nội.
Động lực quan trọng thúc đẩy hiện đại hóa nông nghiệp
Công nghệ sinh học đang trở thành động lực quan trọng thúc đẩy hiện đại hóa nông nghiệp, nâng cao năng suất, chất lượng giống cây trồng và khả năng thích ứng với biến đổi khí hậu.
Theo Bộ Nông nghiệp và Môi trường, cây trồng biến đổi gen được đưa vào canh tác thương mại từ năm 2015, chủ yếu trên cây ngô. Giai đoạn 2015-2024, diện tích canh tác lũy kế vượt 1,3 triệu ha, góp phần cải thiện năng suất, giảm thiệt hại do sâu bệnh và nâng cao thu nhập cho nông dân.
Kết quả này cho thấy công nghệ sinh học từng bước trở thành một trong những công cụ hỗ trợ đổi mới sản xuất nông nghiệp.
Theo thống kê tính đến tháng 9/2026, Việt Nam đã cấp giấy chứng nhận đủ điều kiện sử dụng làm thực phẩm, thức ăn chăn nuôi cho 64 sự kiện biến đổi gen, trong đó có 6 sự kiện ngô được cấp giấy chứng nhận an toàn sinh học. Ngô biến đổi gen chiếm khoảng 50% diện tích trồng ngô của cả nước trong năm 2024.
Đây là những kết quả bước đầu cho thấy khả năng tiếp nhận và ứng dụng công nghệ sinh học trong sản xuất nông nghiệp. Tuy nhiên, trước yêu cầu đổi mới mô hình tăng trưởng, vấn đề đặt ra không chỉ là mở rộng diện tích ứng dụng mà còn phải nâng cao năng lực nghiên cứu, chủ động công nghệ và phát triển các sản phẩm có giá trị gia tăng cao.
Cùng với sự phát triển của công nghệ, Việt Nam đang từng bước hoàn thiện khung pháp lý nhằm tạo thuận lợi cho nghiên cứu, ứng dụng nhưng vẫn bảo đảm an toàn sinh học và bảo vệ môi trường.
Điểm mới quan trọng từ năm 2026 là Việt Nam đã thiết lập cơ chế quản lý riêng đối với cây trồng chỉnh sửa gen, phân biệt với cây trồng biến đổi gen. Cơ sở pháp lý là Luật số 146/2025/QH15 và Nghị định số 43/2026/NĐ-CP sửa đổi, bổ sung Nghị định số 69/2010/NĐ-CP về an toàn sinh học.
Hoàn thiện hành lang pháp lý, thúc đẩy công nghệ sinh học trong nông nghiệp
Theo TS Nguyễn Văn Long, Vụ trưởng Vụ Khoa học và Công nghệ (Bộ Nông nghiệp và Môi trường), trong bối cảnh nông nghiệp phải đối mặt với biến đổi khí hậu, dịch bệnh và yêu cầu phát triển bền vững, việc nghiên cứu, làm chủ và ứng dụng các công nghệ tiên tiến càng trở nên cấp thiết.
Các quyết định về danh mục công nghệ chiến lược và phân công nhiệm vụ phát triển sản phẩm công nghệ chiến lược ngày càng được cụ thể hoá, đặc biệt là các lĩnh vực phục vụ trực tiếp sản xuất nông nghiệp.
Không chỉ tại Việt Nam, xu hướng ứng dụng cây trồng công nghệ sinh học cũng ngày càng mở rộng trên toàn cầu. Theo TS. Rhodora Romero-Aldemita, Giám đốc điều hành Tổ chức quốc tế về tiếp thu các ứng dụng công nghệ sinh học trong nông nghiệp (ISAAA), tính đến hết năm 2024, có 73 quốc gia cho phép canh tác hoặc sử dụng hơn 20 loại cây trồng biến đổi gen.
Tổng diện tích canh tác lũy kế trong gần ba thập kỷ đạt khoảng 3,75 tỷ ha trên toàn cầu, cho thấy quy mô ứng dụng ngày càng mở rộng và sự chấp nhận ngày càng rộng rãi đối với công nghệ này trên thế giới. Đáng chú ý, việc ứng dụng cây trồng biến đổi gen không còn chỉ tập trung tại các quốc gia phát triển. Các nước đang phát triển, đặc biệt tại Mỹ Latinh, châu Á và châu Phi ngày càng đóng vai trò quan trọng trong việc mở rộng ứng dụng công nghệ này.
Chia sẻ về khung chính sách, pháp luật đối với cây trồng công nghệ sinh học tại Việt Nam, ThS. Tạ Thị Kiều Anh, Cục Bảo tồn thiên nhiên và Đa dạng sinh học cho biết, Việt Nam đang từng bước hoàn thiện hành lang pháp lý nhằm thúc đẩy ứng dụng công nghệ sinh học trong nông nghiệp, đồng thời bảo đảm an toàn sinh học, an toàn thực phẩm và bảo vệ môi trường.
Đặc biệt, những tiến bộ trong công nghệ chỉnh sửa gen đang mở ra cơ hội phát triển các giống cây trồng có tính trạng ưu việt, đáp ứng yêu cầu sản xuất nông nghiệp bền vững.
Theo các chuyên gia, đối với cây trồng biến đổi gen, quy trình cấp phép tiếp tục được hoàn thiện theo hướng minh bạch, có thời hạn cụ thể. Đáng chú ý, thủ tục cấp giấy chứng nhận đủ điều kiện sử dụng làm thực phẩm, thức ăn chăn nuôi được rút ngắn từ khoảng 90 ngày xuống 45 ngày làm việc đối với những sự kiện đáp ứng điều kiện áp dụng cơ chế rút gọn.
Trong thời gian tới, bà Kiều Anh cho rằng, công nghệ chỉnh sửa gen, cùng các kỹ thuật chọn tạo giống mới sẽ mở rộng triển vọng phát triển giống cây trồng có khả năng chống chịu sâu bệnh, thích ứng với biến đổi khí hậu. “Việc tiếp tục hoàn thiện chính sách, đơn giản hóa thủ tục và bảo đảm an toàn sinh học sẽ tạo nền tảng thúc đẩy nghiên cứu, ứng dụng và thương mại hóa cây trồng công nghệ sinh học tại Việt Nam”, bà Kiều Anh thông tin.
Việc tiếp tục hoàn thiện chính sách, cải cách thủ tục và tăng cường giám sát sẽ tạo nền tảng thúc đẩy nghiên cứu, ứng dụng và thương mại hóa cây trồng công nghệ sinh học, đồng thời bảo đảm an toàn đối với sức khỏe con người, môi trường và đa dạng sinh học, góp phần phát triển nông nghiệp hiện đại, bền vững
