(Thanh tra) - Đến tháng 10/2026, điện mặt trời và điện gió chiếm gần 73% tổng công suất nguồn điện đang vận hành tại Khánh Hòa, tính cả điện mặt trời mái nhà quy đổi. Khi quy hoạch tiếp tục mở rộng hai nhóm nguồn này, tỉnh kiến nghị đẩy nhanh đầu tư lưới truyền tải và phát triển lưu trữ để nâng khả năng huy động nguồn điện đã đầu tư.
Điện mặt trời định hình cơ cấu nguồn điện Khánh Hòa
Trong các nguồn điện đang vận hành tại Khánh Hòa, điện mặt trời tập trung có công suất lớn nhất. Theo Sở Công Thương tỉnh Khánh Hòa, đến tháng 10/2026, 46 nguồn điện mặt trời tập trung có tổng công suất hơn 3.708 MW. Cộng thêm 480 MW điện mặt trời mái nhà quy đổi, riêng điện mặt trời chiếm khoảng 62,7% tổng công suất nguồn điện trên địa bàn. Điện gió có 11 nguồn với hơn 665 MW, chiếm gần 10%.
Toàn tỉnh có 75 nguồn điện đang vận hành với tổng công suất 6.197,84 MW, chưa tính các hệ thống điện mặt trời mái nhà. Khối nguồn này còn có nhiệt điện 1.320 MW, thủy điện 413,5 MW và điện sinh khối 90 MW. Riêng điện mặt trời mái nhà có quy mô khoảng 600 MWp, được Sở tính tương đương 480 MW trong bảng cơ cấu. Tính cả phần này, tổng công suất nguồn điện đang vận hành trên địa bàn đạt 6.677,84 MW.
Với tỷ trọng điện mặt trời lớn, thời điểm phát điện trở thành yếu tố quan trọng khi tính khả năng tiếp nhận của lưới. Vào giờ nắng mạnh, nhiều nhà máy và hệ thống mái nhà có thể cùng phát ở mức cao. Nếu nhu cầu sử dụng điện tại chỗ thấp, lượng điện đưa lên lưới sẽ tăng. Khả năng tiếp nhận phần công suất này phụ thuộc vào năng lực của đường dây, trạm biến áp và điều kiện vận hành hệ thống ở từng thời điểm.
Sở Công Thương cho biết đầu tư lưới truyền tải có thời điểm chưa theo kịp phát triển nguồn, ảnh hưởng đến khả năng giải tỏa công suất. Với điện mặt trời mái nhà, khó khăn là xác định quy mô phù hợp cho từng khu vực. Một cơ sở sản xuất dùng nhiều điện ban ngày có thể tiêu thụ ngay phần lớn điện phát từ mái nhà. Ở nơi nhu cầu ban ngày thấp, tỷ lệ điện dư có thể cao hơn.
Vì vậy, tỉnh khuyến khích mô hình tự sản xuất, tự tiêu thụ và đề xuất tính quy mô phát triển theo phụ tải và khả năng tiếp nhận của lưới tại từng khu vực.
Kinh nghiệm được Sở Công Thương rút ra là cần tính cùng lúc quy mô nguồn điện, nhu cầu sử dụng và tiến độ đầu tư lưới ngay từ khâu quy hoạch. Với từng dự án, phương án đấu nối cần được chuẩn bị cùng với hồ sơ đất đai, môi trường và giải phóng mặt bằng. Nếu các khâu này lệch tiến độ, dự án có thể kéo dài thời gian chuẩn bị hoặc gặp khó khi đưa công suất lên lưới.
Mở rộng nguồn tái tạo, đồng bộ lưới điện và lưu trữ
Theo số liệu quy hoạch do Sở Công Thương tổng hợp, điện mặt trời tập trung có quy mô 6.317,7 MW, còn điện gió trên bờ và gần bờ đạt 1.801,7 MW. Hai nhóm nguồn có tổng quy mô hơn 8.100 MW trong danh mục 107 dự án, hạng mục điện lực trên địa bàn. Danh mục còn có các nguồn điện khác và công trình lưu trữ.
Với các dự án điện mặt trời và điện gió, Khánh Hòa định hướng ưu tiên những dự án có tính khả thi, sử dụng đất tiết kiệm và phù hợp với khả năng đấu nối.
Trong danh mục lưu trữ, hai dự án thủy điện tích năng Bác Ái và Phước Hòa có tổng công suất 2.400 MW. Cùng quy mô 1.200 MW mỗi dự án, Bác Ái đang thi công, còn Phước Hòa đang hoàn thiện công tác thẩm định báo cáo nghiên cứu khả thi, theo thông tin của Sở Công Thương. Quy hoạch cũng có một hạng mục pin lưu trữ thí điểm công suất 7 MW.
Thủy điện tích năng dùng điện để bơm nước lên hồ trên khi hệ thống có nguồn dư. Khi cần huy động, nước từ hồ trên chảy qua tổ máy để phát điện trở lại. Với cơ cấu nguồn của Khánh Hòa, cách vận hành này có thể giúp chuyển một phần điện từ giờ mặt trời phát mạnh sang giờ hệ thống cần thêm điện. Lượng điện có thể dịch chuyển và thời gian phát còn phụ thuộc vào dung lượng tích trữ và phương thức điều độ.
Về lưới điện, Khánh Hòa kiến nghị Bộ Công Thương chỉ đạo đẩy nhanh các đường dây, trạm biến áp trọng điểm và hướng dẫn cơ chế huy động nguồn lực ngoài ngân sách cho các công trình 110 kV, 220 kV và 500 kV. Tỉnh cũng đề xuất hướng dẫn phân bổ công suất điện mặt trời mái nhà theo khả năng tiếp nhận của từng khu vực, đồng thời có cơ chế khuyến khích lắp đặt hệ thống lưu trữ.
Các kiến nghị về thủ tục tập trung vào hai nhóm dự án. Với dự án mới, tỉnh đề nghị thống nhất trình tự lựa chọn nhà đầu tư để rút ngắn thời gian chuẩn bị. Với các dự án đã đầu tư, Sở Công Thương nêu tình trạng một số dự án đã vận hành còn vướng hồ sơ pháp lý và thanh toán tiền điện.
Tỉnh đề xuất rà soát từng trường hợp, làm rõ vướng mắc thuộc khâu quy hoạch, đất đai, xây dựng, môi trường hay mua bán điện để xử lý theo thẩm quyền hoặc kiến nghị bộ, ngành hướng dẫn.
