Nguồn cát xây dựng chưa đáp ứng được nhu cầu tại các dự án trọng điểm ở Gia Lai. Ảnh: Thúy Anh

Nhu cầu tăng, nguồn cát bổ sung hạn chế

Dự án đường bộ cao tốc Quy Nhơn - Pleiku được tỉnh Gia Lai triển khai nhiều năm qua. Theo báo cáo của UBND tỉnh Gia Lai, dự án cần hơn 21 triệu m³ đất đắp; hơn 2 triệu m³ cát và hơn 2,7 triệu m³ đá. Để phục vụ dự án, Gia Lai triển khai cấp phép mỏ vật liệu theo cơ chế đặc thù.

Tại dự án thành phần 1, UBND tỉnh Gia Lai đã cấp phép bốn mỏ đất san lấp có tổng trữ lượng gần 5 triệu m³ và hai mỏ cát tại sông Kôn, với tổng trữ lượng 736.000m³. Một mỏ đá có trữ lượng 1,8 triệu m³ đang được hướng dẫn hoàn thiện hồ sơ để khai thác phục vụ dự án này.

Tại dự án thành phần 3, Gia Lai đã cấp phép hai mỏ cát với tổng khối lượng khai thác 154.943m³, cùng hai mỏ đất và hai mỏ đá. Đối với dự án thành phần 2, cơ quan chuyên môn đã hướng dẫn lập hồ sơ một mỏ đất tại xã Đak Pơ, trữ lượng khoảng 1,077 triệu m³.

UBND tỉnh Gia Lai đánh giá, về cơ bản, các dự án trọng điểm được bố trí đầy đủ, kịp thời các mỏ vật liệu phục vụ thi công dự án. Tuy nhiên, tình trạng khan hiếm cát tại một số thời điểm đã phần nào ảnh hưởng đến tiến độ dự án. Điều này cho thấy việc cân đối khả năng cung ứng cát, vật liệu xây dựng cho dự án so với nhu cầu thực tế vẫn còn những chênh lệch và cần tiếp tục theo dõi, điều phối.

Thi công tuyến cáo tốc Quy Nhơn - Pleiku. Ảnh: Hoàng Phúc

Trong báo cáo gửi Thủ tướng Chính phủ ngày 30/10/2026, UBND tỉnh Gia Lai cho biết, nhiều dự án trọng điểm trên địa bàn tỉnh đang đồng thời triển khai, làm tăng mạnh nhu cầu đất san lấp và cát xây dựng. Những khó khăn về nguồn cung đã dẫn đến tình trạng khan hiếm cát tại một số thời điểm, ảnh hưởng đến chi phí và tiến độ thi công các công trình, dự án.

Áp lực này xuất hiện trong điều kiện phần lớn các sông trên địa bàn có quy mô nhỏ, lượng cát bồi lắng ít nên khả năng bổ sung nguồn cát tự nhiên còn hạn chế. Cùng với đó, hoạt động khai thác, vận chuyển vật liệu gia tăng tạo thêm sức ép lên môi trường, hạ tầng giao thông và đời sống người dân tại khu vực có mỏ, dọc các tuyến đường vận chuyển.

Bổ sung nguồn cung, siết quản lý khai thác

Để giảm áp lực vật liệu, Gia Lai xác định tiếp tục rà soát nhu cầu sử dụng và khả năng cung ứng trên địa bàn, tổ chức đấu giá quyền khai thác khoáng sản phù hợp, kịp thời bổ sung nguồn cung, góp phần ổn định giá. Tỉnh đồng thời chủ trương lựa chọn, giữ lại một số điểm mỏ phù hợp làm nguồn dự phòng, chủ động bảo đảm vật liệu cho các công trình, dự án đầu tư công trong dài hạn.

Yêu cầu bổ sung nguồn cung đi cùng nhiệm vụ kiểm soát hoạt động khai thác. Qua kiểm tra 31 điểm mỏ trong năm 2026, cơ quan chức năng tỉnh Gia Lai phát hiện một số trường hợp khai thác ngoài phạm vi, diện tích được cấp phép, vượt công suất, không đúng hồ sơ thiết kế mỏ và sử dụng khoáng sản sai mục đích.

Gia Lai đã tìm giải pháp bổ sung nguồn cát và vật liệu xây dựng cho các dự án trọng điểm. Ảnh: Thúy Anh

Trong đó, hai doanh nghiệp bị xử phạt tổng cộng 185 triệu đồng về hành vi không lắp đặt trạm cân và khai thác ngoài phạm vi được cấp phép; khoản lợi bất hợp pháp bị truy thu gần 306 triệu đồng. Một doanh nghiệp khác bị phạt 120 triệu đồng do khai thác vượt diện tích được cấp phép, bị truy thu hơn 192,5 triệu đồng.

Tỉnh cũng ghi nhận hai trường hợp khai thác không đúng hồ sơ thiết kế mỏ, bị phạt 80 triệu đồng mỗi doanh nghiệp; ba trường hợp sử dụng khoáng sản không đúng mục đích bị xử lý với tổng số tiền 240 triệu đồng.

Thời gian tới, Gia Lai tăng hậu kiểm về phạm vi, công suất, phương án khai thác, sử dụng đất và bảo vệ môi trường. Tỉnh sẽ hướng dẫn 65 xã, phường được ủy quyền cấp phép hoạt động khoáng sản thực hiện chặt chẽ thủ tục, đồng thời tăng trách nhiệm kiểm tra ngay từ cơ sở.

Cùng với ứng dụng GIS, ảnh viễn thám để giám sát phạm vi khai thác các mỏ vật liệu, Gia Lai yêu cầu kiểm soát nghĩa vụ đóng cửa mỏ, cải tạo và phục hồi môi trường. Đây là yêu cầu xuyên suốt trong quá trình bảo đảm nguồn vật liệu, gắn tiến độ công trình với an toàn và đời sống người dân.