(Thanh tra) - Với phương châm lấy sự đồng thuận của người dân làm nền tảng, Thanh Hóa đang tập trung tháo gỡ những vướng mắc trong công tác giải phóng mặt bằng (GPMB), nhất là tại các dự án kết nối Cảng hàng không Thọ Xuân, nhằm bảo đảm tiến độ thi công, sớm phát huy hiệu quả đầu tư.
Thực hiện các chủ trương, chỉ đạo của Trung ương, Chính phủ và Thủ tướng Chính phủ về đẩy mạnh GPMB, tháo gỡ khó khăn, vướng mắc và thúc đẩy giải ngân vốn đầu tư công, tỉnh Thanh Hóa xác định đây là nhiệm vụ chính trị trọng tâm, có ý nghĩa quan trọng đối với phát triển kinh tế - xã hội. Trong đó, yêu cầu đặt ra là nâng cao trách nhiệm người đứng đầu, tăng cường kiểm tra, đôn đốc, rà soát từng dự án để kịp thời tháo gỡ khó khăn.
Đối với công tác GPMB, các địa phương tập trung tuyên truyền, vận động, tạo sự đồng thuận trong Nhân dân; thực hiện công khai, minh bạch, bảo đảm quyền và lợi ích hợp pháp của người dân. Đồng thời, đẩy nhanh kiểm đếm, xác định nguồn gốc đất, lập và phê duyệt phương án bồi thường, hỗ trợ, tái định cư theo quy định.
Tại Thanh Hóa, GPMB được xác định là khâu then chốt, quyết định tiến độ triển khai các dự án đầu tư xây dựng, nhất là công trình giao thông trọng điểm. Trong đó, Dự án Đường nối thành phố Thanh Hóa với Cảng hàng không Thọ Xuân, đoạn từ cầu Nỏ Hẻn đến đường tỉnh 514 và đoạn từ đường tỉnh 514 đến đường vào Cảng hàng không Thọ Xuân được tỉnh đặc biệt quan tâm, chỉ đạo sát sao nhằm sớm bàn giao mặt bằng, tạo điều kiện cho nhà thầu thi công.
Quá trình triển khai GPMB các dự án này liên quan đến quyền lợi của nhiều hộ dân, phát sinh những vấn đề phức tạp về nguồn gốc, quá trình sử dụng, chuyển nhượng và xác định hạn mức đất ở. Sau khi thực hiện mô hình chính quyền địa phương 2 cấp, các xã có dự án đi qua đã khẩn trương tiếp nhận hồ sơ, rà soát hiện trạng, hoàn thiện phương án bồi thường, hỗ trợ và tổ chức vận động người dân.
Tại xã Thọ Ngọc, dự án ảnh hưởng đến 152 hộ dân thuộc 6 tổ dân cư. Theo ông Lê Đình Sỹ, Phó Chủ tịch UBND xã Thọ Ngọc, ngay sau khi tiếp nhận nhiệm vụ, địa phương đã rà soát hồ sơ, kiểm tra thực địa, phân loại từng trường hợp để có phương án xử lý phù hợp.
Khó khăn lớn nhất là nhóm hồ sơ liên quan đến đất vượt hạn mức và đã chuyển nhượng qua nhiều người. Trong tổng số 152 hộ bị ảnh hưởng, có 65 trường hợp liên quan đến đất vượt hạn mức đã chuyển quyền sử dụng, trong đó 45 trường hợp đã chuyển quyền sang bên thứ ba, thứ tư. Điều này đòi hỏi địa phương phải kiểm tra kỹ hồ sơ pháp lý, xác định đúng chủ thể, bảo đảm quyền lợi hợp pháp của người dân.
Trước tình hình đó, xã Thọ Ngọc xác định tuyên truyền, vận động và đối thoại trực tiếp là giải pháp trọng tâm. Cán bộ phụ trách bám sát địa bàn, gặp gỡ từng hộ dân để giải thích chính sách, tháo gỡ những băn khoăn. Nhờ đó, đến ngày 7/11/2026, tất cả các hộ đã đồng thuận, bàn giao mặt bằng theo kế hoạch.
Tại xã Hợp Tiến, công tác GPMB cũng được triển khai chủ động, quyết liệt. Bà Nguyễn Thị Xuân, Chủ tịch UBND xã Hợp Tiến cho biết, địa phương đã tập trung rà soát cơ sở pháp lý, hoàn thiện hồ sơ kiểm kê, phương án bồi thường và công khai các nội dung liên quan đến người dân. Những trường hợp vướng mắc được tổ chức làm việc trực tiếp, giải thích căn cứ pháp lý, chính sách áp dụng; nội dung vượt thẩm quyền được tổng hợp, báo cáo các sở, ngành và UBND tỉnh xem xét.
Một trong những khó khăn là xác định hạn mức đất ở đối với một số trường hợp được cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất từ trước. Do quy định về hạn mức đất ở có sự thay đổi, một số hộ dân chưa hiểu rõ cách tính toán, dẫn đến băn khoăn về quyền lợi. Chính quyền xã đã trực tiếp trao đổi, giải thích trên cơ sở hồ sơ và quy định pháp luật để người dân hiểu rõ chính sách bồi thường, hỗ trợ.
Thực tiễn tại các địa phương cho thấy, khó khăn trong GPMB không chỉ nằm ở khối lượng công việc mà còn ở việc giải quyết hài hòa giữa yêu cầu tiến độ dự án với quyền, lợi ích hợp pháp của người có đất bị thu hồi. Vì vậy, cùng với thực hiện đúng trình tự, thủ tục, chính quyền các xã chú trọng công khai phương án, tăng cường đối thoại và giải quyết kiến nghị ngay từ cơ sở.
Tại xã Tân Ninh, công tác GPMB tuyến đường kết nối thành phố Thanh Hóa với Cảng hàng không Thọ Xuân được xác định là nhiệm vụ chính trị trọng tâm. Theo ông Nông Bá Dũng, Chủ tịch UBND xã Tân Ninh, sau khi thành lập xã theo mô hình chính quyền địa phương 2 cấp, địa phương đã khẩn trương thành lập hội đồng GPMB, tiếp nhận hồ sơ, rà soát thực địa, hoàn thiện biên bản kiểm kê và phương án bồi thường.
Trên cơ sở các quyết định của UBND tỉnh về GPMB và đơn giá bồi thường, hỗ trợ, xã tổ chức áp giá, niêm yết công khai để người dân theo dõi. Đối với những hộ có ý kiến, lãnh đạo xã trực tiếp cùng các bộ phận chuyên môn, hội đồng GPMB và đại diện thôn làm việc, giải đáp từng nội dung.
Đáng chú ý, người đứng đầu chính quyền xã trực tiếp chủ trì nhiều cuộc đối thoại, không khoán trắng nhiệm vụ cho bộ phận chuyên môn. Các vấn đề liên quan đến chính sách, quyền lợi của người dân được trao đổi công khai, khách quan, đúng quy định.
Với cách làm này, xã Tân Ninh đã hoàn thành GPMB và bàn giao mặt bằng tuyến chính của dự án. Hiện các nhà thầu đã triển khai thi công, một số đoạn nền đường đạt cao độ thi công đáng kể, có vị trí đạt K98; phần cầu cũng đang được triển khai.
Theo ông Nông Bá Dũng, kinh nghiệm quan trọng là phải có sự vào cuộc đồng bộ của cấp ủy, chính quyền, các ban, ngành, đoàn thể; trong đó người đứng đầu trực tiếp nắm bắt tình hình, đối thoại và tháo gỡ khó khăn cho người dân. Khi chính sách được giải thích rõ ràng, việc bồi thường, hỗ trợ công khai, minh bạch, người dân sẽ hiểu và đồng hành cùng chính quyền.
Thực tế tại Tân Ninh còn cho thấy hiệu quả lan tỏa từ công tác GPMB. Sau khi người dân đồng thuận bàn giao mặt bằng thực hiện dự án, việc vận động giải tỏa hành lang giao thông cũng thuận lợi hơn. Nhiều hộ đã chủ động tháo dỡ công trình, vật kiến trúc theo yêu cầu.
Xác định GPMB phải đi trước một bước, UBND tỉnh Thanh Hóa đã giao nhiệm vụ cụ thể cho từng địa phương, đơn vị, gắn với thời hạn hoàn thành nhằm khắc phục tình trạng bàn giao mặt bằng không đồng bộ, ảnh hưởng đến tổ chức thi công.
Đối với hai dự án kết nối Cảng hàng không Thọ Xuân, UBND xã Hợp Tiến được giao chủ trì, phối hợp với UBND các xã Thọ Ngọc, Thọ Bình bàn giao mặt bằng trong phạm vi di dời đường điện trước ngày 10/11/2026; hoàn thành di dời toàn bộ hệ thống đường điện, viễn thông trước ngày 30/11/2026.
Cùng với đó, UBND các xã Đồng Tiến, An Nông, Tân Ninh, Xuân Du, Hợp Tiến, Thọ Ngọc và Thọ Bình phải thông báo cho các hộ dân thu hồi cây trồng trong dải phân cách giữa và phạm vi dự án, hoàn thành trước ngày 30/10/2026 theo chỉ đạo tại Công văn số 20935/UBND-CNXD ngày 1/10/2026. Sở Nông nghiệp và Môi trường Thanh Hóa có trách nhiệm phối hợp với các đơn vị liên quan hướng dẫn xã Thọ Ngọc tháo gỡ vướng mắc về đất đai.
Song song với GPMB, tỉnh yêu cầu đẩy nhanh tiến độ thi công, không để xảy ra tình trạng mặt bằng đã bàn giao nhưng nhà thầu triển khai chậm. Ban Quản lý dự án đầu tư công trình giao thông Thanh Hóa được giao yêu cầu các nhà thầu tổ chức thi công ngay tại toàn bộ vị trí đã có mặt bằng; bổ sung nhân lực, thiết bị, tăng ca, tăng kíp. Công tác bóc hữu cơ, dọn dẹp mặt bằng trên toàn bộ phạm vi đã bàn giao phải hoàn thành trước ngày 30/10/2026.
Những chỉ đạo cụ thể về thời hạn và trách nhiệm của từng địa phương, đơn vị thể hiện quyết tâm của tỉnh trong tháo gỡ điểm nghẽn, không để vướng mắc kéo dài ảnh hưởng đến tiến độ công trình.
Từ thực tiễn tại Hợp Tiến, Thọ Ngọc và Tân Ninh có thể thấy, GPMB không đơn thuần là kiểm đếm, áp giá, chi trả bồi thường hay bàn giao đất, mà còn là quá trình vận động, thuyết phục, tạo dựng niềm tin và sự đồng thuận trong Nhân dân. Vai trò người đứng đầu, trách nhiệm của chính quyền cơ sở cùng việc thực hiện công khai, minh bạch các chính sách có ý nghĩa quyết định.
Khi vướng mắc được giải quyết từ cơ sở, mặt bằng từng bước được bàn giao, công trường có thêm điều kiện thi công liên tục, góp phần phát huy hiệu quả đầu tư. Đây cũng là yêu cầu đặt ra đối với các địa phương trong thực hiện GPMB các công trình trọng điểm: Quyết liệt nhưng phải đúng quy định, bảo đảm quyền lợi chính đáng của người dân, lấy sự đồng thuận làm nền tảng để đưa dự án về đích đúng tiến độ.
Bài 3: Vật liệu và vốn đang được khơi thông từng ngày
