Một cơ sở bỏ hoang tại Quảng Trị. Ảnh: M.T

Khoảng trống quản lý và nguy cơ thất thoát tài sản

Chủ trương tinh gọn tổ chức bộ máy và sắp xếp lại đơn vị hành chính là bước đi chiến lược nhằm nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản trị Nhà nước. Tuy nhiên, quá trình chuyển đổi này luôn đặt ra bài toán hậu cần là việc quản lý và xử lý khối tài sản công dôi dư phát sinh. Kết luận thanh tra số 1716/KL-TTr ngày 25/6/2026 của Thanh tra tỉnh Quảng Trị đã chỉ ra nhiều tồn tại, hạn chế, thiếu sót trong quản lý, sử dụng và xử lý tài sản công là nhà, đất tại địa phương.

Qua thanh tra, xác minh tại 16 sở, đơn vị cấp tỉnh và 59 UBND xã, phường, Thanh tra tỉnh ghi nhận, đến ngày 30/4/2026, toàn tỉnh có 646 cơ sở nhà, đất dôi dư với tổng diện tích 1.095.564m². Điểm yếu đầu tiên nằm ở công tác kê khai, quản lý hồ sơ và cập nhật dữ liệu tài sản. Nhiều cơ quan cấp sở và chính quyền địa phương để xảy ra tình trạng thất lạc, thiếu hụt hồ sơ pháp lý, đặc biệt là thiếu Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất.

Kết luận thanh tra xác định một số địa phương, trong đó có các xã Đồng Sơn, Bắc Trạch, Đông Trạch, chưa cập nhật đầy đủ thông tin giá trị tài sản vào sổ sách kế toán để theo dõi. Riêng UBND xã Trung Thuần chưa thực hiện báo cáo quản lý, sử dụng tài sản công hằng năm theo quy định. Những thiếu sót này gây khó khăn cho việc quản lý, xây dựng và triển khai phương án xử lý tài sản.

Trụ sở bỏ hoang, bị lấn chiếm tại cơ sở

Hệ quả trực tiếp từ sự chậm trễ và buông lỏng quản lý là tình trạng lãng phí tài sản Nhà nước diễn ra ở quy mô rộng. Kết quả kiểm tra thực tế cho thấy có tới 594 cơ sở nhà, đất dôi dư đang rơi vào cảnh bỏ trống, bỏ hoang. Đáng nói, hơn 450 cơ sở trong số đó đã ngưng sử dụng liên tục trên 12 tháng.

Các cơ sở này chủ yếu là trụ sở làm việc và cơ sở hoạt động sự nghiệp. Theo KLTT, việc tiếp tục để tài sản không được khai thác, sử dụng có thể dẫn đến hư hỏng, xuống cấp, phát sinh chi phí quản lý, bảo vệ và làm giảm hiệu quả sử dụng tài sản công.

Kết luận thanh tra ghi nhận cơ sở nhà, đất công bị người dân lấn chiếm. Ảnh: M.T

Kết luận thanh tra ghi nhận 5/646 cơ sở nhà, đất đang tạm cho cá nhân, đơn vị, tổ chức ngoài Nhà nước sử dụng làm nơi ở, kinh doanh tạp hóa, tập kết vật liệu, công cụ và các mục đích khác khi chưa có quyết định xử lý hoặc phương án sử dụng được cấp có thẩm quyền phê duyệt. Tuy nhiên, đến ngày 24/6/2026, các xã liên quan đã triển khai khắc phục, chấm dứt tình trạng trên và tổ chức quản lý, bảo vệ tài sản.

Điển hình tại xã Ái Tử, sự thiếu trách nhiệm của cán bộ quản lý qua các thời kỳ đã để hộ dân tự ý lấn chiếm đất Trường Mầm non Triệu Long cũ và xây dựng công trình nhà ở kiên cố trái phép.

Việc không kịp thời phát hiện, ngăn chặn vi phạm theo quy định của Luật Đất đai năm 2024 không chỉ xâm phạm quyền quản lý hợp pháp của Nhà nước mà còn tạo ra những xung đột pháp lý phức tạp, cản trở tiến độ xử lý tài sản dôi dư.

Siết chặt trách nhiệm người đứng đầu

Nhìn nhận một cách khách quan, khó khăn trong xử lý công sản dôi dư tại Quảng Trị có nguyên nhân từ yếu tố quy hoạch chưa đồng bộ và công năng trụ sở cũ khó tương thích với nhu cầu mới. Dù vậy, nguyên nhân chủ quan vẫn đóng vai trò quyết định, đó là sự thiếu chủ động của các đơn vị thụ hưởng và sự phối hợp thiếu chặt chẽ giữa các sở, ngành chức năng.

Về xử lý hành chính, kết luận thanh tra kiến nghị Chủ tịch UBND xã Ái Tử, theo thẩm quyền quản lý cán bộ, chỉ đạo hoặc báo cáo cấp có thẩm quyền tổ chức kiểm điểm, xem xét xử lý trách nhiệm đối với các tập thể, cá nhân liên quan. Đối với các xã Ái Tử, Bắc Trạch, Bố Trạch, Nam Trạch, Đông Trạch, Phong Nha và một số đơn vị sự nghiệp liên quan, kết luận thanh tra yêu cầu kiểm điểm, rút kinh nghiệm theo từng nội dung, mức độ trách nhiệm.

Đối với các kiến nghị giải pháp, Thanh tra tỉnh đề nghị UBND tỉnh chỉ đạo Sở Tài chính khẩn trương rà soát, thẩm định các phương án còn tồn đọng để trình phê duyệt trước ngày 10/7/2026; đồng thời tham mưu áp dụng ngay các cơ chế đặc thù theo Nghị quyết số 31/2026/NQ-CP của Chính phủ hoàn thành trước ngày 5/7/2026.

Sở Nông nghiệp và Môi trường được giao phối hợp với Sở Xây dựng cập nhật, điều chỉnh quy hoạch sử dụng đất, quy hoạch đô thị sau khi điều chuyển công năng. Thanh tra tỉnh kiến nghị Sở Giáo dục và Đào tạo rà soát hồ sơ pháp lý, hoàn thiện các thủ tục liên quan đến cơ sở nhà, đất tại Trung tâm Giáo dục nghề nghiệp - Giáo dục thường xuyên Hướng Hóa. Sở Xây dựng phối hợp với UBND xã Lao Bảo kiểm tra hiện trạng, hoàn thiện hồ sơ bàn giao Bến xe Lao Bảo cũ. Chủ tịch UBND xã Ái Tử được yêu cầu kiểm tra khu đất Trường Mầm non Triệu Long, xác định phạm vi lấn chiếm, hiện trạng công trình và xử lý theo thẩm quyền hoặc đề nghị cơ quan có thẩm quyền xử lý..

Bằng việc siết chặt kỷ cương, quy trách nhiệm người đứng đầu và thực hiện nghiêm túc các kiến nghị sau thanh tra, Quảng Trị mới có thể xử lý sự lãng phí của các công sản, biến tài sản dôi dư thành động lực phát triển kinh tế - xã hội bền vững.