(Thanh tra) - Trong 10 tháng năm 2026, ngành cá tra đạt sản lượng thu hoạch khoảng 1,63 triệu tấn, hoàn thành 88,1% kế hoạch năm. Giá trị xuất khẩu cũng tiến sát ngưỡng 2 tỷ USD, tiếp tục khẳng định vị thế trụ cột của mặt hàng này trong cơ cấu xuất khẩu thủy sản.
Về chiến lược thị trường, Hiệp hội Chế biến và Xuất khẩu Thủy sản Việt Nam (VASEP) khuyến cáo doanh nghiệp không nên "bỏ trứng vào một giỏ", cần tiếp tục khai thác sâu dư địa tại các thị trường lớn như Trung Quốc, EU, Anh, Brazil, và cũng tập trung xuất khẩu tới các thị trường mới nổi để bù đắp cho sự sụt giảm tại Mỹ. Đồng thời, chuyển dịch mạnh mẽ từ xuất khẩu thô sang các dòng sản phẩm tiện lợi, giá trị gia tăng cao.
Theo Cục Thủy sản và Kiểm ngư (Bộ Nông nghiệp và Môi trường), đáng chú ý, giá cá tra nguyên liệu duy trì ở mức cao, khoảng 38.000 đồng/kg. Ở góc độ người nuôi, giá bán tăng giúp cải thiện hiệu quả kinh tế, nhất là đối với những cơ sở đã đầu tư ao nuôi, thả giống từ trước và có cá đạt kích cỡ thương phẩm đúng thời điểm thị trường cần nguyên liệu.
Những tháng cuối năm 2026, thị trường cá tra Đồng bằng sông Cửu Long (ĐBSCL) đang chứng kiến mức giá cao khoảng 38.000 đồng/kg mang lại nguồn thu lớn cho nông dân. Đà tăng giá này được ví như "cơn mưa rào" giải nhiệt cho các hộ nuôi kiên trì bám ao, thả giống từ đầu vụ và có cá đạt kích cỡ thu hoạch đúng lúc thị trường khan hàng.
Bà Tô Thị Tường Lan, Phó Tổng thư ký Hiệp hội Chế biến và Xuất khẩu Thủy sản Việt Nam (VASEP) thông tin, Việt Nam hiện nắm giữ tới 92% thị phần cá tra toàn cầu. Tính riêng trong 3 quý đầu năm 2026, kim ngạch xuất khẩu mang về 1,7 tỷ USD, tăng trưởng 10,5% so với cùng kỳ năm ngoái.
Dựa trên diễn biến hiện tại, VASEP dự báo xuất khẩu cá tra cả năm 2026 có thể cán đích ở mức 2,28 - 2,3 tỷ USD (tăng 5-6%) và hướng tới mục tiêu 2,4 tỷ USD vào năm 2027. Tuy nhiên, bà Lan lưu ý rằng kịch bản lạc quan này đang bị đe dọa bởi tình trạng hụt nguồn nguyên liệu cục bộ và sự lệch pha giữa kích cỡ cá thương phẩm thực tế với nhu cầu đặt hàng của từng thị trường.
Dưới góc độ quản lý địa phương, ông Trần Thanh Hiệp, Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường An Giang cho biết, địa phương hiện duy trì vùng nuôi khoảng 1.500ha với sản lượng ước tính 670.000 tấn trong năm 2026. Tuy nhiên, nghề nuôi vẫn loay hoay với loạt bài toán nan giải từ chất lượng giống, sự trồi sụt của giá thức ăn, dịch bệnh cho đến biến đổi môi trường và sự lỏng lẻo trong liên kết chuỗi.
Mở rộng ra quy mô toàn ngành, ông Trần Thanh Phong, Phó Tổng thư ký Hiệp hội Cá tra Việt Nam chỉ ra rằng giá cá tăng không đồng nghĩa với việc toàn ngành đang vận hành trơn tru.
Trung Quốc, Mỹ và Brazil là ba thị trường lớn nhất, chiếm 49% tổng giá trị xuất khẩu. Trong khi Trung Quốc và Brazil duy trì đà tăng trưởng, xuất khẩu sang Mỹ vẫn thấp hơn cùng kỳ, với mức giảm 13% trong 9 tháng, đạt 225 triệu USD.
Để bù đắp sự sụt giảm từ thị trường Mỹ, các doanh nghiệp đã nhanh chóng chuyển dịch trọng tâm sang các thị trường quốc tế khác. Thị trường Trung Quốc vươn lên mạnh mẽ với mức tăng 28% so với cùng kỳ trong 9 tháng đầu năm, đạt 480 triệu USD.
Bên cạnh đó, thị trường Brazil và khu vực Nam Mỹ ghi nhận mức tăng trưởng ấn tượng nhờ xu hướng đa dạng hóa thị trường và thỏa thuận mở cửa xuất khẩu song phương thành công. Thị trường EU cũng trở thành điểm sáng với mức tăng trưởng hơn 20%, hưởng lợi nhờ nguồn cung cá thịt trắng khác bị thắt chặt hạn ngạch khai thác và thuế suất cạnh tranh hơn so với sản phẩm cùng loại từ Nga.
Đánh giá chung, thị trường EU và Trung Quốc dư địa tăng trưởng vẫn rộng mở. Tại EU, cá tra tiếp tục khẳng định lợi thế là sản phẩm thay thế chi phí thấp trong bối cảnh các loại cá thịt trắng khan hiếm. Trong khi đó, lượng tồn kho cá da trơn tại nhiều thị trường quốc tế đã giảm sâu so với cùng kỳ, tạo đà để các doanh nghiệp thủy sản Việt Nam đẩy mạnh sản lượng tiêu thụ.
Về chiến lược thị trường, VASEP khuyến cáo doanh nghiệp không nên "bỏ trứng vào một giỏ", cần tiếp tục khai thác sâu dư địa tại Trung Quốc, EU, Anh, Brazil và các thị trường mới nổi để bù đắp cho sự sụt giảm tại Mỹ. Đồng thời, chuyển dịch mạnh mẽ từ xuất khẩu thô sang các dòng sản phẩm tiện lợi, giá trị gia tăng cao.
Dẫu vậy, các chuyên gia đều thống nhất rằng công nghệ hay thị trường chỉ phát huy hiệu quả khi bài toán tổ chức sản xuất được giải quyết tận gốc. Ngành cá tra cần chấm dứt tình trạng mở rộng diện tích tự phát theo phong trào mỗi khi giá sốt, thay vào đó là quy hoạch vùng nuôi bài bản, gắn kết chặt chẽ quyền lợi giữa trại giống – nông dân – nhà máy chế biến.
Việc sớm hoàn thiện cơ sở dữ liệu số hóa vùng nuôi để dự báo cung cầu, giám sát môi trường và truy xuất nguồn gốc chính là chìa khóa để cá tra Việt Nam hóa giải mối lo "được mùa mất giá", giữ vững ngôi vương xuất khẩu trong năm 2027 và chặng đường dài phía trước.
Nhìn về giai đoạn cuối năm 2026, các chuyên gia đánh giá triển vọng ngành cá tra duy trì trạng thái tích cực nhờ nhu cầu tiêu thụ hồi phục vào mùa lễ hội. Kim ngạch xuất khẩu toàn ngành kỳ vọng tiếp tục tăng trưởng khoảng 3% so với cùng kỳ.
