Công ty Cổ phần Cà phê Gia Lai bị xác định sai phạm trong quá trình cổ phần hóa. Ảnh: MN

Thanh tra tỉnh Gia Lai vừa công khai Thông báo kết luận thanh tra (số 35/TB-TTT ngày 6/5/2026) việc cổ phần hoá Công ty TNHH MTV Cà phê Gia Lai và việc quản lý, sử dụng đất sau cổ phần hoá, giải quyết quyền lợi của các hộ nhận khoán của Công ty Cổ phần Cà phê Gia Lai.

Sai phạm trong định giá vườn cây làm thất thoát hơn 26,73 tỷ đồng vốn Nhà nước

Công ty TNHH MTV Cà phê Gia Lai là doanh nghiệp thuộc diện sắp xếp, đổi mới theo chủ trương của Đảng và Nhà nước đối với các công ty nông, lâm nghiệp. Sau quá trình triển khai cổ phần hóa, doanh nghiệp chính thức chuyển sang hoạt động theo mô hình công ty cổ phần từ tháng 9/2018.

Thông báo kết luận thanh tra cho thấy, quá trình cổ phần hóa về cơ bản được thực hiện theo đúng chủ trương, quy định pháp luật. Tuy nhiên, trong quá trình xác định giá trị doanh nghiệp và xử lý tài chính trước khi chuyển đổi đã phát sinh nhiều tồn tại, vi phạm.

Đáng chú ý nhất là việc xác định giá trị vườn cây cà phê kinh doanh để đưa vào giá trị doanh nghiệp cổ phần hóa chỉ đạt từ 68,86% đến 79,83%, trong khi theo quy định phải xác định đủ 100% giá trị. Theo Thanh tra tỉnh Gia Lai, việc xác định không đầy đủ giá trị vườn cây cà phê kinh doanh khi cổ phần hóa đã làm thất thoát hơn 26,73 tỷ đồng vốn Nhà nước.

Không chỉ vậy, kết luận thanh tra còn chỉ ra việc không đưa 7.153 cây muồng đen có tuổi đời từ 20 đến 35 năm – được trồng làm cây chắn gió và thuộc tài sản Nhà nước – vào giá trị doanh nghiệp khi cổ phần hóa.

Những sai phạm trên được xem là nội dung trọng tâm của cuộc thanh tra bởi liên quan trực tiếp đến yêu cầu bảo toàn vốn và tài sản Nhà nước trong quá trình chuyển đổi doanh nghiệp.

Trên cơ sở kết quả thanh tra, Chánh Thanh tra tỉnh đã kiến nghị Chủ tịch UBND tỉnh chỉ đạo chuyển toàn bộ hồ sơ vụ việc liên quan khoản thất thoát hơn 26,73 tỷ đồng sang Cơ quan Cảnh sát điều tra Công an tỉnh Gia Lai để xem xét, xử lý theo quy định của pháp luật.

Đối với nội dung liên quan đến 7.153 cây muồng đen, kết luận thanh tra cho biết, cơ quan điều tra đã tiếp nhận và đang giải quyết theo thẩm quyền.

Thanh tra tỉnh xác định vườn cà phê được Nhà nước đầu tư và đã được đưa vào xác định giá trị doanh nghiệp khi cổ phần hóa không có cơ sở xem xét bồi thường theo yêu cầu hộ nhận khoán. Ảnh: MN

Từ những bất cập về đất đai sau cổ phần hóa đến các điểm nóng khiếu kiện tại Chư Sê

Nếu các sai phạm trong xác định giá trị doanh nghiệp phản ánh những vấn đề ở giai đoạn cổ phần hóa thì những tồn tại trong quản lý, sử dụng đất lại cho thấy các hệ lụy kéo dài sau khi doanh nghiệp chuyển sang hoạt động theo mô hình công ty cổ phần.

Theo kết luận thanh tra, Công ty Cổ phần Cà phê Gia Lai đã chuyển đổi cơ cấu cây trồng ngay sau khi chính thức cổ phần hóa nhưng không thực hiện đúng cam kết với nhà đầu tư chiến lược, đồng thời chưa thực hiện đúng kế hoạch sử dụng đất đã được UBND tỉnh phê duyệt.

Đặc biệt, doanh nghiệp đã cho Công ty Cổ phần Gia súc Lơ Pang thuê lại 140ha đất tại Chi nhánh Văn phòng 2, huyện Chư Sê (cũ). Thanh tra xác định việc cho thuê lại này trái với phương án cổ phần hóa, phương án sử dụng đất đã được phê duyệt và vi phạm quy định của pháp luật đất đai.

Tại khu vực Chi nhánh Văn phòng 2, hoạt động sản xuất kinh doanh được đánh giá không hiệu quả, kéo theo nhiều hệ lụy. Việc cho thuê đất không đúng quy định cùng những bất cập trong quản lý đã làm phát sinh khiếu kiện kéo dài của người dân và các hộ nhận khoán.

Thanh tra tỉnh cho biết, phần lớn diện tích đất cho thuê tại khu vực này về sau bị người dân, hộ nhận khoán lấn chiếm, sử dụng trong thời gian dài.

Một điểm đáng chú ý khác là kết luận thanh tra không chỉ dừng lại ở việc xác định trách nhiệm của doanh nghiệp. Trách nhiệm quản lý Nhà nước cũng được chỉ rõ đối với các cơ quan chuyên môn và chính quyền địa phương liên quan khi chưa kịp thời phát hiện, kiến nghị xử lý hoặc có biện pháp quản lý hiệu quả đối với các vi phạm về đất đai kéo dài nhiều năm.

Nhìn từ vụ việc này có thể thấy, sau cổ phần hóa, nếu việc quản lý đất đai không được kiểm soát chặt chẽ theo đúng phương án đã được phê duyệt thì nguy cơ phát sinh tranh chấp, khiếu kiện và lãng phí nguồn lực đất đai là rất lớn.

Quyền lợi người nhận khoán: Điểm nghẽn cần được tháo gỡ sau kết luận thanh tra

Một trong những nội dung khiến vụ việc kéo dài nhiều năm là các kiến nghị liên quan quyền lợi của những hộ nhận khoán tại Công ty Cổ phần Cà phê Gia Lai.

Theo phản ánh của các hộ dân, nhiều người đề nghị được bồi thường tài sản trên đất, cây trồng, vật kiến trúc, giải quyết việc làm sau khi chấm dứt hợp đồng lao động, đồng thời mong muốn được giao hoặc thuê đất để ổn định sản xuất và đời sống.

Thanh tra tỉnh cho biết, phần lớn diện tích đất cho thuê lại tại khu vực Chư Sê bị người dân, hộ nhận khoán lấn chiếm, sử dụng trong thời gian dài. Ảnh: MN

Điểm đáng chú ý trong kết luận thanh tra là việc phân định khá rõ từng nhóm quyền lợi để làm cơ sở giải quyết.

Đối với phần giá trị vườn cà phê được Nhà nước đầu tư và đã được đưa vào xác định giá trị doanh nghiệp khi cổ phần hóa, Thanh tra tỉnh cho rằng không có cơ sở để xem xét bồi thường theo yêu cầu của các hộ nhận khoán.

Tuy nhiên, đối với các tài sản do người dân trực tiếp bỏ vốn đầu tư như hồ tiêu, giếng nước, hệ thống tưới, lán trại, vật kiến trúc và một số loại cây trồng xen thì kết luận thanh tra xác định có cơ sở xem xét, giải quyết theo quy định.

Thanh tra tỉnh yêu cầu Công ty Cổ phần Cà phê Gia Lai rà soát, tính toán chi phí để thực hiện bồi thường đối với các tài sản thuộc trường hợp được xem xét. Đồng thời doanh nghiệp phải giải quyết các chế độ ngừng việc, thôi việc và các quyền lợi liên quan của người lao động theo quy định pháp luật.

Đối với những kiến nghị về giao đất hoặc cho thuê đất sản xuất, kết luận thanh tra cho rằng diện tích đất đang thuộc trường hợp Nhà nước cho doanh nghiệp thuê trả tiền hàng năm nên không thuộc diện giao trả về địa phương để xem xét giao đất cho các hộ nhận khoán.

Bên cạnh các giải pháp xử lý trách nhiệm, Thanh tra tỉnh cũng kiến nghị doanh nghiệp tiếp tục thực hiện phương án tái canh, ký kết hợp đồng giao khoán mới theo đúng phương án cổ phần hóa và phương án sử dụng đất đã được phê duyệt nhằm từng bước ổn định sản xuất.

Có thể thấy, bên cạnh việc xử lý những sai phạm liên quan đến vốn và đất đai, việc giải quyết hài hòa quyền lợi của người nhận khoán vẫn là bài toán then chốt. Bởi phía sau những con số về tài sản, diện tích đất hay giá trị doanh nghiệp là sinh kế, việc làm và cuộc sống của nhiều hộ dân đã gắn bó với vùng cà phê này trong nhiều năm.

Kết luận thanh tra đã được công khai, các trách nhiệm và hướng xử lý cũng đã được chỉ rõ. Điều dư luận quan tâm lúc này không chỉ là việc xử lý các sai phạm đã được phát hiện, mà còn là tiến độ thực hiện các kiến nghị nhằm khắc phục tồn tại, giải quyết dứt điểm các khiếu kiện kéo dài, đưa hoạt động sản xuất trở lại ổn định, đúng quy định pháp luật và bảo đảm quyền, lợi ích hợp pháp của các bên liên quan.