Đất đai là nguồn tài sản quý của quốc gia. Với tốc độ đô thị hoá nhanh trong thời kỳ đổi mới, việc ra đời hàng loạt các khu công nghiệp, khu chế xuất, các công trình giao thông, thuỷ lợi, phúc lợi văn hoá - xã hội… cùng với nhu cầu về nhà ở của nhân dân ngày càng cao khiến quỹ đất ngày càng eo hẹp. Điều đó làm cho vấn đề đất đai luôn nóng bỏng trong đời sống xã hội. Lĩnh vực quản lý và SDĐ liên quan đến nhiều cấp, nhiều ngành và diễn biến ngày càng phức tạp.

Nhiều cuộc thanh tra trên lĩnh vực đất đai đã chỉ ra những sai phạm nghiêm trọng bắt nguồn từ công tác quy hoạch, phê duyệt quy hoạch và kế hoạch SDĐ không ổn định, chất lượng thấp nên thường xuyên phải thay đổi, điều chỉnh, bổ sung gây lãng phí. Việc lập quy hoạch có lúc chưa đủ yếu tố pháp lý, không có lộ trình thực hiện… dẫn đến việc vội vàng yêu cầu người dân ngừng sản xuất. Việc điều chỉnh quy hoạch chi tiết có trường hợp không đúng thẩm quyền. Công tác phổ biến quy hoạch triển khai không đồng bộ, chưa đúng trình tự, có dự án không công khai cụ thể trên các phương tiện thông tin gây nên bức xúc trong dư luận… Thực trạng này cho thấy cần phải thực hiện đồng bộ nhiều giải pháp, cả cấp bách và lâu dài trong đó có các giải pháp cơ bản sau đây để góp phần giải quyết hiệu quả hơn các tranh chấp, khiếu kiện về đất đai.

Ông Lê Sỹ Bảy, Vụ trưởng Vụ I, Thanh tra Chính phủ (TTCP) cho biết, đất đai luôn là vấn đề luôn nóng. Theo thống kê của Bộ Tài nguyên và Môi trường, hàng năm có trên 70% khiếu nại, tố cáo liên quan đến đất đai. Vì vậy, ngay từ đầu năm 2011, trong chương trình công tác thanh tra, TTCP đã ban hành văn bản chỉ đạo các tỉnh, TP triển khai thanh tra chuyên đề về quy hoạch và quản lý, SDĐ đai trên phạm vị toàn quốc. Đây được coi là cuộc thanh tra lớn nhất từ trước tới nay về đất đai, huy động toàn bộ ngành Thanh tra từ cấp xã, phường đến cấp Trung ương, 62/63 tỉnh, TP tiến hành 349 cuộc thanh tra theo kế hoạch. Các địa phương thành lập ít nhất 1 đoàn, nhiều nhất là 18 đoàn thanh tra do Thanh tra tỉnh, TP chủ trì để thanh tra tại Sở Tài nguyên và Môi trường và 1 số sở, ngành,quận, huyện, xã, phường; đồng thời, lựa chọn một số đơn vị hành chính cấp huyện giao cho Thanh tra huyện chủ trì thanh tra tại các phòng, ban và một số đơn vị cấp xã… Riêng TTCP có 5 đoàn thanh tra tại các tỉnh gồm Kiên Giang, Ninh Thuận, Đắc Lắk, Hà Nội và TP Hồ Chí Minh.

Một số địa phương tích cực, chủ động trong thanh tra chuyên đề về quy hoạch, quản lý, SDĐ năm 2011: An Giang, Hà Nam, TP Hồ Chí Minh, Hà Nội, Bình Thuận, Thanh Hóa, Nghệ An, Kon Tum, Nam Định, Quảng Ninh…

Ngoài ra, UBND các tỉnh, TP và các sở, ngành liên quan thực hiện việc giải quyết hồ sơ thủ tục về đất đai chưa đúng quy định, gây lãng phí thời gian, kinh tế và cơ hội đầu tư cho các doanh nghiệp; công tác SDĐ thiếu chặt chẽ, chủ đầu tư nhiều dự án vi phạm các quy định của pháp luật, nhất là các dự án kinh doanh bất động sản…

Ông Bảy cũng cho biết, thực hiện cuộc thanh tra này, toàn ngành phát hiện và kiến nghị điều chỉnh một số tồn tại, bất cập cơ bản về cơ chế, chính sách trong công tác lập, thẩm định và xét duyệt quy hoạch, kế hoạch SDĐ, quy hoạch xây dựng và quản lý SDĐ đối với từng tỉnh, TP và phạm vi toàn quốc. Đồng thời, nó cũng góp phần bổ sung, hoàn thiện các quy định về quản lý, SDĐ sửa đổi, bổ sung Luật Đất đai và quy hoạch SDĐ cấp quốc gia gia đoạn 2010 -2020. Phát hiện nhiều sơ hở, yếu kém, khuyết điểm, vi phạm của các cơ quan quản lý Nhà nước trong việc giao đất, cho thuê đất, chuyển mục đích SDĐ và các đơn vị, cá nhân SDĐ.

Trên cơ sở đó, kiến nghị biện pháp khắc phục, xử lý nghiêm các sai phạm, phòng, chống tham nhũng tiêu cực trong quản lý SDĐ, thu hồi về ngân sách Nhà nước hàng nghìn tỷ đồng. Nâng cao trách nhiệm, hiệu lực, hiệu quả trong việc thực thi chức năng quản lý đất đai của các cấp, ngành, tạo sự đồng bộ trong công tác quy hoạch và quản lý SDĐ đai trên phạm vi cả nước. Đồng thời, kiến nghị các biện pháp hữu hiệu để tăng cường công tác quản lý; giải quyết và giảm thiểu khiếu nại, tố cáo về đất đai trên phạm vị toàn quốc.

Qua đây đã xác định được nguyên nhân, nguồn gốc chủ yếu phát sinh các khiếu nại, tố cáo về đất đai. Đó là, hệ thống chính sách pháp luật đang tồn tại những hạn chế, mâu thuẫn và bất cập so với thực tế; việc chấp hành pháp luật trong công tác quy hoạch và quản lý SDĐ chưa nghiêm, có dấu hiệu buông lỏng của một số địa phương.

Sự thiếu đồng bộ, trùng lắp, thậm chí mâu thuẫn kéo dài phức tạp giữa Luật Đất đai với các Luật: Đầu tư, Xây dựng, Quy hoạch đô thị, Nhà ở, các nghị định, Thông tư hướng dẫn của Chính phủ và các Bộ, ngành khác nhau ban hành, cùng điều chỉnh một đối tượng đất đai, gây nhiều khó khăn khi áp dụng pháp luật vào thực tế. Đây cũng là một trong những vấn đề gây bức xúc, ảnh hưởng trực tiếp đến toàn bộ các thành phần kinh tế cũng như từng người dân trên phạm vi cả nước cần được ưu tiên giải quyết sớm. Hệ thống pháp luật về đất đai hiện hành còn thiếu cơ chế thực hiện việc điều tiết hài hòa về lợi ích giữa Nhà nước, người SDĐ và chủ đầu tư; chưa có một đầu mối thống nhất trong việc ban hành các chính sách tài chính đất đai...

Bên cạnh đó, cuộc thanh tra này, toàn ngành Thanh tra cũng như TTCP đã kiến nghị nhiều nội dung cần xem xét, sửa đổi, bổ sung về cơ chế chính sách của Nhà nước, Chính phủ cũng như các tỉnh, TP được thanh tra liên quan đến đất đai.

Kết quả thanh tra chuyên đề đất cũng đã góp phần làm rõ thực trạng công tác quản lý Nhà nước trong lĩnh vực đất đai, qua đó phát hiện, kiến nghị xử lý kịp thời, nghiêm minh đối với những bất cập về cơ chế, chính sách; những khuyết điểm, vi phạm trong quản lý SDĐ trên phạm vi toàn quốc và từng địa phương. Các đoàn thanh tra của TTCP cũng đã có nhiều cố gắng, nỗ lực triển khai, thực hiện. Trong đó, 2 đoàn tại TP HCM và Hà Nội đã phát hiện, kiến nghị xử lý nhiều khuyết điểm, vi phạm mang tính điển hình và có kiến nghị xử lý về kinh tế hàng ngàn tỷ đồng. Qua kết quả thanh tra chuyên đề đã giúp cho lãnh đạo các địa phương thấy rõ hơn về thực trạng và đề xuất biện pháp xử lý hữu hiệu, kịp thời những hạn chế, bất cập, khuyết điểm, vi phạm để tập trung xử lý, chấn chính, khắc phục yếu kém trong công tác quản lý, SDĐ đai. Từ đó, góp phần nâng cao hiệu lực, hiệu quả của công tác thanh tra có vị thế của cơ quan thanh tra các cấp trong hệ thống cơ quan hành chính Nhà nước.

Thái Hải