Bộ Tài chính đang hoàn thiện dự thảo Nghị định sửa đổi, bổ sung một số điều của các Nghị định quy định chi tiết Luật Đầu tư theo phương thức đối tác công tư. Đồ họa: Trang Nguyệt

Thể chế hóa các chủ trương của Đảng và Nhà nước về việc ngăn chặn thất thoát tài sản, phòng chống tham nhũng, lãng phí, tiêu cực, Bộ Tài chính đang xây dựng dự thảo Nghị định sửa đổi, bổ sung một số điều của các Nghị định quy định chi tiết Luật Đầu tư theo phương thức đối tác công tư (PPP).

Điểm nhấn đáng chú ý của lần sửa đổi này là việc chuyển mạnh tư duy quản lý từ "tiền kiểm" sang "hậu kiểm", kết hợp với việc thiết lập các cơ chế công khai, minh bạch quỹ đất và tăng cường công tác kiểm tra, giám sát độc lập đối với các dự án có quy mô lớn.

Công khai quỹ đất thanh toán ngay tại cấp cơ sở

Theo định hướng tại Nghị quyết số 192/2025/QH15, Quốc hội yêu cầu đổi mới tư duy xây dựng pháp luật theo hướng đề cao phương pháp quản lý theo kết quả, chuyển mạnh từ "tiền kiểm" sang "hậu kiểm" gắn với việc tăng cường công tác kiểm tra, giám sát.

Quán triệt tinh thần này, đồng thời thực hiện chỉ đạo của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước, dự thảo Nghị định đặt ra yêu cầu phải đánh giá tổng thể nội dung sửa đổi liên quan đến các dự án Xây dựng - Chuyển giao (BT), bảo đảm quá trình thu hồi đất để tạo quỹ đất thanh toán cho nhà đầu tư được thực hiện một cách công khai, minh bạch, hài hòa lợi ích giữa Nhà nước, người dân và nhà đầu tư.

Việc thu hút sự tham gia giám sát của người dân ngay từ giai đoạn chuẩn bị và thực hiện dự án được xem là biện pháp thiết yếu nhằm tăng cường kiểm tra, tránh thất thoát tài sản nhà nước và ngăn chặn nguy cơ hình thành lợi ích nhóm.

Để hiện thực hóa mục tiêu này, dự thảo đã bổ sung khoản 7a vào sau khoản 7 Điều 5 của Nghị định số 257/2025/NĐ-CP, quy định rõ trách nhiệm công khai thông tin ngay tại cấp cơ sở. Cụ thể, sau khi dự án BT được cấp có thẩm quyền phê duyệt quyết định chủ trương đầu tư, cơ quan có thẩm quyền sẽ giao cho UBND cấp xã nơi dự kiến thu hồi đất thực hiện việc công khai thông tin chi tiết về vị trí và diện tích của quỹ đất dự kiến dùng để thanh toán cho nhà đầu tư.

Thông tin này phải được công khai tại trụ sở UBND cấp xã, ngoại trừ các trường hợp thông tin thuộc danh mục bí mật nhà nước, bí mật quốc phòng, an ninh hoặc các trường hợp pháp luật quy định không được phép công khai.

Đồng thời, cơ chế bảo đảm công khai, minh bạch tiếp tục được tăng cường thông qua việc bổ sung khoản 7a sau khoản 7 Điều 8 Nghị định số 257/2025/NĐ-CP. Theo đó, UBND cấp xã có trách nhiệm thường xuyên công khai và cập nhật thông tin về vị trí, diện tích quỹ đất thanh toán sau khi dự án được phê duyệt, cũng như khi có sự điều chỉnh, thay đổi so với quyết định chủ trương đầu tư ban đầu.

Đồ họa: Trang Nguyệt

Giám sát chặt chẽ công tác lựa chọn nhà đầu tư và cơ chế kiểm toán độc lập

Bên cạnh việc minh bạch quỹ đất, công tác phòng chống tham nhũng, tiêu cực trong khâu đấu thầu và tài chính cũng được siết chặt thông qua việc sửa đổi, bổ sung Điều 72 của Nghị định số 243/2025/NĐ-CP.

Dự thảo đã bổ sung khoản 3 và khoản 4 vào sau khoản 2 Điều 72, quy định người đứng đầu cơ quan có thẩm quyền phải giao cho cá nhân hoặc đơn vị trực thuộc có chuyên môn về đầu tư PPP và đấu thầu thực hiện nhiệm vụ giám sát hoạt động lựa chọn nhà đầu tư một cách độc lập với bên mời thầu và tổ chuyên gia thẩm định.

Cơ chế giám sát độc lập này tập trung vào các dự án nhạy cảm, đặc biệt là các dự án áp dụng hình thức chỉ định nhà đầu tư hoặc lựa chọn nhà đầu tư trong trường hợp đặc biệt.

Nội dung giám sát bao trùm toàn bộ quy trình từ khâu lập, thẩm định hồ sơ mời thầu, đánh giá hồ sơ dự thầu, đàm phán ký kết hợp đồng cho đến việc đánh giá tình hình, tiến độ và kết quả của việc áp dụng các hình thức lựa chọn nhà đầu tư đặc thù này. Những quy định này nhằm đảm bảo tính cạnh tranh, minh bạch, nâng cao trách nhiệm giải trình của cơ quan có thẩm quyền và kiểm soát triệt để các rủi ro trong hoạt động đấu thầu.

Về mặt tài chính và quản lý tiến độ, dự thảo sửa đổi khoản 2 Điều 72 Nghị định số 243/2025/NĐ-CP yêu cầu cơ quan ký kết hợp đồng phải giám sát chặt chẽ tình hình huy động vốn đầu tư của doanh nghiệp dự án, bao gồm cả vốn nhà nước, vốn chủ sở hữu và vốn vay.

Đáng chú ý, dự thảo bổ sung cơ chế cho phép cơ quan có thẩm quyền thống nhất với nhà đầu tư, doanh nghiệp dự án PPP về việc thuê đơn vị kiểm toán độc lập để kiểm toán báo cáo tài chính của doanh nghiệp dự án trong trường hợp cần thiết, qua đó minh bạch hóa dòng tiền và đảm bảo năng lực thực hiện dự án.

Riêng đối với các dự án BT, nhằm ngăn chặn tình trạng chậm trễ và vi phạm cam kết, dự thảo đã bổ sung khoản 3 vào Điều 29 Nghị định số 257/2025/NĐ-CP, cơ quan ký kết hợp đồng định kỳ 3 tháng sẽ phải báo cáo cơ quan có thẩm quyền về tiến độ triển khai xây dựng công trình.

Báo cáo này phải nêu rõ các vướng mắc phát sinh và giải pháp xử lý để bảo đảm nhà đầu tư tuân thủ nghiêm ngặt các cam kết về tiến độ xây dựng, thanh toán và chuyển giao công trình.

Đồ họa: Trang Nguyệt

Ý kiến của Thanh tra Chính phủ về việc luật hóa các quy định mang tính bắt buộc

Trong quá trình tổng hợp, giải trình và tiếp thu ý kiến góp ý cho dự thảo Nghị định, những ý kiến đóng góp của Thanh tra Chính phủ đóng vai trò quan trọng góp phần hoàn thiện các quy định, khắc phục khoảng trống pháp lý và tăng cường cơ chế phòng ngừa tham nhũng, tiêu cực trong thực hiện dự án.

Cụ thể, đối với quy định tại khoản 2 Điều 1 của dự thảo về việc niêm yết thông tin quỹ đất BT tại trụ sở UBND cấp xã, Thanh tra Chính phủ đề nghị cơ quan soạn thảo cần nghiên cứu chuyển từ cơ chế "khuyến khích" sang cơ chế "bắt buộc".

Theo Thanh tra Chính phủ, việc chỉ sử dụng từ "khuyến khích" sẽ không đảm bảo được mục tiêu công khai, minh bạch và không phát huy được vai trò giám sát của toàn xã hội đối với các quỹ đất dành cho dự án BT. Tiếp thu ý kiến, cơ quan soạn thảo đã chỉnh lý dự thảo theo hướng bắt buộc UBND cấp xã phải thực hiện công khai các thông tin này.

Thêm vào đó, Thanh tra Chính phủ yêu cầu dự thảo cần quy định rõ phương pháp xác định mức lãi suất trung bình làm căn cứ áp dụng, bao gồm loại lãi suất, kỳ hạn, thời điểm xác định và cơ quan có thẩm quyền xác nhận. Thanh tra Chính phủ đề xuất giao Bộ Tài chính hướng dẫn cụ thể về mức lãi suất, phương pháp và thời điểm xác định khoản tiền được hưởng thêm.

Bên cạnh đó, cần làm rõ mức lãi suất áp dụng là lãi suất ngắn hạn hay dài hạn, tính theo năm hay theo kỳ hạn khác; đồng thời xác định áp dụng lãi suất cho vay sản xuất, kinh doanh hay lãi suất trong lĩnh vực bất động sản. Nguồn lãi suất làm căn cứ cũng cần được quy định thống nhất, trên cơ sở lãi suất của các ngân hàng có chi nhánh hoạt động trên địa bàn hoặc lãi suất do trụ sở chính các ngân hàng công bố.

Thanh tra Chính phủ cũng đặc biệt lưu ý cơ quan soạn thảo cần phải bổ sung đầy đủ các quy định tại Điều khoản chuyển tiếp để giải quyết ổn thỏa mọi tình huống thực tế cho các dự án đã phê duyệt chủ trương, dự án đang lựa chọn nhà đầu tư, hoặc các hợp đồng BT đã ký kết, nhằm tránh tạo ra các khoảng trống pháp lý dễ bị lợi dụng gây thất thoát nguồn lực quốc gia.