(Thanh tra) - Nghị định số 55/2026/NĐ-CP vừa được Chính phủ ban hành nhằm sửa đổi, bổ sung các quy định về xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực quản lý tài sản công, thực hành tiết kiệm, chống lãng phí; dự trữ quốc gia; Kho bạc Nhà nước. Đây được xem là một bước đi quyết liệt nhằm ngăn chặn tình trạng tiêu cực và thất thoát nguồn lực quốc gia qua các chế tài mạnh mẽ đối với những hành vi sử dụng sai mục đích hoặc gây lãng phí tài sản của Nhà nước.
Nghị định 55/2026/NĐ-CP tập trung mạnh vào việc chấn chỉnh công tác mua sắm và sử dụng tài sản công, vốn là lĩnh vực dễ nảy sinh lãng phí. Theo Nghị định, các hành vi mua sắm tài sản vượt tiêu chuẩn, định mức do cơ quan có thẩm quyền ban hành sẽ bị xử phạt tiền với mức cao nhất lên đến 20 triệu đồng tùy theo giá trị của tài sản đó.
Không chỉ dừng lại ở việc xử phạt hành chính, các cá nhân và tổ chức vi phạm còn phải thực hiện các biện pháp khắc phục hậu quả nghiêm ngặt như buộc nộp lại số tiền tương ứng với phần giá trị tài sản vượt tiêu chuẩn vào ngân sách.
Ngoài ra, đối với các hành vi giao, sử dụng tài sản công không đúng mục đích hoặc không đúng thẩm quyền, mức phạt tiền có thể dao động từ 5 - 20 triệu đồng, đặc biệt là đối với các loại tài sản như trụ sở làm việc hay xe ô tô.
Những quy định này nhằm đảm bảo mọi nguồn lực công đều phải được sử dụng một cách tiết kiệm, hiệu quả và phục vụ đúng lợi ích chung của xã hội.
Một điểm mới quan trọng khác trong Nghị định là việc thắt chặt quản lý trong lĩnh vực Kho bạc Nhà nước để chống lại các biểu hiện tiêu cực, trục lợi từ ngân sách.
Các hành vi lập hồ sơ đề nghị thanh toán cho những khối lượng công việc chưa đủ điều kiện thanh toán hoặc lập hồ sơ sai lệch so với nội dung thực tế sẽ bị xử phạt nghiêm khắc. Đặc biệt, đối với hành vi lập hồ sơ đề nghị chi giả mạo để chi ngân sách Nhà nước mà chưa đến mức truy cứu trách nhiệm hình sự, mức phạt tiền tối đa có thể lên tới 50 triệu đồng.
Cụ thể, đối với các khoản chi từ nguồn ngân sách Nhà nước có tổng mức đầu tư từ 500.000.000 đồng trở lên, mức phạt tiền dao động từ 30.000.000 - 50.000.000 đồng nếu hành vi chưa bị truy cứu trách nhiệm hình sự.
Để đảm bảo nguồn vốn Nhà nước được bảo toàn, cơ quan chức năng sẽ áp dụng các biện pháp như buộc thu hồi toàn bộ số tiền đã chi sai quy định hoặc phong tỏa tài khoản đối với các đơn vị cố tình vi phạm. Việc xác định thời điểm kết thúc hành vi vi phạm để tính thời hiệu xử phạt cũng được quy định rõ ràng, gắn liền với thời điểm gửi hồ sơ đến Kho bạc Nhà nước.
Nghị định nhấn mạnh việc khắc phục những thiệt hại do hành vi lãng phí và tiêu cực gây ra thông qua các biện pháp bổ sung. Về biện pháp khắc phục hậu quả, tổ chức, cá nhân vi phạm có thể bị buộc khôi phục lại tình trạng ban đầu của tài sản hoặc phải trả bằng tài sản khác có công năng và giá trị tương đương.
Trong trường hợp tài sản đã bị thay đổi không thể hoàn trả theo đúng hiện trạng, tổ chức, cá nhân vi phạm phải bồi thường bằng tài sản khác có công năng tương đương hoặc trả bằng tiền tương ứng với giá trị mua mới của tài sản cùng loại trên thị trường nhân với tỷ lệ chất lượng còn lại theo sổ kế toán tại thời điểm cơ quan, người có thẩm quyền phát hiện hành vi vi phạm. Những nguyên tắc xác định lợi bất hợp pháp có được từ vi phạm hành chính cũng được quy định chi tiết để đảm bảo thu hồi đầy đủ các khoản tiền thất thoát về cho Nhà nước.
Về thẩm quyền xử phạt vi phạm hành chính, các chức danh như Cục trưởng Cục Quản lý công sản hoặc thủ trưởng tổ chức thuộc Bộ được giao nhiệm vụ kiểm tra có quyền phạt tiền lên tới 100 triệu đồng; giám đốc sở hoặc trưởng đoàn kiểm tra cấp sở có quyền phạt đến 80 triệu đồng đối với các sai phạm về tài sản công.
Trong lĩnh vực Kho bạc Nhà nước, thẩm quyền lập biên bản vi phạm hành chính mở rộng tới những công chức làm nhiệm vụ đối chiếu xác nhận số dư tài khoản; thanh toán, chi trả ngân sách Nhà nước qua Kho bạc Nhà nước và trưởng đoàn, thành viên đoàn kiểm tra chuyên ngành.
Những quy định này không chỉ tạo hành lang pháp lý vững chắc cho lực lượng làm công tác kiểm tra mà còn đảm bảo các hành vi sử dụng sai mục đích hoặc gây thất thoát tài sản Nhà nước đều bị phát hiện và xử lý nghiêm minh. Thông qua việc phân định rõ thẩm quyền xử phạt của các cấp từ Chủ tịch UBND đến lãnh đạo các cơ quan chuyên ngành, Nghị định tạo ra một cơ chế giám sát chặt chẽ, góp phần đẩy lùi lãng phí và xây dựng một nền hành chính liêm chính.
