Bộ Nông nghiệp và Môi trường là cơ quan chủ trì, phối hợp với các bộ, ngành liên quan xây dựng và hoàn thiện dự thảo Nghị định sửa đổi, bổ sung Nghị định số 03/2022/NĐ-CP về xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực phòng, chống thiên tai, thủy lợi và đê điều. Đồ họa: Trang Nguyệt

Kiện toàn công tác thanh tra, kiểm tra

Sự cần thiết ban hành Nghị định mới xuất phát từ yêu cầu hoàn thiện hệ thống pháp luật và cơ chế tổ chức thực hiện nghiêm minh theo Nghị quyết số 27-NQ/TW của Ban Chấp hành Trung ương Đảng về tiếp tục xây dựng và hoàn thiện Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam trong giai đoạn mới.

Một trong những thay đổi trọng yếu nhất là việc thực hiện chủ trương của Bộ Chính trị và Ban Bí thư tại Kết luận số 134-KL/TW về sắp xếp hệ thống cơ quan thanh tra theo hướng tinh, gọn, mạnh, hiệu năng, hiệu lực, hiệu quả. Theo đó, các cơ quan được giao chức năng thanh tra chuyên ngành trước đây sẽ không tổ chức thanh tra chuyên ngành mà chuyển sang thực hiện chức năng kiểm tra chuyên ngành và các nhiệm vụ khác theo quy định.

Sự chuyển đổi này dẫn đến việc rà soát và bãi bỏ thẩm quyền xử phạt của các chức danh thuộc cơ quan thanh tra chuyên ngành không còn phù hợp trong lĩnh vực phòng, chống thiên tai, thủy lợi và đê điều. Thay vào đó, dự thảo Nghị định bổ sung thẩm quyền xử phạt cho thủ trưởng các cơ quan thực hiện nhiệm vụ quản lý Nhà nước và các chức danh kiểm tra chuyên ngành để đảm bảo tính liên tục và không làm gián đoạn hoạt động quản lý.

Tăng cường tính minh bạch và hiệu quả trong phòng, chống tham nhũng, lãng phí

Một trong những điểm mới quan trọng trong dự thảo là việc sửa đổi, bổ sung biện pháp khắc phục hậu quả nhằm ngăn chặn hành vi tẩu tán tài sản vi phạm. Cụ thể, dự thảo bổ sung quy định buộc nộp lại số tiền bằng với giá trị tang vật, phương tiện vi phạm hành chính đã bị tiêu thụ, tẩu tán hoặc tiêu hủy trái quy định pháp luật.

Biện pháp này được áp dụng rộng rãi trong nhiều hành vi vi phạm về bảo vệ an toàn công trình thủy lợi, đê điều và phòng, chống thiên tai, đảm bảo rằng các đối tượng vi phạm không thể trục lợi từ việc làm hư hại hoặc lấn chiếm tài sản công.

Việc chia nhỏ các hành vi vi phạm và tăng mức phạt tiền đối với các sai phạm có quy mô lớn như xây dựng nhà ở, nơi sản xuất kiên cố trái phép trong phạm vi bảo vệ công trình thủy lợi cũng nhằm mục đích răn đe mạnh mẽ, ngăn ngừa các dấu hiệu tiêu cực và lợi ích nhóm trong công tác quản lý địa bàn.

Công tác thanh tra, kiểm tra cũng được định hướng ứng dụng mạnh mẽ chuyển đổi số, triển khai kiểm tra từ xa dựa trên dữ liệu điện tử để giảm thiểu tiếp xúc trực tiếp, từ đó hạn chế rủi ro tham nhũng và phiền hà cho doanh nghiệp.

Đồ họa: Trang Nguyệt

Thẩm quyền của Thanh tra Cục Hàng hải và Đường thủy Việt Nam

Trong bối cảnh sắp xếp lại bộ máy, Thanh tra Cục Hàng hải và Đường thủy Việt Nam là đơn vị đặc thù được tiếp tục duy trì tổ chức và hoạt động theo các điều ước quốc tế mà Việt Nam là thành viên và quy định của Luật Thanh tra.

Theo dự thảo Nghị định, tên gọi của các chức danh có thẩm quyền đã được cập nhật thành Chánh Thanh tra và trưởng đoàn thanh tra Cục Hàng hải và Đường thủy Việt Nam để phù hợp với việc sáp nhập các cơ quan quản lý chuyên ngành tại Bộ Xây dựng.

Về thẩm quyền xử phạt tại dự thảo, thanh tra viên của cục có quyền phạt tiền đến 5.000.000 đồng trong lĩnh vực phòng chống thiên tai và 10.000.000 đồng trong lĩnh vực đê điều. Trưởng đoàn thanh tra Cục Hàng hải và Đường thủy Việt Nam có quyền phạt tiền đến 25.000.000 đồng đối với lĩnh vực phòng, chống thiên tai và 50.000.000 đồng đối với lĩnh vực đê điều; tịch thu tang vật, phương tiện vi phạm hành chính.

Chánh Thanh tra và Cục trưởng Cục Hàng hải và Đường thủy Việt Nam được giao thẩm quyền phạt tiền lên tới 100.000.000 đồng đối với các vi phạm trong lĩnh vực đê điều, đi kèm với quyền tịch thu tang vật, phương tiện vi phạm hành chính.

Việc phân định thẩm quyền rõ ràng cho lực lượng này đối với các hành vi vi phạm về vận hành công trình và ứng phó thiên tai giúp đảm bảo tính liên tục và hiệu quả trong công tác kiểm tra, xử lý vi phạm tại các khu vực cảng biển và đường thủy nội địa.

Ý kiến góp ý về thẩm quyền của Thanh tra Chính phủ và Thanh tra tỉnh

Trong quá trình lấy ý kiến xây dựng dự thảo, một số địa phương như tỉnh Quảng Trị đã đề nghị bổ sung thẩm quyền xử phạt vi phạm hành chính cho các chức danh như người ra quyết định thanh tra, trưởng đoàn thanh tra và thanh tra viên của Thanh tra Chính phủ cũng như Thanh tra tỉnh.

Cơ sở của kiến nghị này dựa trên quy định về nhiệm vụ, quyền hạn của Thanh tra tỉnh trong Luật Thanh tra năm 2025 và thẩm quyền xử phạt của thanh tra viên trong thời hạn thanh tra theo Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Xử lý vi phạm hành chính.

Về vấn đề này, theo cơ quan chủ trì soạn thảo, mặc dù Luật Xử lý vi phạm hành chính có quy định chung về thẩm quyền của thanh tra viên và trưởng đoàn thanh tra, nhưng tại Nghị định số 189/2025/NĐ-CP quy định chi tiết về thẩm quyền xử phạt lại không quy định mức xử phạt cụ thể cho các chức danh thuộc Thanh tra Chính phủ và Thanh tra tỉnh trong lĩnh vực chuyên biệt này.

Do đó, hiện nay chưa có đầy đủ cơ sở pháp lý để đưa các chức danh này vào danh mục có thẩm quyền xử phạt trực tiếp trong Nghị định quy định về lĩnh vực phòng chống thiên tai, thủy lợi và đê điều.

Việc lược bỏ Điều 39 về thẩm quyền của các cơ quan thanh tra không còn chức danh xử phạt chuyên ngành là bước đi nhằm đảm bảo sự tương thích hoàn toàn với Luật Thanh tra năm 2025, tránh sự chồng chéo giữa chức năng thanh tra và kiểm tra chuyên ngành, hướng tới một hệ thống thực thi pháp luật minh bạch và hiệu quả hơn.