Kiểm tra chuyên ngành về dự trữ quốc gia được quy định cụ thể tại Nghị định số 345/2026/NĐ-CP. Đồ họa: Dương Nguyễn

Nghị định số 345/2026/NĐ-CP do Chính phủ ban hành ngày 4/9/2026 quy định chi tiết một số điều, biện pháp thi hành Luật Dự trữ quốc gia về dự trữ quốc gia và quản lý, sử dụng hàng dự trữ quốc gia. Trong đó, quy định rõ về công tác thanh tra, kiểm tra việc tiếp nhận, phân phối, sử dụng, cũng như các chế tài và trách nhiệm cá nhân nhằm phòng, chống tham nhũng, lãng phí, tiêu cực trong hoạt động dự trữ quốc gia.

Nội dung kiểm tra chuyên ngành về dự trữ quốc gia

Tại Điều 31 Nghị định số 345/2026/NĐ-CP, Chính phủ quy định cụ thể về công tác kiểm tra chuyên ngành đối với lĩnh vực dự trữ quốc gia. Quyết định kiểm tra chuyên ngành dựa trên các căn cứ chủ yếu như việc xây dựng, ban hành và tổ chức thực hiện danh mục chi tiết hàng dự trữ, định mức kinh tế - kỹ thuật, cùng việc xây dựng, phân bổ, giao và điều chỉnh kế hoạch dự trữ quốc gia.

Bên cạnh đó, hoạt động kiểm tra tập trung vào các khâu quản lý, bảo quản, nhập, xuất, điều chuyển, luân phiên, hoán đổi, tạm xuất, thu hồi, xuất cấp, xuất bán và tiêu hủy hàng dự trữ. Phạm vi kiểm tra còn mở rộng đến việc chấp hành pháp luật về quản lý tài chính, ngân sách Nhà nước, tài sản công, hạch toán kế toán, thống kê, lưu trữ hồ sơ; việc quản lý nguồn đóng góp tự nguyện; thực hiện hợp đồng thuê bảo quản, vận chuyển, dịch vụ liên quan; ứng dụng công nghệ thông tin, chuyển đổi số; việc quản lý sử dụng hàng sau xuất cấp và hàng tham gia hợp tác quốc tế.

Theo quy định, bộ trưởng, thủ trưởng cơ quan ngang bộ và chủ tịch UBND cấp tỉnh có trách nhiệm tổ chức kiểm tra trong phạm vi quản lý, đồng thời cập nhật thông tin về kế hoạch, kết luận và kết quả xử lý sau kiểm tra lên Hệ thống thông tin, cơ sở dữ liệu về dự trữ quốc gia.

Bộ Tài chính đóng vai trò hướng dẫn, theo dõi, đôn đốc và tổng hợp kết quả kiểm tra chuyên ngành về dự trữ quốc gia của các bộ, cơ quan ngang bộ, UBND cấp tỉnh quản lý hàng dự trữ quốc gia, hàng dự trữ chiến lược.

Thanh tra, kiểm tra tiếp nhận, phân phối và chế tài bồi thường thất thoát

Cùng với công tác kiểm tra chuyên ngành, Nghị định số 345/2026/NĐ-CP còn quy định rõ nhiệm vụ thanh tra, kiểm tra gắn liền với trách nhiệm pháp lý của các cơ quan, đơn vị được giao quản lý, sử dụng hàng dự trữ.

Khoản 1, Điều 14 đặt ra nguyên tắc bắt buộc hàng dự trữ quốc gia phải được sử dụng đúng mục đích, đúng đối tượng và không để xảy ra thất thoát, lãng phí theo quy định của pháp luật. Để đảm bảo chấp hành nghiêm quy định này, điểm d, khoản 4, Điều 14 giao trách nhiệm cho bộ, cơ quan ngang bộ, UBND cấp tỉnh cùng các cơ quan, đơn vị tiếp nhận hàng dự trữ phải tổ chức thanh tra, kiểm tra việc tiếp nhận, phân phối, quản lý, bảo quản và sử dụng hàng dự trữ quốc gia.

Trường hợp xảy ra hư hỏng, giảm chất lượng hoặc mất mát sau khi tiếp nhận, các cơ quan, đơn vị này phải chịu trách nhiệm trước pháp luật và thực hiện bồi thường theo quy định. Đối với công tác bảo quản, khoản 1, Điều 15 quy định trường hợp hàng dự trữ bị hao hụt vượt định mức do nguyên nhân chủ quan thì tổ chức, cá nhân vi phạm phải bồi thường toàn bộ thiệt hại đối với phần hao hụt vượt định mức đó.

Đồ họa: Dương Nguyễn

Quy định trách nhiệm cá nhân trong phòng, chống lãng phí, tiêu cực

Nghị định số 345/2026/NĐ-CP quy định trách nhiệm của người đứng đầu trong việc quyết định phương thức mua, bán, hoán đổi hàng dự trữ, trong đó yêu cầu làm rõ sự cần thiết, đánh giá hiệu quả kinh tế, tiết kiệm ngân sách và bảo đảm không để xảy ra tiêu cực, lãng phí.

Theo khoản 2, Điều 16 Nghị định, khi thực hiện mua sắm theo phương thức mua trực tiếp rộng rãi cho mọi đối tượng, bộ trưởng, thủ trưởng cơ quan ngang bộ quản lý hàng dự trữ phải làm rõ sự cần thiết của việc áp dụng phương thức này. Đồng thời, phải đánh giá đầy đủ hiệu quả kinh tế, khả năng tiết kiệm ngân sách Nhà nước, bảo đảm tính tối ưu so với các phương thức khác và không để xảy ra tiêu cực, lãng phí.

Đối với phương thức bán trực tiếp rộng rãi hàng dự trữ, khoản 2, Điều 17 cũng quy định các yêu cầu tương tự. Theo đó, cơ quan có thẩm quyền khi quyết định áp dụng phương thức này phải làm rõ sự cần thiết, đánh giá hiệu quả kinh tế, tiết kiệm ngân sách Nhà nước, bảo đảm phù hợp với yêu cầu quản lý và không để xảy ra tiêu cực, lãng phí.

Đối với phương thức hoán đổi hàng dự trữ quốc gia, khoản 6, Điều 9 yêu cầu người đứng đầu cơ quan quản lý ngành làm rõ tính cần thiết, đánh giá hiệu quả kinh tế, tiết kiệm ngân sách và bảo đảm không xảy ra tiêu cực, lãng phí.

Đối với hàng dự trữ quốc gia do Bộ Quốc phòng, Bộ Công an quản lý, Điều 18 quy định việc mua, bán được thực hiện theo pháp luật về quốc phòng, an ninh hoặc pháp luật có liên quan. Bộ trưởng Bộ Quốc phòng, Bộ trưởng Bộ Công an quyết định phương thức mua, bán và chịu trách nhiệm về quyết định của mình.

Qua đó, Nghị định gắn trách nhiệm của người đứng đầu với từng quyết định về phương thức mua, bán, hoán đổi hàng dự trữ quốc gia, đồng thời xác định trách nhiệm cá nhân trước pháp luật đối với các quyết định thuộc thẩm quyền.