(Thanh tra) - Dự thảo Nghị định sửa đổi, bổ sung một số điều của Nghị định số 51/2019/NĐ-CP của Chính phủ quy định xử phạt vi phạm hành chính trong hoạt động khoa học và công nghệ, chuyển giao công nghệ đã được sửa đổi, bổ sung tại Nghị định 126/2021/NĐ-CP, được xây dựng trong bối cảnh hệ thống pháp luật về thanh tra và xử lý vi phạm hành chính có nhiều thay đổi căn bản. Trong đó, nội dung về thanh tra, kiểm tra và xử lý vi phạm hành chính được điều chỉnh nhằm bảo đảm tính thống nhất, đồng bộ và phù hợp với mô hình tổ chức bộ máy Nhà nước mới.
Sau hơn 6 năm triển khai, thi hành, Nghị định số 51 đã bộc lộ một số vướng mắc, bất cập liên quan đến sự thay đổi các quy định của pháp luật về xử lý vi phạm hành chính, thẩm quyền xử phạt trong hoạt động khoa học và công nghệ (KH&CN), chuyển giao công nghệ.
Trong đó, một số chức danh có thẩm quyền xử phạt được quy định tại Nghị định số 51 hiện nay không còn trong bộ máy hành chính, gồm: Chánh Thanh tra Bộ KH&CN, Chánh Thanh tra Sở KH&CN, trưởng đoàn thanh tra chuyên ngành của Bộ KH&CN, Sở KH&CN, Chủ tịch UBND huyện, Trưởng Công an cấp huyện, Tổng cục trưởng Tổng cục Tiêu chuẩn Đo lường Chất lượng. Cùng với đó, đã thay đổi tên gọi, chức năng nhiệm vụ do sáp nhập, hợp nhất (các chức danh thuộc lực lượng công an, hải quan, cảnh sát biển).
Đồng thời, bổ sung thẩm quyền xử phạt của các chức danh: Trưởng đoàn kiểm tra do thủ trưởng tổ chức thuộc bộ thực hiện nhiệm vụ quản lý Nhà nước của bộ thành lập; trưởng đoàn kiểm tra do Bộ trưởng Bộ KH&CN thành lập; Giám đốc Sở KH&CN, thủ trưởng tổ chức thuộc bộ được giao thực hiện nhiệm vụ kiểm tra trong phạm vi quản lý Nhà nước của bộ.
Đặc biệt, tăng thẩm quyền xử phạt vi phạm hành chính của các chức danh thuộc các lực lượng: Thanh tra Cục An toàn bức xạ và hạt nhân, chiến sĩ Công an Nhân dân đang thi hành công vụ, công chức hải quan đang thi hành công vụ, kiểm soát viên thị trường đang thi hành công vụ, công chức thuế đang thi hành công vụ; các chức danh thuộc lực lượng công an, quân đội, UBND cấp xã, Giám đốc Trung tâm Tần số vô tuyến điện khu vực, Chi cục trưởng Chi cục Tiêu chuẩn Đo lường Chất lượng thuộc Sở KH&CN.
Sau khi Thanh tra Bộ KH&CN, Thanh tra Sở KH&CN chấm dứt hoạt động, đến nay một số lĩnh vực thuộc phạm vi quản lý Nhà nước của Bộ KH&CN không có chức danh có thẩm quyền xử phạt vi phạm hành chính, như: Hoạt động nghiên cứu khoa học, phát triển công nghệ, đổi mới sáng tạo; bưu chính; công nghiệp công nghệ thông tin, công nghiệp công nghệ số; ứng dụng công nghệ thông tin…
Hơn nữa, việc sửa đổi, bổ sung thẩm quyền xử phạt vi phạm hành chính, bổ sung quy định về xử phạt vi phạm hành chính trên môi trường điện tử là hết sức cấp bách trong tình hình hiện nay.
Dự thảo Nghị định được xây dựng đảm bảo tính khả thi, dễ áp dụng và hiệu lực, hiệu quả trong công tác xử lý vi phạm hành chính của các quy định được sửa đổi, đặc biệt trong bối cảnh thẩm quyền xử phạt của các chức danh thanh tra chuyên ngành bị bãi bỏ, phù hợp mô hình tổ chức chính quyền địa phương 2 cấp mới.
Mặt khác, thẩm quyền xử phạt phải được xác định theo tỷ lệ phần trăm mức tối đa của lĩnh vực KH&CN và chuyển giao công nghệ (50 triệu đồng/vi phạm của cá nhân, 100 triệu đồng/vi phạm của tổ chức) để tăng khả năng tự chủ và trách nhiệm của người đứng đầu cơ quan quản lý Nhà nước, phù hợp với quy định tại Nghị định 189/2025/NĐ-CP…
Đáng chú ý, liên quan đến công tác thanh tra, kiểm tra, dự thảo Nghị định bãi bỏ thẩm quyền xử phạt của các chức danh để phù hợp với quy định tại Nghị định số 189/2025/NĐ-CP, gồm: Chánh Thanh tra Bộ KH&CN; Chánh Thanh tra Sở KH&CN; trưởng đoàn thanh tra chuyên ngành cấp sở, trưởng đoàn thanh tra chuyên ngành của Tổng cục Tiêu chuẩn đo lường chất lượng; trưởng đoàn thanh tra chuyên ngành Bộ KH&CN; chủ tịch UBND cấp huyện; người có thẩm quyền xử phạt trong cơ quan thanh tra chuyên ngành khác, người được giao thực hiện nhiệm vụ thanh tra chuyên ngành khác. Bãi bỏ thẩm quyền lập biên bản vi phạm hành chính của các chức danh trên.
Đồng thời, bổ sung thẩm quyền xử phạt của các chức danh để phù hợp với quy định tại Nghị định số 189/2025/NĐ-CP, gồm: Trưởng đoàn kiểm tra do Chánh Văn phòng Bộ KH&CN thành lập, Cục trưởng Cục An toàn bức xạ và hạt nhân, Cục trưởng Cục Sở hữu trí tuệ, Cục trưởng Cục Đổi mới sáng tạo, Cục trưởng Cục Tần số vô tuyến điện, Cục trưởng Cục Viễn thông, Cục trưởng Cục Công nghiệp công nghệ thông tin, Cục trưởng Cục Thông tin, thống kê, Cục trưởng Cục Khởi nghiệp và Doanh nghiệp công nghệ, Cục trưởng Cục Bưu điện Trung ương, Chủ tịch Ủy ban Tiêu chuẩn Đo lường Chất lượng Quốc gia thành lập; Chánh Văn phòng Bộ KH&CN, trưởng đoàn kiểm tra do Bộ trưởng thành lập.
Sửa đổi chức danh có thẩm quyền xử phạt để phù hợp với quy định tại khoản 2, Điều 26 Luật Thanh tra năm 2025 và Nghị định số 189/2025/NĐ-CP, cụ thể: Sửa chức danh “Trưởng đoàn thanh tra chuyên ngành Cục An toàn bức xạ và hạt nhân” thành “Trưởng đoàn thanh tra do Chánh Thanh tra Cục An toàn bức xạ và hạt nhân quyết định thành lập” vì theo quy định tại khoản 2, Điều 26 Luật Thanh tra năm 2025 thì thủ trưởng cơ quan thanh tra ban hành quyết định thanh tra.
Với những nội dung sửa đổi, bổ sung nêu trên, dự thảo Nghị định hướng tới hoàn thiện cơ chế thanh tra, kiểm tra và xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực KH&CN. Việc điều chỉnh thẩm quyền xử phạt, bãi bỏ các quy định không còn phù hợp, đồng thời bổ sung các cơ chế cần thiết trong dự thảo được kỳ vọng sẽ nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản lý Nhà nước, bảo đảm tính khả thi trong tổ chức thực hiện và đáp ứng yêu cầu thực tiễn đặt ra trong giai đoạn hiện nay.
