Toàn cảnh hội thảo. Ảnh: Thảo Nguyên

Theo thông lệ quốc tế, đánh giá tác động kinh tế - xã hội của một dự án luật (báo cáo RIA) là một công cụ phân tích chính sách quan trọng để làm rõ vấn đề dự án luật cần phải giải quyết, nguyên nhân của vấn đề, các giải pháp giải quyết vấn đề, dự báo tác động của từng phương án và lý do chọn phương án tối ưu. 

Tuy nhiên, nhóm nghiên cứu chỉ ra rằng, báo cáo RIA thường được xây dựng như công cụ để minh họa cho phương án đã được thể hiện trong dự thảo luật hơn là công cụ giúp cơ quan chủ trì soạn thảo tìm ra những chính sách phù hợp. 

Qua nghiên cứu quá trình xây dựng chính sách hiện hành, nhóm nghiên cứu đã nêu lên nhiều bất cập. Đó là chính sách của dự án luật ít khi được xác định ngay từ khi đề nghị xây dựng luật; nhiều cơ quan chủ trì soạn thảo đã không sử dụng tốt các công cụ để phân tích chính sách; báo cáo RIA của nhiều dự án luật chưa thực chất; sự tham gia của người dân trong quá trình xây dựng luật còn hạn chế, trách nhiệm giải trình của cơ quan chủ trì soạn thảo chưa cao…

Nhóm nghiên cứa đề nghị, hoàn thiện chế định đánh giá tác động kinh tế - xã hội; tạo ra sự đột phá trong Luật Ban hành văn bản quy phạm pháp luật theo hướng tập trung làm kỹ khâu xây dựng, phê duyệt chính sách trước khi bắt đầu soạn thảo luật. Đây được xem như một trong những giải pháp then chốt để kiểm soát và nâng cao chất lượng của dự án luật. 

Cùng với đó, phải tạo nhiều cơ hội cho sự góp ý, phản biện; khắc phục tính cắt khúc trong quy trình xây dựng luật hiện hành; tăng cường năng lực, tính chuyên nghiệp cho cán bộ trong hoạt động phân tích chính sách, xây dựng pháp luật…

Nghiên cứu thuộc khuôn khổ Dự án Phát triển lập pháp quốc gia và được thực hiện từ tháng 11/2013 - 9/2014 với sự tham gia của nhiều chuyên gia.

Thảo Nguyên