Quang cảnh Hội thảo. Ảnh: TQ

Đó là kết quả khảo sát của Liên minh Đất đai (Landa) vừa được công bố hôm nay (17/10), tại Hội thảo "Đảm bảo quyền có tên vợ và chồng trong GCNQSDĐ" diễn ra tại Hà Nội.

Kết quả trên được Landa khảo sát tại huyện Đà Bắc và Yên Thủy, tỉnh Hòa Bình; Triệu Phong và Đăkrông, tỉnh Quảng Trị; Vũng Liêm và Long Hồ, tỉnh Vĩnh Long. Đối tượng khảo sát là cán bộ tài nguyên môi trường; Ngân hàng Nông nghiệp; cán bộ địa chính xã; cán bộ phụ nữ xã; phụ nữ, người nghèo, người dân tộc...

Bà Trần Thị Minh Châu, Trưởng nhóm nghiên cứu cho biết, qua nghiên cứu, khảo sát, nhóm nghiên cứu đã phát hiện ra việc thực thi quyền phụ nữ tiếp cận đất đai còn nhiều bất cập. Đơn cử như: người dân, đặc biệt là phụ nữ chưa được cung cấp thông tin đầy đủ về việc GCNQSDĐ mang tên cả vợ và chồng; vẫn còn hiện tượng một số cán bộ phòng tài nguyên môi trường huyện, xã chưa nhận thức đầy đủ ý nghĩa chính sách và quy định của pháp luật về GCNQSDĐ mang tên cả vợ và chồng. Hiệu quả cấp đổi với những GCNQSDĐ đã cấp trước 2004 còn thấp và bộc lộ nhiều hạn chế.

Tại thôn Ái Tử, xã Triệu Ái (Triệu Phong, Quảng Trị), có đến 80% nam giới đứng tên chủ hộ, 20% phụ nữ đứng tên do chồng chết hoặc đơn thân. Khi đề cập tới sổ đỏ có cả tên vợ và chồng, mọi người đều ngơ ngác nói lần đầu tiên nghe thấy điều này. Thậm chí bản thân cán bộ địa chính xã cũng chưa nhận thức đầy đủ và nắm rõ quy định của pháp luật.

Nhiều người vẫn chưa biết quyền có tên vợ và chồng trong GCNQSDĐ. Ảnh: TQ 

 
Bà Trần Thị Đức Hạnh, đại diện nhóm tư vấn của Oxfam cho biết, trong quá trình khảo sát về nhận thức của người dân về quyền đất đai của phụ nữ, nhóm nghiên cứu nhận thấy, hầu hết người dân hiểu rất mơ hồ về GCNQSDĐ hai tên. Qua phỏng vấn 120 người dân ở hai tỉnh Quảng Bình và Hòa Bình thấy, có 69,2% hộ gia đình có GCNQSDĐ nhưng chỉ 47% số hộ có GCN mang tên cả vợ và chồng; 55,5% số người đã từng nghe về chính sách ghi tên cả vợ và chồng vào GCNQSDĐ, trong đó chỉ có 36,4% số người biết nội dung của chính sách này. Đa số người dân quan tâm tới quyền sử dụng đất của phụ nữ (88,4%) và cho rằng quyền này rất quan trọng (90,9%).

Nguyên nhân dẫn đến tình trạng trên được nhóm nghiên cứu chỉ ra, ngoài nguyên nhân người dân chưa nhận thức đầy đủ về việc này thì những nhũng nhiễu, rườm rà trong quá trình cấp đổi, cấp mới GCNQSDĐ cũng khiến bà con e ngại. 

Theo kết quả khảo sát của nhiều tổ chức quốc tế, tham nhũng trong việc cấp sổ đỏ cho các hộ gia đình và doanh nghiệp chiếm khoảng 35%. Người dân thường gặp khó khăn trong việc kê khai các giấy tờ cần thiết, không biết cách điền hồ sơ xin cấp sổ đỏ; thiếu hiểu biết về quy định cấp GCNQSDĐ, e sợ không có khả năng giao tiếp khi gặp cán bộ.

Ông Đinh Quang Khoa, đến từ Cục Đăng ký đất đai, Bộ Tài nguyên và Môi trường cho rằng, cần nghiên cứu kỹ vấn đề luật và lệ ở từng địa phương trong triển khai các quy định của pháp luật nói chung và Luật Đất đai nói riêng. Cần nhìn nhận về bản chất văn hóa, đời sống tinh thần của chính người dân từ bao đời nay trong quan niệm về đất đai và sở hữu đất đai để triển khai các quy định pháp luật một cách hiệu quả. Quy định trong pháp luật đã có nhưng còn vướng trong triển khai thực tế. Đó là tác động của tâm lý "phép vua thua lệ làng" đã tồn tại rất lâu đời. Do đó, điều quan trọng là cần đào sâu vào tuyên truyền để thay đổi nhận thức cũng như hành vi của xã hội liên quan tới nội dung này.

Theo ông Phạm Văn Thành, Chủ tịch Landa, nghiên cứu đảm bảo quyền có tên của hai vợ chồng trong GCNQSDĐ là một trong những hoạt động của Landa nhằm góp ý cho các văn bản dưới luật của Bộ Tài nguyên và Môi trường, cùng các cơ quan liên quan trong việc hướng dẫn chi tiết thi hành Luật Đất đai 2013 đặc biệt là các điều khoản liên quan tới GCNQSDĐ mang tên cả hai vợ chồng, đảm bảo thực thi đầy đủ quyền sử dụng đất của vợ và chồng.

Từ thực tế này, nhóm nghiên cứu kiến nghị, Bộ Tài nguyên và Môi trường cần có thông tư về việc đo đạc địa chính kết hợp với cấp lại GCNQSDĐ hai tên trong phạm vi cả nước; giảm lệ phí, phí đo đạc khi cấp đổi GCNQSDĐ hai tên; Hội Liên hiệp Phụ nữ Việt Nam ban hành văn bản hướng dẫn về chính sách GCNQSDĐ hai tên và quyền tiếp cận đất đai của phụ nữ cho các cấp hội; tăng cường tuyên truyền về vấn đề quyền cho phụ nữ, trong đó có quyền tài sản/đất đai; các tổ chức xã hội xây dựng những chương trình hỗ trợ tư pháp cho người dân, đặc biệt là phụ nữ về Luật Đất đai 2013 và GCNQSDĐ hai tên.

Trần Quý