Cần những quyết sách táo bạo và những cách làm mới

Đất nước đang bước vào một giai đoạn phát triển mới với khát vọng tăng trưởng nhanh, bền vững, phấn đấu trở thành quốc gia phát triển có thu nhập cao. Quy mô nền kinh tế ngày càng mở rộng, hàng loạt dự án hạ tầng chiến lược được triển khai, đầu tư công tăng mạnh, cơ chế chính sách tiếp tục được cải cách theo hướng thông thoáng, kiến tạo phát triển. Trong bối cảnh đó, yêu cầu đặt ra đối với đội ngũ cán bộ không chỉ là làm đúng, làm đủ mà còn phải dám nghĩ, dám làm, dám chịu trách nhiệm, chủ động tháo gỡ điểm nghẽn để tạo động lực phát triển mới cho đất nước.

Tổng Bí thư Tô Lâm phát biểu tại phiên khai mạc Hội nghị lần thứ hai Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa XIV ngày 23/2/2026. Ảnh: Chinhphu.vn

Đi cùng với cơ hội phát triển lớn cũng là nguy cơ gia tăng tham nhũng, tiêu cực, lãng phí, lợi ích nhóm nếu không kiểm soát tốt quyền lực và tài sản công. Chính vì vậy, chống tiêu cực phải đi đôi với bảo vệ cán bộ dám nghĩ, dám làm vì lợi ích chung. Đây không chỉ là yêu cầu thực tiễn mà còn là tinh thần xuyên suốt được đặt ra trong các nghị quyết của Đảng, đặc biệt là Nghị quyết số 04-NQ/TW ngày 1/4/2026 Hội nghị lần thứ hai Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa XIV về tiếp tục tăng cường sự lãnh đạo của Đảng đối với công tác phòng, chống tham nhũng, lãng phí, tiêu cực trong giai đoạn mới (Nghị quyết số 04).

Nghị quyết số 04 nhấn mạnh yêu cầu vừa siết chặt kỷ luật, kỷ cương, kiểm soát quyền lực, vừa phải khuyến khích, bảo vệ cán bộ năng động, sáng tạo, dám nghĩ, dám làm vì lợi ích chung. Nếu chỉ nhấn mạnh chống tiêu cực mà không tạo môi trường an toàn cho đổi mới sáng tạo thì rất dễ dẫn tới tâm lý sợ sai, né tránh trách nhiệm, không dám quyết, không dám làm. Đây là nguy cơ lớn đối với một quốc gia đang cần tốc độ phát triển cao, cần những quyết sách táo bạo và những cách làm mới để tận dụng thời cơ của kỷ nguyên số, kinh tế xanh, chuyển đổi năng lượng và hội nhập quốc tế sâu rộng.

Cần những quyết sách táo bạo và những cách làm mới để tận dụng thời cơ phát triển. Ảnh: Trung Hiển

Tâm lý ngại va chạm, sợ sai sẽ trở thành lực cản

Thực tiễn những năm gần đây cho thấy, công cuộc phòng, chống tham nhũng, tiêu cực được đẩy mạnh đã đạt nhiều kết quả quan trọng, củng cố niềm tin của Nhân dân. Hàng loạt vụ án lớn liên quan đến quản lý đất đai, đầu tư công, tài chính, ngân hàng, đấu thầu, mua sắm công bị xử lý nghiêm minh. Kỷ luật, kỷ cương trong hệ thống chính trị được siết chặt hơn, quyền lực từng bước được kiểm soát. Điều đó khẳng định quyết tâm “không có vùng cấm, không có ngoại lệ” trong đấu tranh chống tham nhũng, tiêu cực.

Tuy nhiên, bên cạnh những kết quả tích cực cũng xuất hiện một thực tế đáng suy nghĩ là ở nhiều nơi có tình trạng cán bộ sợ trách nhiệm, làm việc cầm chừng, đùn đẩy, né tránh, “đúng quy trình nhưng không hiệu quả”. Không ít hồ sơ bị kéo dài, dự án chậm tiến độ, cơ hội phát triển bị bỏ lỡ chỉ vì cán bộ ngại va chạm, ngại ký, sợ sai. Tâm lý đó nếu kéo dài sẽ trở thành lực cản đối với phát triển.

Trong điều kiện đất nước bước sang giai đoạn phát triển mới với yêu cầu tăng trưởng mạnh mẽ, việc giải ngân đầu tư công quy mô lớn, triển khai các công trình hạ tầng chiến lược, thúc đẩy khoa học công nghệ, chuyển đổi số, cải cách thể chế… đều đòi hỏi những người đứng đầu và đội ngũ cán bộ phải có tư duy đổi mới và bản lĩnh hành động.

Một lớp học bồi dưỡng nghiệp vụ thanh tra. Ảnh: Trung Hà

Siết chặt kỷ luật không đồng nghĩa với bó buộc sự sáng tạo

Pháp luật ngày càng được hoàn thiện theo hướng cởi mở hơn để kiến tạo phát triển, trao nhiều quyền chủ động hơn cho địa phương, cơ sở và người thực thi công vụ. Nhưng chính sự thông thoáng đó cũng làm gia tăng nguy cơ thất thoát, lãng phí, tham nhũng nếu thiếu cơ chế kiểm soát hiệu quả. Một quyết định sai trong đầu tư công có thể gây thiệt hại hàng nghìn tỷ đồng; một cơ chế thiếu minh bạch có thể tạo kẽ hở cho lợi ích nhóm thao túng. Vì vậy, càng phát triển nhanh càng phải siết chặt kỷ luật, kỷ cương, tăng cường kiểm soát quyền lực, bảo vệ tài chính công, tài sản công và lợi ích của Nhân dân.

Tuy nhiên, siết chặt kỷ luật không đồng nghĩa với bó buộc sự sáng tạo hay triệt tiêu động lực đổi mới. Một nền quản trị hiện đại không thể vận hành chỉ bằng tư duy “an toàn tuyệt đối”, càng không thể yêu cầu cán bộ chỉ làm những việc đã có tiền lệ. Nhiều vấn đề mới phát sinh trong thực tiễn chưa có quy định cụ thể hoặc quy định còn chồng chéo, mâu thuẫn. Nếu ai cũng chờ hướng dẫn, chờ xin ý kiến, chờ tập thể quyết thì sẽ không thể tạo ra đột phá. Vì vậy, việc bảo vệ cán bộ dám nghĩ, dám làm là yêu cầu khách quan của quá trình phát triển.

“Dám nghĩ, dám làm” không phải là liều lĩnh, tuỳ tiện

Nhưng cần hiểu đúng thế nào là “dám nghĩ, dám làm”. Đây không phải là sự liều lĩnh, tùy tiện hay hành động theo cảm hứng cá nhân. Dám nghĩ, dám làm trước hết phải là những ý tưởng, sáng kiến, kế hoạch thể hiện tư duy đổi mới, cách làm phù hợp nhằm giải quyết những khó khăn, điểm nghẽn của thực tiễn và mang lại hiệu quả thiết thực cho xã hội. Quan trọng hơn, nó phải xuất phát từ động cơ trong sáng, vì lợi ích chung chứ không phải để vụ lợi cá nhân hay phục vụ lợi ích nhóm.

Một buổi công bố quyết định thanh tra của Thanh tra tỉnh Cao Bằng. Ảnh: Trung Hà

Một cán bộ thực sự dám nghĩ, dám làm phải hội đủ nhiều điều kiện. Trước hết là có cơ sở khoa học và thực tiễn cho quyết định của mình. Mọi chủ trương đổi mới đều phải dựa trên đánh giá khách quan, dữ liệu cụ thể, phân tích kỹ lưỡng lợi ích và rủi ro. Thứ hai là phải có kế hoạch, phương án thực hiện rõ ràng, khả thi, xác định được trách nhiệm, nguồn lực, lộ trình và cơ chế giám sát. Thứ ba là phải minh bạch trong quá trình thực hiện, báo cáo đầy đủ với cấp có thẩm quyền, chấp hành nghiêm cơ chế kiểm tra, giám sát và trách nhiệm giải trình. Một quyết định đổi mới có thể chưa đạt kết quả như mong muốn nhưng nếu được thực hiện với động cơ trong sáng, quy trình minh bạch, có căn cứ khoa học và vì lợi ích chung thì cần được xem xét, đánh giá khách quan, không thể quy kết một cách máy móc.

Điều này hoàn toàn khác với kiểu “làm liều”, “làm bừa”, coi tiền bạc Nhà nước là “tiền chùa”, tiêu xài vô tội vạ hoặc bất chấp quy định để chạy theo thành tích hay trục lợi cá nhân.

Thực tế có những trường hợp nhân danh đổi mới sáng tạo để cố tình làm trái, bỏ qua quy trình, hợp thức hóa sai phạm, gây thất thoát lớn cho ngân sách Nhà nước. Đây không phải là dám nghĩ, dám làm mà là sự tha hóa quyền lực, cần phải xử lý nghiêm minh. Nếu không phân định rạch ròi giữa đổi mới vì lợi ích chung với hành vi lợi dụng đổi mới để vụ lợi thì sẽ dẫn đến hai thái cực nguy hiểm: Hoặc là dung túng sai phạm, hoặc là triệt tiêu động lực đổi mới.

Khuyến khích đổi mới sáng tạo phải đi cùng kiểm soát chặt chẽ quyền lực

Bởi vậy, vấn đề quan trọng hiện nay là xây dựng cơ chế vừa khuyến khích đổi mới sáng tạo, vừa kiểm soát chặt chẽ quyền lực. Một mặt phải tiếp tục hoàn thiện thể chế về kiểm soát quyền lực, công khai minh bạch, trách nhiệm giải trình, kiểm tra giám sát, thanh tra, kiểm toán và xử lý vi phạm. Quyền lực phải được ràng buộc bằng cơ chế, được giám sát bằng pháp luật và đạo đức công vụ. Mọi quyết định liên quan đến tài chính công, tài sản công, đầu tư công phải được kiểm soát chặt chẽ, tránh thất thoát, lãng phí.

Mặt khác, cần có cơ chế pháp lý rõ ràng để bảo vệ cán bộ năng động, sáng tạo, dám chịu trách nhiệm vì lợi ích chung. Thực tế cho thấy nhiều cán bộ tâm huyết, muốn đổi mới nhưng luôn lo ngại rằng nếu kết quả không như kỳ vọng thì có thể bị xem xét trách nhiệm hình sự hoặc kỷ luật hành chính. Điều này khiến họ chọn giải pháp an toàn là không làm gì cả. Một nền hành chính mà cán bộ chỉ cố giữ an toàn cho bản thân thì rất khó tạo ra bước phát triển đột phá.

Do đó, cần xây dựng tiêu chí cụ thể để đánh giá thế nào là đổi mới sáng tạo vì lợi ích chung; xác định rõ ranh giới giữa rủi ro khách quan trong quá trình thực hiện nhiệm vụ với hành vi cố ý làm trái để vụ lợi. Những cán bộ dám chịu trách nhiệm, làm đúng động cơ, đúng quy trình, công khai minh bạch nhưng gặp rủi ro khách quan cần được xem xét bảo vệ công bằng. Đồng thời cũng phải có cơ chế khuyến khích, biểu dương, khen thưởng kịp thời đối với những sáng kiến hiệu quả, những quyết định táo bạo mang lại lợi ích lớn cho đất nước và Nhân dân.

TS.Đinh Văn Minh, nguyên Vụ trưởng Vụ Pháp chế, TTCP. Ảnh: NVCC

Chuyển từ tư duy “không sai là được” sang “hiệu quả vì lợi ích chung”

Người đứng đầu các cơ quan, đơn vị cũng giữ vai trò đặc biệt quan trọng trong việc tạo môi trường khuyến khích đổi mới. Nếu lãnh đạo chỉ chú trọng giữ an toàn, né tránh trách nhiệm thì cấp dưới khó có động lực sáng tạo. Ngược lại, nếu người đứng đầu có bản lĩnh, dám chịu trách nhiệm, dám bảo vệ cấp dưới làm đúng thì sẽ tạo ra khí thế hành động tích cực trong toàn bộ hệ thống. Văn hóa công vụ phải chuyển từ tư duy “không sai là được” sang tư duy “hiệu quả vì lợi ích chung”, đồng thời vẫn đặt trong khuôn khổ pháp luật và kiểm soát quyền lực chặt chẽ.

Đất nước đang đứng trước những thời cơ lớn nhưng cũng đối mặt nhiều thách thức mới. Để hiện thực hóa khát vọng phát triển, không thể thiếu một đội ngũ cán bộ vừa liêm chính, kỷ cương, vừa năng động, sáng tạo và dám hành động. Chống tiêu cực và bảo vệ cán bộ dám nghĩ, dám làm không phải là hai mục tiêu đối lập mà là hai mặt bổ sung cho nhau trong xây dựng nền quản trị quốc gia hiện đại.

Chỉ khi kỷ luật, kỷ cương được siết chặt nhưng đồng thời những người đổi mới vì lợi ích chung được bảo vệ, khuyến khích thì mới có thể khơi dậy tinh thần cống hiến, giải phóng nguồn lực phát triển và đưa đất nước tiến nhanh, tiến vững chắc trong kỷ nguyên mới.