Dự thảo Đề cương Luật Dân số có 1 nội dung đang thu hút nhiều sự quan tâm là chính sách khuyến khích sinh đủ 2 con tại các tỉnh, thành mà mức sinh thấp.

Tại Khoản 2, Điều 9 dự thảo Luật Dân số nêu ra các biện pháp khuyến khích sinh đủ hai con tại các tỉnh có mức sinh thấp. Cụ thể, Nhà nước khuyến khích sinh đủ hai con tại tỉnh có mức sinh thấp bằng cách hỗ trợ 1 lần bằng tiền ít nhất tương đương 1 lần mức lương tối thiểu vùng (dao động từ 3,07 đến 4,42 triệu đồng/tháng) khi phụ nữ sinh con thứ nhất và ít nhất tương đương 2 lần mức lương tối thiểu vùng khi phụ nữ sinh con thứ hai.

Bên cạnh đó, cặp vợ chồng cam kết sinh đủ hai con được Nhà nước hỗ trợ con của họ học tại cơ sở giáo dục mầm non, giáo dục tiểu học công lập và miễn học phí khi theo học THCS công lập. Dự luật này cũng đề xuất hỗ trợ về nhà ở theo chính sách hỗ trợ nhà ở xã hội cho cặp vợ chồng sinh đủ hai con có cam kết không sinh thêm.

Ngoài ra, dự thảo Luật Dân số do Bộ Y tế chủ trì cũng đưa ra một số biện pháp khuyến sinh khác,  như: Nhà nước khuyến khích các cơ quan, tổ chức, doanh nghiệp tham gia cung cấp dịch vụ tư vấn, hỗ trợ hôn nhân và gia đình. Xây dựng môi trường, cộng đồng phù hợp tạo điều kiện cho các cặp vợ chồng sinh đủ hai con, chăm sóc và nuôi dạy con tốt, chia sẻ trách nhiệm giữa các thành viên trong gia đình. Khuyến khích trách nhiệm xã hội của người sử dụng lao động đối với người lao động nuôi con nhỏ.

Đối với các tỉnh có mức sinh cao, Dự thảo quy định sẽ miễn phí sử dụng các biện pháp tránh thai bao gồm cả phương tiện tránh thai cho người có nhu cầu tránh thai. Hỗ trợ người cung cấp dịch vụ kỹ thuật tránh thai từ tuyến trên xuống tuyến dưới tại vùng có điều kiện kinh tế - xã hội khó khăn và vùng có điều kiện kinh tế - xã hội đặc biệt khó khăn; cộng tác viên dân số, người vận động các cặp vợ chồng trong độ tuổi sinh đẻ thực hiện biện pháp tránh thai lâm sàng.

Đáng chú ý, Dự thảo Luật Dân số cũng đặt ra nhiều vấn đề về cải thiện tầm vóc, giống nòi, chênh lệch giới tính khi sinh… Nam, nữ trước khi kết hôn có trách nhiệm tham gia chương trình giáo dục định hướng, được khám sàng lọc trước khi kết hôn, sàng lọc sớm khi sinh…

Dự thảo cũng nêu rõ mỗi cá nhân, cặp vợ chồng chủ động, tự nguyện, bình đẳng quyết định thời gian sinh con, số lượng con, khoảng cách giữa các lần sinh phù hợp với độ tuổi, tình trạng sức khoẻ, điều kiện học tập, lao động, thu nhập, nuôi dạy con…

Như vậy, theo quy định tại dự thảo này, các cặp vợ, chồng không còn bị hạn chế bởi quy định “sinh một hoặc hai con” mà được tự quyết định về thời gian sinh con, số con cũng như khoảng cách giữa các lần sinh nhưng phải đảm bảo chăm sóc và nuôi dạy con tốt.

Thống kê của Bộ Y tế cho thấy, hiện 21 tỉnh, thành gồm: TP. Hồ Chí Minh, Bà Rịa - Vũng Tàu, Bình Dương, Khánh Hòa, Long An, Bạc Liêu, Tây Ninh, Sóc Trăng, Cà Mau, Đồng Nai, Bình Thuận, Tiền Giang, Cần Thơ, Vĩnh Long, An Giang, Bến Tre, Đà Nẵng, Quảng Ngãi, Kiên Giang... đang có mức sinh thấp dưới mức sinh thay thế (dưới 2 con/bà mẹ trong độ tuổi sinh đẻ).

Vùng mức sinh cao gồm 33 tỉnh, thành phố: Hà Tĩnh, Lai Châu, Quảng Trị, Yên Bái, Điện Biên, Nghệ An, Tuyên Quang, Ninh Bình, Sơn La, Bắc Ninh, Nam Định, Hà Giang, Bắc Giang, Thanh Hóa, Phú Thọ, Kon Tum, Hòa Bình, Đăk Nông, Cao Bằng, Quảng Bình, Lào Cai, Vĩnh Phúc, Gia Lai, Thái Nguyên, Hưng Yên, Đăk Lăk, Bắc Kạn, Lạng Sơn, Thái Bình, Hải Dương, Thừa Thiên Huế, Quảng Nam và Hà Nam.

Vùng mức sinh thay thế gồm 9 tỉnh, thành phố: Quảng Ninh, Bình Định, Lâm Đồng, Ninh Thuận, Phú Yên, Trà Vinh, Hải Phòng, Hà Nội và Bình Phước.

Theo Bộ Y tế, Dự thảo Luật Dân số này được xây dựng và ban hành để khắc phục các hạn chế, bất cập của Pháp lệnh số 06/2003 về dân số (được sửa đổi bằng Pháp lệnh số 08/2008) và các quy định pháp luật liên quan đến công tác dân số.

Dự thảo Luật Dân số sẽ giải quyết toàn diện, đồng bộ các vấn đề về quy mô, cơ cấu, phân bổ, chất lượng dân số và đặt trong mối quan hệ tác động qua lại với phát triển kinh tế - xã hội. Duy trì vững chắc mức sinh thay thế; đưa tỉ số giới tính khi sinh về mức cân bằng tự nhiên, tận dụng hiệu quả cơ cấu dân số vàng, thích ứng với già hóa dân số; phân bố dân số hợp lý; nâng cao chất lượng dân số, góp phần phát triển đất nước nhanh, bền vững. Do vậy, những đề xuất trong dự thảo Luật lần này được các chuyên gia đánh giá là có tính kịp thời và nếu được áp dụng sớm sẽ tránh được tình trạng mức sinh giảm xuống quá thấp và khi đó muốn tăng cũng khó thành công.