(Thanh tra) - Dù tỷ lệ hộ nghèo tại Đắk Lắk giảm qua các năm, công tác giảm nghèo vẫn đối mặt nhiều khó khăn khi hộ nghèo chủ yếu tập trung ở vùng đồng bào dân tộc thiểu số (DTTS), nhiều hộ thiếu đất sản xuất, việc làm và sinh kế ổn định. Đáng chú ý, UBND tỉnh đề xuất điều chỉnh chỉ tiêu giảm nghèo năm 2026 từ 2% trở lên xuống còn 1,15% trở lên, do dự báo khó đạt mục tiêu đề ra.
Theo báo cáo của UBND tỉnh Đắk Lắk về kết quả thực hiện công tác giảm nghèo giai đoạn 2021-2025 và 8 tháng đầu năm 2026, công tác giảm nghèo trên địa bàn tỉnh đã đạt nhiều kết quả tích cực. Các chính sách hỗ trợ phát triển sản xuất, tạo việc làm, tín dụng ưu đãi, giáo dục, y tế, nhà ở và trợ giúp pháp lý được triển khai, góp phần cải thiện đời sống người nghèo, hộ cận nghèo.
Giai đoạn 2022-2025, tỷ lệ hộ nghèo toàn tỉnh giảm bình quân 1,49%/năm, từ 10,09% cuối năm 2021, tương ứng 76.688 hộ, xuống còn 4,13% cuối năm 2025, tương ứng 34.411 hộ. Kết quả này đạt mục tiêu kế hoạch đề ra là giảm từ 1,1-1,5%/năm.
Đối với đồng bào DTTS, tỷ lệ hộ nghèo giảm bình quân 3,76%/năm, từ 27,49% cuối năm 2021, tương ứng 46.840 hộ, xuống còn 12,44% cuối năm 2025, tương ứng 22.717 hộ. Mức giảm này vượt mục tiêu kế hoạch từ 2,25-2,75%/năm.
Tuy nhiên, kết quả giảm nghèo chưa đồng đều giữa các địa bàn. Cuối năm 2025, hộ nghèo là đồng bào DTTS chiếm 66,02% tổng số hộ nghèo toàn tỉnh. Tại 51 xã khu vực III có điều kiện kinh tế - xã hội đặc biệt khó khăn, còn 27.062 hộ nghèo trên tổng số 245.832 hộ dân, chiếm tỷ lệ 11,01%.
Một trong những khó khăn lớn được UBND tỉnh chỉ ra là tình trạng thiếu hụt các dịch vụ xã hội cơ bản trong nhóm hộ nghèo. Cuối năm 2025, toàn tỉnh có 19.245 hộ nghèo thiếu hụt tiêu chí nhà tiêu hợp vệ sinh; 13.131 hộ thiếu hụt về việc làm; 12.808 hộ thiếu hụt về diện tích nhà ở bình quân đầu người; 9.220 hộ thiếu hụt về chất lượng nhà ở, 4.065 hộ nghèo thiếu hụt về nguồn nước sinh hoạt.
Báo cáo cũng cho thấy, trong tổng số hộ nghèo cuối năm 2025, có 5.992 hộ không có lao động, chiếm 17,41%; 13.956 hộ không có đất sản xuất, chiếm 40,39%. Những hạn chế này khiến việc tạo sinh kế ổn định, nâng cao thu nhập và thoát nghèo bền vững trở nên khó khăn hơn.
Theo UBND tỉnh, nhiều hộ có lao động chính vẫn phụ thuộc vào sản xuất nông nghiệp hoặc làm thuê theo mùa vụ tại địa phương như hái tiêu, hái cà phê, phụ hồ. Cơ hội tiếp cận việc làm phi nông nghiệp còn hạn chế. Một số hộ đã được hỗ trợ nhà ở, nhưng do đông nhân khẩu nên diện tích nhà ở bình quân đầu người vẫn chưa đáp ứng tiêu chí quy định, tiếp tục thuộc diện hộ nghèo.
Đối với vùng đồng bào DTTS, phần lớn các thôn, buôn có vị trí địa lý ở vùng sâu, vùng xa, còn thiếu hụt các điều kiện cơ bản về giáo dục, y tế, nước sạch và thông tin. Tỉnh có 45 dân tộc cùng sinh sống; trong đó, một bộ phận đồng bào DTTS di cư tự do từ các tỉnh phía Bắc, Tây Bắc vào, chưa có chỗ ở ổn định, thiếu đất sản xuất và sinh kế tạo thu nhập thường xuyên.
Ngoài ra, điều kiện tự nhiên và thời tiết khắc nghiệt, tình trạng thiếu nước sinh hoạt, thiếu vốn đầu tư cùng hạn chế trong ứng dụng khoa học, kỹ thuật vào sản xuất nông nghiệp cũng tác động đến đời sống người dân tại một số địa bàn thuộc các huyện cũ như Ea Súp, Buôn Đôn, M’Drắk và Lắk.
Đáng chú ý, báo cáo xác định thiên tai trong năm 2025, gồm bão, mưa lũ lịch sử và sạt lở đất, đã khiến nhiều hộ gia đình bị thiệt hại về nhà cửa, tài sản; năng suất nông nghiệp giảm, chi phí sản xuất tăng, sinh kế của người nghèo thêm bấp bênh. Đây là những yếu tố làm tăng nguy cơ phát sinh hộ nghèo mới hoặc tái nghèo.
Bên cạnh những khó khăn về điều kiện sống và sinh kế, tiến độ thực hiện, giải ngân nguồn lực giảm nghèo cũng là vấn đề cần được quan tâm.
Giai đoạn 2021-2025, tổng vốn ngân sách Nhà nước phân bổ thực hiện Chương trình mục tiêu quốc gia giảm nghèo bền vững trên địa bàn tỉnh là 1.647.668 triệu đồng. Tính đến ngày 12/8/2026, tổng số vốn đã giải ngân đạt 1.368.028 triệu đồng, tương đương 83,03% kế hoạch.
Đối với nguồn vốn giai đoạn 2021-2025 được kéo dài sang năm 2026, tổng vốn ngân sách Nhà nước là 219.005 triệu đồng. Tuy nhiên, đến ngày 12/8/2026, số vốn giải ngân mới đạt 40.409 triệu đồng, tương đương 18,45% kế hoạch.
Trong 8 tháng đầu năm 2026, một số dự án có tiến độ giải ngân còn hạn chế. Dự án hỗ trợ nhà ở cho hộ nghèo, hộ cận nghèo trên địa bàn các xã nghèo được phân bổ 28.697 triệu đồng nhưng chưa thực hiện và giải ngân, các địa phương đang xây dựng kế hoạch triển khai. Dự án phát triển giáo dục nghề nghiệp, việc làm bền vững được phân bổ 56.140 triệu đồng, giải ngân 4.344 triệu đồng. Dự án truyền thông và giảm nghèo về thông tin được phân bổ 9.052 triệu đồng, giải ngân 407 triệu đồng.
UBND tỉnh cho biết, trong giai đoạn trước, một số văn bản hướng dẫn của Trung ương ban hành chậm hoặc phát sinh vướng mắc trong quá trình thực hiện, ảnh hưởng đến tiến độ triển khai tại địa phương.
Cùng với đó, quá trình chuyển sang mô hình chính quyền địa phương 2 cấp trong năm 2025 khiến việc triển khai một số chính sách giảm nghèo chậm hơn so với các năm trước. Đội ngũ công chức phụ trách công tác giảm nghèo tại nhiều địa phương cũng có sự thay đổi, phần lớn mới tiếp cận nhiệm vụ nên còn lúng túng trong tham mưu, tổ chức thực hiện.
Báo cáo đồng thời chỉ ra trách nhiệm của một số cấp ủy, chính quyền địa phương trong lãnh đạo, chỉ đạo công tác giảm nghèo chưa cao; việc xây dựng kế hoạch tại một số nơi chưa sát thực tế, chỉ tiêu giảm nghèo hằng năm còn mang tính an toàn, thiếu tính phấn đấu và đột phá.
Theo mục tiêu đề ra, năm 2026, tỷ lệ hộ nghèo toàn tỉnh phải giảm từ 2% trở lên, tỷ lệ hộ nghèo trong đồng bào DTTS giảm từ 3% trở lên. Tuy nhiên, UBND tỉnh nhận định chỉ tiêu giảm tỷ lệ hộ nghèo từ 2% trở lên trong năm nay khó có thể đạt được.
Trước tình hình trên, Để đảm bảo cơ sở thực hiện cũng như hoàn thành chỉ tiêu Đại hội đại biểu Đảng bộ tỉnh Đắk Lắk lần thứ I, nhiệm kỳ 2025-2030, UBND tỉnh kính đề nghị Ban Thường vụ Đảng ủy UBND tỉnh báo cáo xin ý kiến Ban Thường vụ Tỉnh ủy cho chủ trương điều chỉnh chỉ tiêu giảm nghèo năm 2026 từ 2% trở lên xuống còn 1,15% trở lên, phấn đấu giảm tỷ lệ hộ nghèo toàn tỉnh còn dưới 3% cuối năm 2026.
