Làng chài Tân Thịnh. Ảnh: Hồng Bài

Trước năm 1990, làng chài Tân Thịnh, TP Hòa Bình (Hòa Bình) chỉ có hơn 10 hộ với gần 100 khẩu. Họ ở trên nhà bè (cây bương kết thành bè, nhà làm bằng bương, tre, vách nứa, lợp lá cọ) lụp sụp, tạm bợ. Từ đời ông, cha đều sống bằng nghề chài lưới, nay đây mai đó, lênh đênh trên sông nước Đà Giang. Nguồn thu chính của người dân làng chài là con tôm, con cá.

Nay, làng chài Tân Thịnh đã có 57 hộ với trên 200 khẩu, họ đều là người quê gốc ở xã Cổ Đô và Trung Hà (Ba Vì, Hà Nội). Tên "làng chài" đã được thay bằng tên "tổ dân phố số 4", phường Tân Thịnh. Nhà bè được thay bằng nhà nổi (bè làm bằng phao sắt, nhà bằng khung sắt, gỗ vững chắc, lợp mái tôn). Nhưng cái nghề thì vẫn thế - buông câu, thả lưới, đánh bắt cá, tôm. Và, cái nghèo vẫn đeo đẳng, bám chặt trên mỗi con thuyền.

Khốn thay, cuộc sống đã lênh đêng, bồng bềnh trên sóng nước, nay cái nghề lại càng bấp bênh hơn. Con tôm, con cá trên sông Đà ngày một ít ỏi, khan hiếm. Ông Ngô Văn Phích, gần 70 năm sống trên dòng nước Đà Giang, buồn rầu nói: Trước, một đêm kiếm được vài cân tôm, cá, bán được 200-300 nghìn đồng, đủ mua gạo, mắm muối để ăn. Mấy năm nay cá, tôm đã "chê" người dân làng chài. Cả đêm thức trắng buông câu, thả lưới, rải rọ tôm cũng chỉ được vài chục nghìn đồng. Vì thế, nhà nào chắt chiu lắm mới đủ ăn. Của để thì không có.

Gia đình quây quần bên nhau. Ảnh: Hồng Bài

Kiếm miếng ăn đã khó, tìm cái uống lại càng khó hơn. Làng chài ở hạ lưu hồ thủy điện Hòa Bình. Ở đó là cuối nguồn nước dòng suối Đúng chảy ra. Vào mùa ép mía, nước thải từ nhà máy đường Hòa Bình chảy ra đen kịt, hôi thối, chưa kể đến nguồn nước, rác thải của khu dân cư tích đọng từng đống ven bờ suối. Để có nước sinh hoạt, người dân làng chài phải bơi thuyền ra giữa dòng sông để lấy. Ăn khổ, uống khổ là cái gốc đẻ ra bệnh tật, ốm yếu.

Lên bờ. Đó là khát vọng, điều ước bao đời của người dân làng chài Tân Thịnh. Nhưng, để "lên" được bờ là cả một chuỗi khó khăn mà người dân làng chài khó vượt qua được. Ông Thông, xóm Trưởng làng chài Tân Thịnh cho biết: Chính quyền có cấp đất ở, người dân làng chài cũng không có tiền để trả. Cấp đất không thu tiền ở khu tái định cư theo Quyết định số 33/2011 của Thủ tướng thì không có đất. Sau khi có quyết định 33 của Thủ tướng, tất cả hộ dân làng chài đều làm đơn gửi chính quyền, cơ quan chức năng TP Hòa Bình xin được cấp đất ở. Đến nay đã gần 3 năm, người dân làng chài vẫn chưa nhận được hồi âm của chính quyền thành phố. Xem ra, để Quyết định 33/2011 của Thủ tướng Chính phủ trở thành hiện thực với người dân làng chài Tân Thịnh, TP Hòa Bình là rất khó.

Sân chơi của trẻ nhỏ. Ảnh: Hồng Bài

Tìm hiểu về đời sống người dân làng chài Tân Thịnh, được biết, với người làng chài từ trẻ đến già, ngày đêm chỉ biết con thuyền và sông nước. Nhìn những đứa trẻ mới lên 3 - 4 tuổi ngồi vắt vẻo trên mũi thuyền, chân khua nước bì bõm, nô đùa nhau mà rợn gai ốc. Đám trẻ đến tuổi đi học đều có mặc cảm với hoàn cảnh của gia đình. Suốt mấy năm học, chẳng đứa nào dám mời bạn xuống "làng" chơi. Ngược lại, không bố mẹ nào lại dám cho con mình xuống làng chài. Ở cái làng chài này không phải không có những chuyện đau lòng đã xảy ra. Một ám ảnh đau lòng nữa với dân làng chài Tân Thịnh là, năm nào ở khúc sông này cũng có 1-2 người nhảy cầu tự vẫn. Có vụ, mấy ngày mới tìm được xác. Lúc đó, cả đêm làng chài chong điện, khua thuyền... vì sợ.

Ông Thông chỉ lên hàng dây điện chằng chịt kéo từ trên bờ xuống các nhà nổi, nói: “Xin được điện, nhưng cái cột thì làm bằng cây tre, cây vầu, nhiều cây đã hỏng. Sợ nhất là mùa mưa bão, cột điện đổ lúc nào không biết. Đấy là chưa kể đến cái "hạn" nước lúc lên, lúc xuống, nhà mắc cạn lúc nào không biết. Cuộc sống làng chài là thế. Ngàn lẻ nỗi khổ, nỗi lo, không biết đến bao giờ mới thoát được cảnh lênh đênh sông nước”.

Nhọc nhằn mưu sinh. Ảnh: Hồng Bài

Tuy nhiên, làng chài Tân Thịnh đã có tín hiệu vui. Mấy năm gần đây, khi TP Hòa Bình có khu công nghiệp, 17 người con làng chài Tân Thịnh được lên bờ, vào làm công nhân ở nhà máy thấu kính. Mấy cô đã lấy chồng trên cạn nên con cái sau này sẽ "thoát" cảnh lênh đênh sông nước. Số này ít lắm. Ít nhưng là niềm tự hào của người dân làng chài.

Mong rằng một ngày nào đó, gần thôi, Quyết định số 33/2011 của Thủ tướng Chính phủ sẽ đến với người dân làng chài Tân Thịnh - được cấp đất và miễn tiền sử dụng đất ở khu tái định cư.

Hồng Bài