Tổng Thanh tra Chính phủ Đoàn Hồng Phong. Ảnh: Đỗ Quyên

Nghị quyết 37/2023/UBTVQH15 ngày 6/9/2023 của Ủy ban Thường vụ Quốc hội, quy định việc các cơ quan thanh tra được trích một phần từ các khoản tiền thu hồi phát hiện qua thanh tra sau khi nộp vào ngân sách Nhà nước. Theo Nghị quyết, các khoản mà cơ quan thanh tra được trích bao gồm: Các khoản thu ngân sách Nhà nước bị chiếm đoạt, chiếm giữ, sử dụng trái pháp luật hoặc bị thất thoát do hành vi trái pháp luật gây ra; các khoản chi ngân sách Nhà nước sai chế độ, tiêu chuẩn, định mức được thu hồi phát hiện qua thanh tra sau khi nộp vào ngân sách Nhà nước.

Theo đánh giá, Nghị quyết số 37/2023/UBTVQH15 đã tạo cơ sở pháp lý quan trọng cho việc thực hiện trích một phần từ các khoản tiền thu hồi, phát hiện qua thanh tra; cũng như quy định về việc lập, giao dự toán, sử dụng, quyết toán nguồn kinh phí do các cơ quan thanh tra được trích. Tuy nhiên, cùng với sự phát triển của nền kinh tế - xã hội và việc sắp xếp, tổ chức bộ máy của hệ thống chính trị, trong đó có hệ thống cơ quan thanh tra theo Kết luận số 127-KL/TW ngày 28/2/2025 và Kết luận số 134-KL/TW ngày 28/3/2025 của Bộ Chính trị, Ban Bí thư, một số nội dung của Nghị quyết 37/2023/UBTVQH15 đã không còn phù hợp.

Bên cạnh đó, Luật Thanh tra năm 2025, được Quốc hội thông qua ngày 25/6/2025, có hiệu lực thi hành từ ngày 1/7/2025, đã quy định rõ tại khoản 3, Điều 59: “Cơ quan thanh tra được trích một phần từ các khoản tiền thu hồi, phát hiện qua thanh tra sau khi nộp vào ngân sách Nhà nước theo quy định của Ủy ban Thường vụ Quốc hội để chi cho hoạt động và nâng cao năng lực của cơ quan thanh tra”.

Thực hiện Luật Thanh tra và nhiệm vụ được Chính phủ giao, Thanh tra Chính phủ đã chủ trì, phối hợp với các bộ, cơ quan có liên quan xây dựng dự thảo Nghị quyết của Ủy ban Thường vụ Quốc hội quy định việc các cơ quan thanh tra được trích một phần từ các khoản tiền thu hồi, phát hiện qua thanh tra sau khi nộp vào ngân sách Nhà nước theo khoản 3, Điều 59 của Luật Thanh tra năm 2025.

Vụ Pháp chế là đơn vị được Thanh tra Chính phủ giao chủ trì xây dựng dự thảo Nghị quyết. Ảnh: D. Trang

Dự thảo Nghị quyết mới được xây dựng trên cơ sở kế thừa và cập nhật từ Nghị quyết số 37/2023/UBTVQH15. Theo đó, hai nội dung trọng yếu được kế thừa là Điều 2 và Điều 4 của Nghị quyết 37/2023/UBTVQH15.

Thứ nhất, về đối tượng áp dụng, dự thảo kế thừa Điều 2 của Nghị quyết số 37/2023/UBTVQH15 do nội dung quy định này “không thay đổi, vẫn phù hợp với khoản 3, Điều 59 của Luật Thanh tra năm 2025”. Theo đó, đối tượng áp dụng của Nghị quyết tiếp tục là các cơ quan thanh tra và cơ quan, tổ chức, cá nhân có liên quan.

Thứ hai, về các khoản được trích, dự thảo kế thừa Điều 4 của Nghị quyết số 37/2023/UBTVQH15 do quy định này “vẫn còn phù hợp”. Cụ thể, gồm:

(1) Các khoản thu ngân sách Nhà nước bị chiếm đoạt, chiếm giữ, sử dụng trái pháp luật hoặc bị thất thoát do hành vi trái pháp luật gây ra được thu hồi, phát hiện qua thanh tra sau khi nộp vào ngân sách Nhà nước.

(2) Các khoản chi ngân sách Nhà nước sai chế độ, tiêu chuẩn, định mức được thu hồi, phát hiện qua thanh tra sau khi nộp vào ngân sách Nhà nước.

Cùng với các nội dung được kế thừa, dự thảo Nghị quyết cũng có sự điều chỉnh, bổ sung các nội dung khác như mức trích, nguyên tắc quản lý và sử dụng nguồn kinh phí, bảo đảm khả thi, minh bạch và phù hợp với yêu cầu thực tiễn.

Khi được thông qua, đây cũng sẽ là văn bản thay thế Nghị quyết số  37/2023/UBTVQH15, là cơ sở cho các cơ quan thanh tra thực hiện việc trích, quản lý và sử dụng một phần kinh phí từ các khoản thu hồi, phát hiện qua thanh tra sau khi đã nộp vào ngân sách Nhà nước.