(Thanh tra) - Đó là mục đích nghiên cứu của đề tài khoa học cấp bộ “Vai trò của hoạt động thanh tra đối với phát triển kinh tế tư nhân”, do TS Phạm Tuấn Anh, Phó Trưởng khoa Nghiệp vụ 2, Trường Cán bộ Thanh tra, làm chủ nhiệm đưa ra tại hội thảo hoàn thiện đề cương nghiên cứu, ngày 19/3.
Theo TS Phạm Tuấn Anh, nền kinh tế Việt Nam đang bước vào giai đoạn phát triển mới với nhiều cơ hội và thách thức đan xen. Trong đó, khu vực kinh tế tư nhân ngày càng khẳng định vai trò là một trong những động lực quan trọng nhất của tăng trưởng.
Tuy nhiên, theo chủ nhiệm đề tài, để kinh tế tư nhân phát triển bền vững, điều kiện tiên quyết là phải có một môi trường kinh doanh minh bạch, bình đẳng và ổn định. Điều này đặt ra yêu cầu cấp thiết đối với việc nâng cao hiệu quả quản lý Nhà nước, trong đó hoạt động thanh tra đóng vai trò đặc biệt quan trọng.
Cũng theo TS Phạm Tuấn Anh, trong bối cảnh phát triển kinh tế tư nhân, vai trò của thanh tra càng trở nên rõ nét. Thông qua hoạt động thanh tra, các hạn chế trong chính sách quản lý đối với khu vực tư nhân có thể được phát hiện kịp thời, từ đó đề xuất giải pháp điều chỉnh phù hợp. Điều này giúp tạo dựng môi trường kinh doanh thuận lợi, khuyến khích đầu tư và thúc đẩy tăng trưởng.
Bên cạnh đó, thanh tra còn đóng vai trò bảo vệ các doanh nghiệp làm ăn chân chính. Trong môi trường cạnh tranh, nếu các hành vi vi phạm không được phát hiện và xử lý kịp thời, các doanh nghiệp tuân thủ pháp luật sẽ bị thiệt hại.
Do đó, việc thực hiện tốt chức năng thanh tra cũng chính là góp phần xây dựng môi trường kinh doanh công bằng và lành mạnh.
Tuy nhiên, thực tiễn cũng cho thấy hoạt động thanh tra hiện nay vẫn còn tồn tại không ít hạn chế. Tình trạng chồng chéo giữa các cuộc thanh tra, kiểm tra vẫn diễn ra, gây phiền hà và làm gia tăng chi phí cho doanh nghiệp.
Một số cuộc thanh tra kéo dài, ảnh hưởng đến hoạt động sản xuất, kinh doanh và tạo tâm lý lo ngại trong cộng đồng doanh nghiệp.
Ngoài ra, phương pháp thanh tra vẫn còn nặng về xử lý vi phạm, chưa chú trọng đúng mức đến việc phòng ngừa và hỗ trợ doanh nghiệp tuân thủ pháp luật. Việc áp dụng quản lý rủi ro trong thanh tra còn hạn chế, dẫn đến hiệu quả phòng ngừa chưa cao. Đây là những vấn đề cần được nghiên cứu, đánh giá kỹ lưỡng để có giải pháp khắc phục trong thời gian tới.
Trong bối cảnh đó, yêu cầu đổi mới hoạt động thanh tra trở nên cấp thiết hơn bao giờ hết. Đảng và Nhà nước đã có nhiều chủ trương, chính sách nhằm tạo điều kiện thuận lợi cho kinh tế tư nhân phát triển, trong đó nhấn mạnh việc giảm thiểu thanh tra, kiểm tra không cần thiết và chuyển từ tư duy “kiểm soát, xử phạt” sang “hỗ trợ, đồng hành” cùng doanh nghiệp.
Đáng chú ý, Nghị quyết số 68 của Bộ Chính trị đã khẳng định phát triển kinh tế tư nhân là nhiệm vụ trọng tâm, vừa cấp bách vừa lâu dài. Nghị quyết nhấn mạnh việc tạo dựng môi trường kinh doanh minh bạch, ổn định, bảo đảm quyền tự do kinh doanh, quyền sở hữu tài sản và cạnh tranh bình đẳng cho doanh nghiệp tư nhân.
Tiếp đó, Nghị quyết số 198 của Quốc hội đã đưa ra nhiều quy định cụ thể nhằm đổi mới hoạt động thanh tra, kiểm tra. Theo đó, mỗi doanh nghiệp chỉ bị thanh tra tối đa một lần trong năm, trừ trường hợp có dấu hiệu vi phạm rõ ràng.
Đồng thời, yêu cầu công khai kế hoạch và kết luận thanh tra, xử lý nghiêm các hành vi lạm dụng thanh tra để gây khó khăn cho doanh nghiệp.
Nghị quyết cũng khuyến khích ứng dụng mạnh mẽ công nghệ số trong hoạt động thanh tra, ưu tiên thanh tra từ xa dựa trên dữ liệu điện tử, giảm thanh tra trực tiếp và chuyển mạnh từ tiền kiểm sang hậu kiểm.
Đây là những định hướng quan trọng, đòi hỏi hoạt động thanh tra phải có sự đổi mới toàn diện về nội dung, phương pháp và công cụ thực hiện.
Trong bối cảnh hội nhập kinh tế quốc tế ngày càng sâu rộng, việc nâng cao chất lượng quản trị công và hiệu quả giám sát càng trở nên quan trọng. Một hệ thống thanh tra hiện đại, minh bạch, hiệu quả không chỉ góp phần nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia mà còn giúp Việt Nam đáp ứng các tiêu chuẩn quốc tế về môi trường kinh doanh.
Chính vì vậy, việc nghiên cứu đề tài “Vai trò của hoạt động thanh tra đối với phát triển kinh tế tư nhân” được đánh giá là hết sức cần thiết.
Đề tài hướng tới làm rõ cơ sở lý luận, pháp lý và thực tiễn của hoạt động thanh tra trong mối quan hệ với phát triển kinh tế tư nhân, từ đó đề xuất các giải pháp hoàn thiện chính sách và nâng cao hiệu quả thực thi.
Theo đề cương, nghiên cứu được cấu trúc thành 3 chương chính.
Chương 1 tập trung vào cơ sở lý luận về vai trò của hoạt động thanh tra đối với phát triển kinh tế tư nhân.
Chương 2 phân tích thực trạng hoạt động thanh tra trong lĩnh vực này tại Việt Nam thời gian qua.
Chương 3 đề xuất định hướng và giải pháp nhằm phát huy vai trò của thanh tra trong thúc đẩy phát triển kinh tế tư nhân.
Tại hội thảo, các đại biểu cho rằng đây là đề tài khó, phạm vi rộng và có tính liên ngành cao, đòi hỏi cách tiếp cận vừa lý luận, vừa thực tiễn.
Nhiều ý kiến đề nghị cần làm rõ hơn mục đích của hoạt động thanh tra, không chỉ dừng ở phát hiện, xử lý vi phạm mà phải nhấn mạnh vai trò kiến tạo, phòng ngừa và hỗ trợ doanh nghiệp tuân thủ pháp luật.
Đặc biệt, cần làm nổi bật vai trò của thanh tra trong việc tạo lập môi trường kinh doanh minh bạch, công bằng, qua đó thúc đẩy phát triển kinh tế tư nhân.
Một số đại biểu cũng góp ý nên rà soát, sắp xếp lại các nội dung nghiên cứu theo hướng tinh gọn, tránh dàn trải, bảo đảm tính logic giữa các chương, mục.
Bên cạnh đó, tên đề tài cần được điều chỉnh theo hướng ngắn gọn, rõ trọng tâm, phản ánh đúng nội hàm nghiên cứu và yêu cầu thực tiễn đặt ra.
Các đại biểu thống nhất rằng đề tài không chỉ có ý nghĩa về mặt học thuật mà còn mang giá trị thực tiễn cao. Kết quả nghiên cứu kỳ vọng sẽ cung cấp luận cứ khoa học quan trọng cho việc hoạch định chính sách, góp phần xây dựng môi trường kinh doanh minh bạch, công bằng và thúc đẩy khu vực kinh tế tư nhân phát triển bền vững trong giai đoạn tới.
