Hơn 1 năm qua, sự thay đổi, sắp xếp lại nhân sự, tổ chức, bộ máy ảnh hưởng đến tiến độ thu hồi, xử lý sau thanh tra; ở cả các sở, ngành và tại Thanh tra TPHCM. Ảnh: Đan Quế

Kiến nghị sau thanh tra từng bước đi vào thực chất

Thanh tra TPHCM luôn chú trọng công tác giám sát, thẩm định, theo dõi, đôn đốc và xử lý sau thanh tra, nhất là trong bối cảnh thành phố đang vận hành mô hình chính quyền địa phương 2 cấp, khối lượng công việc lớn, nhiều hồ sơ, vụ việc liên quan đến đất đai, xây dựng, tài sản công trải qua nhiều thời kỳ và nhiều cơ quan quản lý.

Theo số liệu được công bố, từ ngày 1/7/2025 đến nay, Thanh tra TPHCM đã tiến hành 74 đoàn thanh tra (có 22 đoàn thanh tra đột xuất); đã ban hành kết luận đối với 60 đoàn. Qua thanh tra, cơ quan Thanh tra phát hiện sai phạm và kiến nghị xử lý về kinh tế hơn 135 tỷ đồng, trong đó kiến nghị thu hồi nộp ngân sách gần 57 tỷ đồng; kiến nghị xử lý khác hơn 78 tỷ đồng, hơn 21.631m² đất; kiến nghị xử lý trách nhiệm 110 tổ chức và 92 cá nhân, đồng thời chuyển cơ quan điều tra 3 vụ việc.

Còn trong 6 tháng đầu năm 2026, Thanh tra TPHCM đã triển khai và tổ chức thực hiện 36 đoàn thanh tra trong đó 23 đoàn theo kế hoạch; đã ban hành 16 kết luận. Qua thanh tra, phát hiện sai phạm về kinh tế 20,9 tỷ đồng và 546.493m² đất; kiến nghị xử lý hành chính 51 tổ chức và 4 cá nhân, chuyển cơ quan điều tra 1 vụ.

Những con số này cho thấy khối lượng kiến nghị cần được theo dõi, đôn đốc sau thanh tra là rất lớn. Vì vậy, yêu cầu đặt ra đối với Thanh tra TPHCM là phải chuyển từ tư duy “ban hành kết luận là kết thúc” sang quản lý xuyên suốt vòng đời của một cuộc thanh tra, trong đó kết quả cuối cùng phải được đo bằng mức độ thực hiện các kiến nghị.

Công tác theo dõi, đôn đốc, thu hồi sau thanh tra tiếp tục được chú trọng, đảm bảo hiệu lực, hiệu quả của kết luận thanh tra đã được Chủ tịch UBND TPHCM chỉ đạo, xử lý. Trong 6 tháng đầu năm 2026, Thanh tra TPHCM theo dõi, đôn đốc thực hiện 288 kết luận thanh trong đó có 27 kết luận/báo cáo của Thanh tra Chính phủ, 2 kết luận của bộ, ngành còn lại. Đến nay đã kết thúc theo dõi 21 kết luận/báo cáo; đã đôn đốc thu hồi tiền sau thanh tra 24,99 tỷ đồng/166,28 tỷ đồng.

Bên cạnh đó, Thanh tra TPHCM tiếp tục tích cực, chủ động phối hợp chặt chẽ với Cơ quan cảnh sát điều tra, Công an TP và các cơ quan có liên quan nên việc nắm thông tin, tiến độ về điều tra, xử lý các vụ việc có dấu hiệu tội phạm do cơ quan thanh tra kiến nghị đã có những chuyển biến tích cực.

Trao đổi với PV Báo Thanh tra, một lãnh đạo Phòng Giám sát, thẩm định, theo dõi, đôn đốc và xử lý sau thanh tra (Phòng 10), Thanh tra TPHCM cho biết, mới nhìn vào con số nêu trên, không ít người đặt dấu hỏi là tỷ lệ thu hồi về tài chính sau thanh tra của Thanh tra TP đạt thấp. Thậm chí, có đại diện cơ quan báo chí nêu tỷ lệ này chỉ đạt 15 - 17%. Tuy nhiên, về bản chất không phải như vậy.

Trong các kết luận thanh tra, Thanh tra TPHCM luôn kiến nghị UBND TP chỉ đạo các đơn vị chức năng có thẩm quyền thu hồi số tiền này về ngân sách, cụ thể là Sở Tài chính, Thuế TP, Sở Nông nghiệp và Môi trường. Thanh tra TPHCM chỉ trực tiếp thu đối với các khoản phát hiện sai phạm trong quá trình thanh tra. Và các khoản thu này luôn luôn đạt 100% tỷ lệ thu hồi. Còn lại, Thanh tra TPHCM thực hiện chỉ đạo của UBND TP là đôn đốc, tổng hợp và báo cáo để UBND TP chỉ đạo các đơn vị thực hiện.

Đại diện Phòng 10 cũng cho biết, đối với tất cả các kết luận thanh tra, ngay sau khi nhận được chỉ đạo của UBND TP, Thanh tra TPHCM đều ban hành các văn bản đôn đốc, không chỉ một mà nhiều lần để các đơn vị thực hiện. Thanh tra TPHCM cũng mời các đơn vị không báo cáo, không phản hồi hoặc phản hồi không đúng, không đạt yêu cầu lên làm việc trực tiếp và hướng dẫn đơn vị thực hiện về trình tự, thủ tục, hồ sơ…

Không kết thúc theo dõi khi kiến nghị chưa hoàn tất

Trao đổi thêm, lãnh đạo Phòng 10 cũng cho biết, trong hơn 1 năm qua, sự thay đổi, sắp xếp lại nhân sự, tổ chức, bộ máy cũng ảnh hưởng đến tiến độ thu hồi, xử lý sau thanh tra; ở cả các sở, ngành và tại Thanh tra TPHCM.

Có nhiều đơn vị còn tình trạng cử cán bộ không biết việc, không nắm được việc đến làm việc và chỉ mang tính chất về báo cáo lại. Bên cạnh đó, Phòng 10 cũng có số lượng không nhỏ cán bộ là từ các đơn vị khác sáp nhập về, còn lạ địa bàn, chưa quen việc. Điều đó có ảnh hưởng đến kết quả đôn đốc, thu hồi nhưng không phải là hiệu quả không cao.

Trong chỉ đạo, điều hành, lãnh đạo Thanh tra TPHCM luôn chú trọng công tác theo dõi, đôn đốc và xử lý sau thanh tra. Ảnh: Khoa Anh

Nhìn lại một số kết luận thanh tra điển hình mà nhóm phóng viên chúng tôi có dịp được theo chân các anh chị Phòng 10 tìm hiểu, chúng tôi cũng được thuyết phục bởi các thông tin mà lãnh đạo phòng phân tích.

Một ví dụ rõ nét là việc thực hiện Kết luận thanh tra số 83/KL-TTTP ngày 15/12/2025 về công tác quản lý đất đai, trật tự xây dựng tại phường Phước Thắng.

Kết luận thanh tra đã chỉ ra tình trạng xây dựng không phép trên đất nông nghiệp, việc xử lý vi phạm còn chậm và một số dự án, đồ án quy hoạch kéo dài nhiều năm chưa triển khai.

Ngay sau khi có kết luận, UBND phường Phước Thắng ban hành Kế hoạch số 98/KH-UBND ngày 8/1/2026, tổ chức rà soát toàn bộ nội dung kết luận, phân công nhiệm vụ và xác định trách nhiệm của từng cơ quan, cá nhân.

Đáng chú ý, địa phương đã xác định trách nhiệm liên quan của 21 cán bộ thuộc Phòng Quản lý đô thị TP Vũng Tàu và 2 phường 11, 12 cũ; tổ chức kiểm điểm, phân tích nguyên nhân chủ quan, khách quan và xây dựng biện pháp khắc phục đối với các trường hợp sai phạm.

Trong xử lý vi phạm cụ thể, UBND phường Phước Thắng đã tổ chức cưỡng chế 41/42 công trình vi phạm được nêu trong kết luận thanh tra. Trường hợp còn lại phải rà soát, điều chỉnh hồ sơ do trước đây xác định chưa chính xác đối tượng và hành vi vi phạm, sau đó địa phương đã hoàn thiện hồ sơ để tiếp tục xử lý theo quy định.

Đáng chú ý, từ đầu năm 2026, phường không phát sinh trường hợp xây dựng không phép, sai phép đối với nhà ở riêng lẻ.

Việc kiểm tra sau thanh tra luôn được Phòng 10 tham mưu Thanh tra TPHCM triển khai bài bản. Trong ảnh là quang cảnh công bố quyết định kiểm tra việc thực hiện kết luận thanh tra các dự án khó khăn, vướng mắc (tháng 6/2026). Ảnh: Đan Quế

Không chỉ xử lý các vi phạm cụ thể, địa phương còn bố trí lại đội ngũ công chức phụ trách đất đai, xây dựng; tổ chức tập huấn nghiệp vụ; rà soát các dự án, đồ án quy hoạch và kiến nghị cấp có thẩm quyền xem xét điều chỉnh hoặc hủy bỏ những quy hoạch không còn phù hợp, kéo dài nhiều năm, gây lãng phí nguồn lực đất đai.

Qua theo dõi của Phòng 10, trong tổng số 15 kiến nghị giao cho Sở Nội vụ, Sở Xây dựng, Sở Nông nghiệp và Môi trường và UBND phường Phước Thắng thực hiện thì Sở Xây dựng và Sở Nông nghiệp và Môi trường đã hoàn thành các nội dung được giao.

Một điểm đáng chú ý trong cách làm của Thanh tra TPHCM là quan điểm không “đóng hồ sơ” khi các kiến nghị chưa được thực hiện đầy đủ.

Đối với Kết luận thanh tra số 84 ngày 15/12/2025 tại các phường Bình Tiên, Bình Tây, Bình Phú và Phú Lâm, Thanh tra TPHCM đã nhận báo cáo thực hiện sau thanh tra của cả 4 địa phương.

Qua tổng hợp, cơ bản các nội dung kiến nghị đã được thực hiện. Tuy nhiên, vẫn còn một số nội dung liên quan đến việc thực hiện các kết luận thanh tra, kết luận kiểm tra trước đây chưa được giải quyết dứt điểm. Một trong những nguyên nhân là phương án do các phường trình chưa được Sở Tài chính phê duyệt.

Thay vì xác nhận hoàn thành để kết thúc theo dõi, Thanh tra TPHCM tiếp tục đôn đốc, theo dõi cho đến khi các nội dung được thực hiện triệt để.

Cách làm này đặc biệt có ý nghĩa đối với lĩnh vực quản lý tài sản công, nhà, đất. Tại phường Bình Phú, địa phương chủ động thu thập hồ sơ pháp lý, bản đồ địa chính cũ để đối chiếu ranh giới, nguồn gốc các khu đất công, qua đó hạn chế nguy cơ thất thoát tài sản Nhà nước. Tại phường Phú Lâm, công tác quản lý nhà, đất công được tăng cường; địa phương rà soát các cơ sở không sử dụng hoặc sử dụng không hiệu quả, xây dựng phương án quản lý quỹ đất dôi dư và kiểm tra, ngăn chặn tình trạng tái lấn chiếm.

Việc “không kết thúc theo dõi” khi còn nội dung chưa hoàn thành thể hiện rõ trách nhiệm của cơ quan Thanh tra TPHCM. Đồng thời, đây cũng là sức ép cần thiết để các đơn vị được kiến nghị xử lý phải chủ động giải quyết, không để kết luận thanh tra rơi vào tình trạng chậm thực hiện hoặc thực hiện hình thức.

Một yêu cầu khác để nâng cao hiệu quả xử lý sau thanh tra đó là rõ nội dung cần thực hiện; rõ cơ quan chủ trì; rõ cơ quan phối hợp; rõ trách nhiệm cá nhân; rõ thời hạn hoàn thành và rõ kết quả đầu ra. Đây cũng là giải pháp để nâng cao chất lượng kết luận thanh tra mà Thanh tra TPHCM đề ra.