Trọng tâm là chuyển mạnh từ phát hiện, xử lý vi phạm sang chủ động phòng ngừa, cảnh báo rủi ro; thanh tra dựa trên dữ liệu, tập trung vào những lĩnh vực, địa bàn có nguy cơ cao; tháo gỡ điểm nghẽn về thể chế, khơi thông nguồn lực cho phát triển.

Mới đây, Đảng ủy Thanh tra Chính phủ đã ban hành Chương trình hành động số 06-CTr/ĐU thực hiện Nghị quyết số 19-NQ/TW ngày 28/7/2026 của Hội nghị lần thứ ba Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa XIV về đổi mới mô hình phát triển Việt Nam. Trong đó, xác định đổi mới căn bản công tác thanh tra là nhiệm vụ trọng tâm, góp phần nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản lý Nhà nước và bảo vệ nguồn lực phát triển.

Chuyển mạnh từ xử lý vi phạm sang phòng ngừa rủi ro

Một trong những nhiệm vụ, giải pháp được Đảng ủy Thanh tra Chính phủ đề ra là đổi mới tư duy, phương thức hoạt động thanh tra theo hướng kiến tạo, phát triển. Theo đó, chuyển mạnh từ tư duy quản lý hành chính truyền thống, kiểm soát thuần túy sang quản trị kiến tạo phát triển, quản lý bằng dữ liệu, kết quả và tác động thực tế. Đặc biệt, chuyển trọng tâm hoạt động thanh tra từ phát hiện, xử lý vi phạm sang chủ động phòng ngừa, cảnh báo, khắc phục vi phạm từ sớm, từ xa.

Cùng với đó, nâng cao hiệu lực, hiệu quả công tác thanh tra theo hướng trọng tâm, trọng điểm, không làm cản trở hoạt động sản xuất, kinh doanh hợp pháp của doanh nghiệp và người dân. Khuyến khích và bảo vệ cán bộ năng động, sáng tạo, dám nghĩ, dám làm, dám chịu trách nhiệm vì lợi ích chung trong mô hình phát triển mới.

Đồ họa: Nguyệt Trang

Công tác thanh tra được đổi mới căn bản từ khâu xây dựng kế hoạch, lựa chọn đối tượng, tổ chức thực hiện đến ban hành kết luận. Trong đó, bảo đảm kế hoạch thanh tra dựa trên yêu cầu quản lý, phân tích dữ liệu và đánh giá rủi ro; tập trung vào những lĩnh vực, địa bàn tiềm ẩn nguy cơ tham nhũng, lãng phí, tiêu cực hoặc ảnh hưởng đến đời sống Nhân dân.

Đảng ủy Thanh tra Chính phủ xác định nâng cao chất lượng, hiệu lực thực hiện kết luận thanh tra là nhiệm vụ quan trọng. Theo đó, quản lý chặt chẽ tiến độ, xác định rõ trách nhiệm người ban hành kết luận, không để kéo dài hoặc làm giảm chất lượng thanh tra.

Đặc biệt, hoạt động thanh tra phải làm rõ nguyên nhân, những “khoảng trống”, “nút thắt” về thể chế và quản lý để kiến nghị cấp có thẩm quyền hoàn thiện chính sách, pháp luật, tháo gỡ điểm nghẽn, khơi thông nguồn lực cho phát triển kinh tế - xã hội.

Chương trình hành động cũng đặt ra nhiệm vụ xây dựng, áp dụng bộ tiêu chí đánh giá chất lượng, hiệu quả hoạt động thanh tra, chú trọng tiến độ, chất lượng kết luận, khả năng thực hiện kiến nghị, thu hồi tài sản, xử lý trách nhiệm, khắc phục bất cập về cơ chế, chính sách và mức độ giảm tái diễn vi phạm.

Gắn hoạt động thanh tra với mục tiêu phát triển

Đổi mới hoạt động thanh tra được đặt trong mối liên hệ chặt chẽ với công tác tiếp công dân, giải quyết khiếu nại, tố cáo và phòng, chống tham nhũng, lãng phí, tiêu cực. Mục tiêu là bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của Nhà nước, tổ chức, cá nhân; bảo vệ nguồn lực phát triển và tạo lập môi trường thuận lợi cho đổi mới, sáng tạo.

Theo Chương trình hành động, Thanh tra Chính phủ và ngành Thanh tra tập trung thanh tra, kiểm tra việc huy động, phân bổ và sử dụng các nguồn lực quốc gia, nhất là trong những lĩnh vực mới của mô hình phát triển như khoa học công nghệ, chuyển đổi số quốc gia, hạ tầng chiến lược, tài chính xanh, thị trường tín chỉ các-bon và kinh tế tuần hoàn.

Đồ họa: Nguyệt Trang

Mặt khác, các vụ, cục, đơn vị tập trung tháo gỡ vướng mắc về thể chế trong lĩnh vực thanh tra, tiếp công dân, xử lý đơn, giải quyết khiếu nại, tố cáo và phòng, chống tham nhũng, lãng phí, tiêu cực; tháo gỡ khó khăn đối với các dự án treo, dự án tồn đọng, góp phần giúp bộ máy chính quyền địa phương hai cấp sau sáp nhập hoạt động thông suốt, hiệu lực, hiệu quả.

Công tác tiếp công dân, giải quyết khiếu nại, tố cáo tiếp tục được đổi mới theo hướng tạo chuyển biến rõ nét, giải quyết dứt điểm các vụ việc phức tạp, kéo dài, bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của tổ chức, cá nhân, ổn định chính trị, tạo môi trường thu hút đầu tư, bảo đảm mục tiêu phát triển con người làm trung tâm.

Chương trình hành động cũng đề ra nhiệm vụ tiếp tục nghiên cứu, xem xét cắt giảm, tinh gọn các quy trình, giảm khâu trung gian, đẩy mạnh chuyển đổi số, công khai, minh bạch và nâng cao chất lượng phục vụ người dân, doanh nghiệp.

Đáng chú ý, chuyển đổi số mạnh mẽ và quản trị dựa trên dữ liệu là một trong những nhiệm vụ, giải pháp trọng tâm trong Chương trình hành động của Đảng ủy Thanh tra Chính phủ. Cụ thể, xây dựng hệ thống cơ sở dữ liệu ngành Thanh tra gồm 6 hợp phần về thanh tra, tiếp công dân, xử lý đơn, giải quyết khiếu nại, tố cáo, phòng, chống tham nhũng, lãng phí, tiêu cực, kiểm soát tài sản, thu nhập và thực hiện trách nhiệm giải trình.

Đồ họa: Nguyệt Trang

Việc xây dựng hệ thống dữ liệu thống nhất, liên thông, an toàn, từng bước kết nối với các cơ sở dữ liệu quốc gia và cơ sở dữ liệu chuyên ngành theo quy định nhằm phục vụ lãnh đạo, chỉ đạo, quản lý, kiểm tra, giám sát và kiểm soát quyền lực. Chương trình cũng định hướng ứng dụng trí tuệ nhân tạo trong phân tích dữ liệu, xử lý đơn thư và cảnh báo rủi ro tham nhũng.

Bên cạnh đó, Đảng ủy Thanh tra Chính phủ cũng yêu cầu đẩy mạnh hoàn thiện thể chế, pháp luật thuộc chức năng quản lý Nhà nước của Thanh tra Chính phủ, cải cách hành chính, phân cấp, phân quyền đi đôi với kiểm tra, giám sát chặt chẽ. Đồng thời, tăng cường phối hợp giữa thanh tra với kiểm tra của Đảng, Kiểm toán Nhà nước, các cơ quan bảo vệ pháp luật và cơ quan có liên quan trên cơ sở phân định rõ chức năng, nhiệm vụ, chia sẻ thông tin, dữ liệu và kết quả công tác.

Ngoài ra, công tác xây dựng Đảng, tổ chức bộ máy và đội ngũ cán bộ được xác định là yếu tố quyết định hiệu quả thực hiện Chương trình hành động. Đảng ủy Thanh tra Chính phủ chú trọng xây dựng đội ngũ cán bộ thanh tra liêm chính, chuyên nghiệp, bản lĩnh, tinh thông nghiệp vụ, có năng lực số, chuyên môn sâu trong các lĩnh vực mới, khả năng phân tích dữ liệu, quản trị rủi ro và tham mưu chính sách.