(Thanh tra) - Với định hướng đổi mới toàn diện ngành Thanh tra nhằm nâng cao hiệu quả quản lý Nhà nước, góp phần xây dựng nền hành chính minh bạch, liêm chính, vì dân, thì nghiên cứu khoa học trở thành nền tảng quan trọng, cung cấp cơ sở lý luận và thực tiễn cho Ngành.
Tại Lễ kỷ niệm 80 năm Ngày thành lập ngành Thanh tra Việt Nam (23/11/1945 – 23/11/2025), Tổng Bí thư Tô Lâm đã đưa ra tầm nhìn chiến lược lâu dài cho ngành Thanh tra, không chỉ giữ vai trò truyền thống là phát hiện và xử lý sai phạm, mà còn xây dựng ngành Thanh tra trở thành một thiết chế kiến tạo, minh bạch và đổi mới.
Trong bối cảnh này, hoạt động nghiên cứu khoa học của Ngành nổi bật như một yếu tố nền tảng, đi trước một bước, cung cấp dữ liệu, lý luận và phương pháp để nâng cao chất lượng và hiệu quả công tác thanh tra, đáp ứng yêu cầu quản lý nhà nước hiện đại.
Một trong những thông điệp xuyên suốt trong chỉ đạo của Tổng Bí thư là yêu cầu chuyển đổi mạnh mẽ tư duy hoạt động thanh tra: Từ “xử lý vi phạm” sang “phòng ngừa từ xa, từ sớm”; kết hợp giữa thanh tra hành chính với thanh tra chuyên đề, giữa kiểm tra hiện trường với phân tích dữ liệu số. Thanh tra phải đi trước một bước, dự báo, cảnh báo sớm những nguy cơ, không để vi phạm nhỏ tích tụ thành sai phạm lớn..
Sự chuyển đổi này, không thể thực hiện nếu thiếu nền tảng tri thức khoa học vững chắc, do đó nghiên cứu khoa học, không còn là hoạt động bổ trợ mà trở thành động lực cốt lõi giúp ngành Thanh tra thực hiện vai trò mới.
Thay vì chỉ tổng kết các vụ việc đã xảy ra, nghiên cứu khoa học cần hướng tới việc phân tích xu hướng, nhận diện nguy cơ và dự báo sớm các dạng thức vi phạm. Điều này hoàn toàn phù hợp với yêu cầu “phòng ngừa từ sớm, từ xa” mà Tổng Bí thư đã nhấn mạnh.
Có thể thấy rõ, chỉ đạo này tạo sự tương thích mạnh mẽ với tinh thần của Luật Khoa học, Công nghệ và Đổi mới sáng tạo 2025, nơi nghiên cứu khoa học được đặt trong mối liên hệ chặt chẽ với thực tiễn và phát triển.
Tổng Bí thư cũng đặc biệt nhấn mạnh giá trị của hoạt động thanh tra không chỉ nằm ở việc phát hiện sai phạm, mà ở khả năng kiến nghị hoàn thiện thể chế, chính sách, pháp luật, phát hiện và khắc phục những “khoảng trống”, “kẽ hở” trong quản lý Nhà nước và thực thi pháp luật, tạo môi trường thuận lợi cho đổi mới, sáng tạo và phát triển. Đây là giá trị cao nhất của hoạt động thanh tra trong Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa và cũng chính là không gian phát huy vai trò của nghiên cứu khoa học trong ngành Thanh tra.
Thực tiễn cho thấy, nhiều bất cập trong quản lý Nhà nước xuất phát từ những “kẽ hở” chính sách hoặc sự thiếu đồng bộ trong hệ thống pháp luật. Nếu hoạt động nghiên cứu khoa học được tổ chức tốt, các kết luận thanh tra sẽ không chỉ dừng lại ở xử lý vụ việc cụ thể, mà còn trở thành nguồn dữ liệu quý giá để phân tích, khái quát và đề xuất giải pháp mang tính hệ thống.
Nói cách khác, nghiên cứu khoa học chính là cầu nối để chuyển hóa kết quả thanh tra thành tri thức quản trị, từ đó nâng cao chất lượng hoạch định chính sách.
Định hướng này cũng đặt ra yêu cầu đổi mới cách tiếp cận trong nghiên cứu khoa học, từ nghiên cứu mô tả sang nghiên cứu phân tích, từ tổng kết kinh nghiệm sang phát hiện quy luật.
Một điểm nhấn quan trọng trong chỉ đạo của Tổng Bí thư là yêu cầu đẩy mạnh ứng dụng công nghệ và chuyển đổi số trong hoạt động thanh tra.
Trong bối cảnh đó, nghiên cứu khoa học cần đóng vai trò tiên phong trong việc phát triển các mô hình, công cụ và giải pháp công nghệ phục vụ hoạt động thanh tra.
Các hướng nghiên cứu như phân tích dữ liệu lớn, trí tuệ nhân tạo, hệ thống cảnh báo sớm sai phạm hay xây dựng cơ sở dữ liệu liên thông không chỉ là xu hướng, mà đã trở thành yêu cầu cấp thiết.
Để hiện thực hóa mục tiêu “thanh tra trên môi trường số”, ngành Thanh tra cần một hệ sinh thái nghiên cứu khoa học đủ mạnh, có khả năng tích hợp kiến thức liên ngành giữa pháp luật, công nghệ và quản trị công.
Điều này cũng đồng nghĩa với việc phải thay đổi cách tổ chức nghiên cứu, tăng cường hợp tác với các viện nghiên cứu, trường đại học và chuyên gia công nghệ, thay vì chỉ giới hạn trong phạm vi nội bộ ngành.
Chỉ đạo của Tổng Bí thư về việc xây dựng đội ngũ cán bộ “dám nghĩ, dám làm, dám chịu trách nhiệm” có ý nghĩa đặc biệt quan trọng đối với hoạt động nghiên cứu khoa học.
Bởi lẽ, nghiên cứu khoa học luôn gắn liền với rủi ro và thử nghiệm. Nếu không có cơ chế bảo vệ phù hợp, cán bộ nghiên cứu sẽ khó có thể mạnh dạn theo đuổi các ý tưởng mới.
Trong bối cảnh Luật Khoa học, Công nghệ và Đổi mới sáng tạo 2025 đã chính thức thừa nhận nguyên tắc chấp nhận rủi ro, chỉ đạo của Tổng Bí thư càng củng cố thêm cơ sở chính trị cho việc xây dựng một môi trường nghiên cứu cởi mở, sáng tạo trong ngành Thanh tra.
Điều quan trọng là phải phân định rõ giữa rủi ro trong nghiên cứu khoa học và sai phạm trong quản lý, từ đó có cơ chế đánh giá phù hợp, khuyến khích đổi mới nhưng vẫn bảo đảm kỷ cương.
Một điểm khác là Tổng Bí thư nhấn mạnh yêu cầu xây dựng đội ngũ cán bộ thanh tra “liêm chính, bản lĩnh, trí tuệ, tinh thông”. Đây cũng chính là yêu cầu cốt lõi đối với đội ngũ làm công tác nghiên cứu khoa học trong ngành.
Trong bối cảnh các vấn đề quản lý ngày càng phức tạp, liên ngành và gắn với công nghệ, đội ngũ nghiên cứu không chỉ cần kiến thức pháp luật mà còn phải có khả năng phân tích dữ liệu, tư duy hệ thống và kỹ năng nghiên cứu hiện đại.
Do đó, ngành Thanh tra cần chú trọng hơn nữa công tác đào tạo, bồi dưỡng cán bộ nghiên cứu, đồng thời xây dựng cơ chế thu hút chuyên gia giỏi từ bên ngoài.
Việc hình thành các nhóm nghiên cứu mạnh, các trung tâm nghiên cứu chuyên sâu cũng là hướng đi cần được xem xét nhằm nâng cao năng lực nghiên cứu của toàn ngành.
Một trong những điểm mới trong tư duy được thể hiện rõ qua chỉ đạo của Tổng Bí thư là coi hoạt động thanh tra như một công cụ thúc đẩy phát triển, chứ không chỉ là công cụ kiểm soát.
Để thực hiện được điều này, nghiên cứu khoa học cần đóng vai trò dẫn dắt, giúp ngành Thanh tra không chỉ phản ứng với vấn đề, mà còn chủ động định hình môi trường quản lý.
Các nghiên cứu cần tập trung vào việc tháo gỡ các điểm nghẽn thể chế, cải thiện môi trường đầu tư, nâng cao hiệu quả quản trị và tăng cường minh bạch.
Khi đó, mỗi đề tài nghiên cứu khoa học không chỉ là một sản phẩm khoa học, mà còn là một giải pháp chính sách, một công cụ hỗ trợ ra quyết định, góp phần trực tiếp vào phát triển kinh tế - xã hội.
Chỉ đạo của Tổng Bí thư Tô Lâm đã mở ra một tầm nhìn mới cho ngành Thanh tra, từ một cơ quan thực thi chức năng kiểm tra, giám sát trở thành một thiết chế kiến tạo phát triển.
Trong tầm nhìn đó, nghiên cứu khoa học giữ vai trò trung tâm, là nền tảng để đổi mới tư duy, nâng cao năng lực dự báo, hoàn thiện thể chế và ứng dụng công nghệ vào quản lý nhà nước.
Việc hiện thực hóa các định hướng này đòi hỏi ngành Thanh tra phải tiếp tục đổi mới mạnh mẽ cơ chế quản lý khoa học, xây dựng đội ngũ nghiên cứu chất lượng cao và gắn kết chặt chẽ giữa nghiên cứu với thực tiễn.
Nếu làm tốt, nghiên cứu khoa học không chỉ nâng cao chất lượng hoạt động thanh tra, mà còn góp phần quan trọng vào xây dựng một nền hành chính liêm chính, minh bạch, hiệu quả, đúng như kỳ vọng và chỉ đạo của Tổng Bí thư.
