(Thanh tra) - Luật Khoa học, Công nghệ và Đổi mới sáng tạo năm 2025 đang mở ra bước ngoặt quan trọng, thúc đẩy chuyển biến mạnh mẽ trong tư duy nghiên cứu của ngành Thanh tra, hướng tới tính ứng dụng, hiện đại hóa và nâng cao hiệu quả quản lý Nhà nước, phòng chống tham nhũng, tiêu cực.
Theo TS.GVCC Nguyễn Huy Hoàng, Phó Hiệu trưởng Trường Cán bộ Thanh tra, đối với ngành Thanh tra, đây không chỉ là khuôn khổ pháp lý mà còn là “cú hích” chiến lược, giúp định hình lại cách tiếp cận nghiên cứu khoa học theo hướng thực tiễn, ứng dụng và gắn chặt với yêu cầu quản lý nhà nước.
Trước đây, hoạt động nghiên cứu khoa học trong ngành Thanh tra còn mang nặng tính lý luận, thiếu gắn kết với thực tiễn hoạt động thanh tra, tiếp công dân, giải quyết khiếu nại, tố cáo và phòng, chống tham nhũng.
Tuy nhiên, dưới tác động của Luật Khoa học, Công nghệ và Đổi mới sáng tạo năm 2025 (luật), tư duy nghiên cứu đã có sự thay đổi rõ rệt, chuyển từ “nghiên cứu để hoàn thiện lý luận” sang “nghiên cứu để giải quyết vấn đề thực tiễn”.
Điểm đột phá quan trọng của luật là nhấn mạnh vai trò của đổi mới sáng tạo và tính ứng dụng. Điều này đặc biệt phù hợp với ngành Thanh tra, nơi các vấn đề phát sinh trong thực tiễn thường phức tạp, đa chiều và đòi hỏi giải pháp linh hoạt.
Chính vì thế, các đề tài nghiên cứu khoa học không còn dừng lại ở việc phân tích thực trạng mà hướng tới đề xuất giải pháp cụ thể, có khả năng triển khai ngay trong thực tiễn.
Đặc biệt, năm 2026 đánh dấu bước chuyển rõ nét trong hoạt động nghiên cứu khoa học của Thanh tra Chính phủ khi một loạt đề tài được phê duyệt theo định hướng mới.
Với 16 đề tài cấp bộ và 12 đề tài cấp cơ sở, tập trung vào những lĩnh vực then chốt như thanh tra, tiếp công dân, giải quyết khiếu nại, tố cáo và phòng, chống tham nhũng, tiêu cực.
Trong số các đề tài cấp bộ, có thể thấy rõ, các đề tài nghiên cứu đều mang tính chiến lược và tầm nhìn dài hạn. Đơn cử như: Đề tài “Cơ sở khoa học xây dựng Chiến lược phát triển ngành Thanh tra đến năm 2035, tầm nhìn đến năm 2045” không chỉ phục vụ công tác hoạch định chính sách mà còn giúp định hướng toàn diện cho sự phát triển của ngành.
Trong khi đó, đề tài “Hoạt động thanh tra trên môi trường điện tử” phản ánh xu hướng tất yếu của chuyển đổi số, mở ra hướng đi mới cho hoạt động thanh tra trong bối cảnh công nghệ phát triển mạnh mẽ.
Một số đề tài khác mang tính thực tiễn cao như “Giải quyết khiếu nại, tố cáo của chính quyền địa phương trong giai đoạn hiện nay” hay “Giải quyết khiếu nại, tố cáo, kiến nghị, phản ánh của đơn vị sự nghiệp công lập” trực tiếp đáp ứng nhu cầu cấp thiết trong quản lý nhà nước. Đây là những lĩnh vực thường xuyên phát sinh vướng mắc, đòi hỏi phải có nghiên cứu chuyên sâu để nâng cao hiệu quả xử lý.
Đáng chú ý, các đề tài như “Kiểm soát quyền lực của chính quyền cấp cơ sở nhằm phòng, chống tham nhũng, lãng phí, tiêu cực” hay “Đổi mới cơ chế kiểm soát tài sản, thu nhập của người có chức vụ, quyền hạn” thể hiện rõ sự gắn kết giữa nghiên cứu khoa học và nhiệm vụ trọng tâm của ngành Thanh tra trong công cuộc phòng, chống tham nhũng, tiêu cực.
Những nghiên cứu này không chỉ có ý nghĩa về mặt lý luận mà còn góp phần hoàn thiện cơ chế kiểm soát quyền lực, tăng cường minh bạch và trách nhiệm giải trình.
Bên cạnh đó, đề tài “Bảo vệ, khen thưởng người phản ánh, tố cáo, tố giác hành vi tham nhũng, lãng phí, tiêu cực” cho thấy sự quan tâm đến yếu tố con người, một trong những yếu tố then chốt quyết định hiệu quả của công tác phòng, chống tham nhũng. Việc nghiên cứu cơ chế bảo vệ và khuyến khích người tố cáo sẽ góp phần tạo dựng niềm tin và thúc đẩy sự tham gia của xã hội trong đấu tranh chống tiêu cực…
Ở cấp cơ sở, các đề tài nghiên cứu cũng bám sát thực tiễn hoạt động của ngành. Chẳng hạn, đề tài “Nâng cao hiệu quả phối hợp giữa Thanh tra Chính phủ và chính quyền cấp tỉnh trong giải quyết các vụ việc khiếu nại, tố cáo phức tạp, kéo dài” tập trung giải quyết một trong những “điểm nghẽn” lớn nhất hiện nay. Đây là vấn đề không chỉ mang tính nghiệp vụ mà còn liên quan đến cơ chế phối hợp liên ngành.
Các đề tài như: “Giám sát công tác tiếp công dân, giải quyết khiếu nại, tố cáo của chính quyền cấp cơ sở” hay “Công tác tiếp công dân, tiếp nhận và giải quyết khiếu nại, tố cáo, kiến nghị, phản ánh của chính quyền cấp tỉnh” đều hướng tới nâng cao chất lượng phục vụ người dân, giảm thiểu khiếu kiện kéo dài và phức tạp.
Một điểm nổi bật khác là sự xuất hiện của các đề tài liên quan đến chuyển đổi số và hiện đại hóa hoạt động thanh tra, như “Chuyển đổi số trong quản lý hồ sơ của Thanh tra Chính phủ”. Điều này cho thấy ngành Thanh tra đã bắt đầu tiếp cận mạnh mẽ với công nghệ, coi đây là công cụ quan trọng để nâng cao hiệu quả công việc, giảm thiểu thủ tục hành chính và tăng cường tính minh bạch.
Ngoài ra, các đề tài về đào tạo, hợp tác quốc tế và cơ chế tổ chức như “Công tác đào tạo, bồi dưỡng và nghiên cứu khoa học của Thanh tra Chính phủ đáp ứng yêu cầu trong tình hình mới” hay “Nâng cao hiệu quả hợp tác quốc tế trong nghiên cứu khoa học và đào tạo nhân lực ngành Thanh tra” cho thấy sự chú trọng đến phát triển nguồn nhân lực, yếu tố nền tảng cho mọi đổi mới.
Có thể khẳng định rằng, Luật Khoa học, Công nghệ và Đổi mới sáng tạo 2025 đã tạo ra ba chuyển biến lớn trong tư duy nghiên cứu của ngành Thanh tra.
Thứ nhất, chuyển từ tư duy nghiên cứu hàn lâm sang tư duy nghiên cứu phục vụ thực tiễn. Các đề tài hiện nay đều gắn chặt với nhiệm vụ cụ thể của ngành, góp phần giải quyết các vấn đề đang tồn tại.
Thứ hai, tăng cường tính liên ngành và tích hợp công nghệ. Nhiều đề tài đã kết hợp giữa pháp luật, quản lý nhà nước và công nghệ thông tin, mở ra hướng tiếp cận mới trong hoạt động thanh tra.
Thứ ba, nâng cao vai trò của đổi mới sáng tạo. Không chỉ dừng lại ở việc cải tiến quy trình, ngành Thanh tra đang từng bước xây dựng các mô hình, cơ chế mới phù hợp với bối cảnh hiện đại.
Tuy nhiên, bên cạnh những kết quả tích cực, vẫn còn một số thách thức cần được nhìn nhận. Việc triển khai kết quả nghiên cứu vào thực tiễn vẫn là “khâu yếu”, đòi hỏi phải có cơ chế gắn kết chặt chẽ hơn giữa nghiên cứu và thực thi.
Ngoài ra, năng lực nghiên cứu của đội ngũ cán bộ vẫn cần được nâng cao, đặc biệt trong các lĩnh vực mới như công nghệ số và phân tích dữ liệu.
Trong thời gian tới, để phát huy tối đa hiệu quả của Luật, ngành Thanh tra cần tiếp tục đổi mới cơ chế quản lý khoa học, khuyến khích nghiên cứu ứng dụng, tăng cường hợp tác với các viện nghiên cứu, trường đại học và tổ chức quốc tế. Đồng thời, cần có chính sách đãi ngộ phù hợp để thu hút và giữ chân nhân lực chất lượng cao.
Có thể nói, Luật Khoa học, Công nghệ và Đổi mới sáng tạo 2025 không chỉ là nền tảng pháp lý mà còn là động lực thúc đẩy sự chuyển mình toàn diện của ngành Thanh tra. Với những bước đi đúng hướng trong năm 2026, hoạt động nghiên cứu khoa học của Thanh tra Chính phủ đang từng bước khẳng định vai trò quan trọng trong việc nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước, góp phần xây dựng nền hành chính minh bạch, liêm chính và hiện đại.
Bài 3: Thúc đẩy gắn kết nghiên cứu với thực tiễn: Nâng cao giá trị khoa học trong ngành Thanh tra
