Với phong thái ung dung, điềm tĩnh, Tổng Thanh tra đã đi qua các cuộc chất vấn "nóng hổi", cô đúc "búa rừu dư luận" từ nhiều năm nay.

Hỏi có người dân nào không biết được việc thanh tra có những nơi là để đóng dấu hợp pháp cho doanh nghiệp, cơ quan, đơn vị khỏi tù đày, khỏi bị bộ, ngành và tỉnh, huyện hành lên hành xuống vì: Chậm tiến độ, đóng thuế không đầy đủ, mất đoàn kết nội bộ, không hoàn thành kế hoạch...

Vậy là, sau thanh tra nhiều nơi "hòa cả làng". Có doanh nghiệp, thủ trưởng còn khen "thằng cò" vốn đầy sai phạm: Là người được việc, linh hoạt, đối ngoại giỏi... Và, có một tuyên ngôn xanh rờn: Mua được tất!

Thanh tra mà nghe được thì chắc nhiều kết luận thanh tra phải đảo ngược. Lúc đó, những kẻ tham nhũng phải khiếp sợ trước "bàn tay sắt" của luật pháp.

Thanh tra mà được chấn chỉnh sớm thì việc thu hồi xử lý sau thanh tra thật nhẹ nhàng. Sẽ không có hiện tượng "chạy lên chạy xuống" của đối tượng thanh tra. Nhà nước mỗi năm sẽ có thêm hàng ngàn tỷ đồng sai phạm được thu hồi bù vào lương, tăng thêm năng lực các cấp, ngành trong cuộc chiến chống tham nhũng...

Tổng Thanh tra báo cáo: Trước đây, mỗi năm có hàng ngàn cuộc thanh tra được triển khai trên khắp đất nước, nhưng 70% số tiền sai phạm không thu hồi được. So với nay, chỉ có 30% chưa thu hồi được là đã có tiến bộ!

Dù sao, Tổng Thanh tra kỳ này có báo cáo thật lòng hơn, có cho dư luận thấy được chống tham nhũng, làm cán bộ thanh tra là việc cực khó; giải quyết đơn thư tồn đọng là việc của các cấp, ngành, giải quyết sai, giải quyết kéo dài là thủ trưởng các cấp phải nhận trách nhiệm trước Thủ tướng. Việc phát hiện tham nhũng ít, lực lượng thanh tra đông nhưng không mạnh là bài tính rất khó, nhưng sẽ giải dần từng bước. 18.000 cán bộ thanh tra, trình độ chưa đồng đều, năng lực nhiều cán bộ còn hạn chế, do lịch sử tuyển chọn để lại, sẽ được cấp tốc đào tạo lại, nâng cấp để đáp ứng yêu cầu ngày càng cao của xã hội. Điều đó, có lúc đã gây bức xúc cho xã hội, nhất là trong việc phản ứng chậm và bỏ qua việc kiến nghị Bộ Giao thông Vận tải không được bổ nhiệm đối tượng thanh tra Dương Chí Dũng đang trong tầm ngắm tham nhũng...

Dù sao, một số văn bản hướng dẫn pháp luật của thanh tra ra đời chậm, phải sửa đổi nhiều... là do bộ, ngành có liên quan chưa ý thức hết tầm quan trọng của nó nên góp ý chậm, thiếu nghiên cứu kỹ... Có thể nói, lãnh đạo đã phải gồng mình lên gánh vác nhiều trách nhiệm lớn mà lẽ ra của bộ, ngành, địa phương và của các đoàn thanh tra trải khắp đất nước. Như vậy, tránh được tai nạn, làm tốt được phận sự là may, nói gì đến sáng kiến, khoa học, tăng năng suất trong việc thu hồi xử lý sau thanh tra hoặc giải quyết đơn thư tồn đọng, kéo dài, có đơn gần 1/4 thế kỷ.

Điều lạ là, có đại biểu báo cáo Ủy ban Thường vụ Quốc hội việc phát hiện ra các báo cáo của Thanh tra Chính phủ không có từ tham nhũng trong kết luận và kiến nghị về sai phạm của các tập đoàn kinh tế đã được thanh tra. Sự bỏ sót này, giúp chúng ta hiểu rõ lỗ hổng kiến thức của một số thanh tra viên cần được chấn chỉnh, bồi dưỡng. Và đặc biệt, chúng ta hiểu thêm dư  luận đã rất thông cảm cho một ngành luôn phải chạy theo các chỉ đạo sốt dẻo, chắp vá, thiếu chuyên nghiệp của hệ thống chỉ huy. Hỏi có ai sinh ra đã có vầng trăng câu liêm trên trán như Bao Thanh Thiên, để tuyển những nhân viên có đủ đức tài mà mình tin dùng và chỉ được tuân theo pháp luật?

Đại biểu Kim Bé ở Đoàn Đại biểu Quốc hội tỉnh Kiên Giang đã có lý khi nghi ngờ sẽ giải quyết đơn thư tồn đọng, kể cả khiếu tố về đất đai xong trong năm 2013. Và, bà đã rất có lý khi nhận định có việc tỉnh đã có kết luận cuối cùng rồi, tại sao Trụ sở Tiếp công dân của Trung ương lại có phiếu chuyển đề nghị tỉnh xem xét giải quyết?

Đây chính là con đường vòng luẩn quẩn, làm cho dân ngộ nhận tỉnh làm sai mà tiếp tục khiếu tố. Đây cũng thể hiện trình độ của một số cán bộ thanh tra làm công tác này, có vấn đề, cần xem xét nghiêm túc... Nếu không 10 năm nữa, đơn thư tồn đọng vẫn còn.

Hoàng Trí