Ông Nguyễn Tuấn Anh - Tổng Biên tập Báo Thanh tra (ngoài cùng bên trái) và ông Chu Văn Thủy - Phó Tổng Biên tập Báo Thanh tra (ngoài cùng bên phải) tặng hoa chúc mừng các phóng viên đoạt giải C - Giải báo chí toàn quốc về phòng, chống tham nhũng, lãng phí tiêu cực năm 2025. Ảnh: BTT

Nhà báo Đỗ Doãn Hoàng: “Muốn chống tham nhũng hiệu quả, nhà báo phải khát khao đi đến cùng sự thật”

Nhân dịp Báo Thanh tra kỷ niệm 34 năm Ngày ra số báo đầu tiên, chúng tôi có cuộc trò chuyện với nhà báo Đỗ Doãn Hoàng về vai trò của báo chí trong công tác phòng, chống tham nhũng, lãng phí, tiêu cực; đồng thời lắng nghe những đánh giá của anh về một số tác phẩm đạt giải tại Giải Báo chí Quốc gia, Giải Báo chí toàn quốc về quốc phòng, chống tham nhũng, lãng phí, tiêu cực, những giải thưởng báo chí lớn mà anh đã nhiều lần đoạt giải quán quân.

Nhà báo Đỗ Doãn Hoàng trả lời phỏng vấn phóng viên Báo Thanh Tra. Ảnh: Thanh Lương

Chúng tôi bắt đầu cuộc trò chuyện bằng câu hỏi về nhận định của anh khi đọc loạt bài đoạt giải của các đồng nghiệp Báo Thanh tra tại Giải Báo chí toàn quốc phòng, chống tham nhũng, lãng phí, tiêu cực lần thứ V, năm 2024 - 2025.

+ Thưa anh, với tư cách là nhà báo có nhiều năm làm điều tra, khi đọc loạt tác phẩm đoạt giải C của Báo Thanh tra trong Giải Báo chí toàn quốc về quốc phòng, chống tham nhũng, lãng phí, tiêu cực 2025 về tài nguyên, khoáng sản ở Thanh Hóa; loạt bài “đất vàng bỏ hoang” ở Hà Nội, ông ấn tượng điều gì nhất?

- Tôi đọc và điều đầu tiên làm tôi mừng chính là tinh thần đi đúng trọng tâm vấn đề, đi vào “chỗ đau” của xã hội. Loạt bài về mỏ đá, khoáng sản ở Thanh Hóa đặt câu hỏi không né tránh tại sao cấp phép không qua đấu giá? Tại sao doanh nghiệp khai thác vượt công suất? Cán bộ cấp nào phải chịu trách nhiệm về những vấn đề trên? Những bài như thế không chỉ tường thuật lại sự việc, mà người viết, toà báo còn khát khao đi đến tận gốc rễ câu chuyện, điểm huyệt vào những “điểm nóng”.

Còn tuyến bài “đất vàng bỏ hoang”, “om dự án để treo” tại Hà Nội lại cho thấy sự lãng phí tài nguyên quốc gia, không ồn ào nhưng âm ỉ suốt nhiều năm. Người viết không chỉ đưa hình ảnh hoang hóa, mà đặt vấn đề trách nhiệm ai ký, ai quản lý, ai để hàng trăm, hàng nghìn mét vuông đất nằm yên lãng phí, trong khi dân thiếu đất ở, thành phố thiếu không gian công cộng?

Tôi thích giọng điệu tỉnh táo, lập luận có chiều sâu, thông tin đa dạng từ chính quyền - doanh nghiệp - chuyên gia - người dân. Những loạt bài này có thể chưa “đập bàn” dữ dội như nhiều phóng sự điều tra khác, nhưng nó gióng tiếng chuông gõ đều, gõ đúng chỗ, gõ đến khi ai đó nghe thấu và bàn chuyện làm theo các giải pháp của người tâm huyết, người yêu công lý.

+ Theo nhà báo, vai trò của báo chí trong cuộc chiến phòng, chống tham nhũng, lãng phí, tiêu cực hiện nay nên được nhìn nhận như thế nào?

- Tôi cho rằng báo chí là “tuyến đầu mềm”, không sử dụng còng số 8, không có quyền xử phạt trực tiếp như những cơ quan sức mạnh khác. Nhưng báo chí có vũ khí sắc bén là quyền thông tin và cùng với đó dư luận xã hội tử tế. 

Muốn chống tham nhũng, nhà báo phải có dũng khí, có lòng yêu công lý và khát vọng làm gì đó tốt đẹp cho cộng đồng. Dũng cảm xông pha cả vào các mảng tối, chấp nhận áp lực, thậm chí sự đe dọa. Bên cạnh đó là nghiệp vụ sắc bén, đưa ra các lý lẽ, tư liệu không thể chối cãi, nghệ thuật xây dựng tác phẩm kín kẽ mà hấp dẫn, từ đó, tác phẩm có sức nặng, có sự lan toả, từ nâng cao nhận thức, đến thay đổi hành vi tích cực cho cộng đồng (trong đó có cơ quan quản lý). Tôi vẫn gọi đó là báo chí kiến tạo, báo chí giải pháp. Báo chí có hiệu ứng tích cực cho xã hội..

Báo Thanh tra có thế mạnh khá “ưu việt” trong lĩnh vực báo chí điều tra chống tiêu cực, tham nhũng, nếu nhà báo ở đây biết sử dụng tốt các lợi thế này, bằng ngòi bút sắc bén và cái tâm trong sáng.

Bởi vì thông tin xuất phát từ hệ thống Thanh tra Nhà nước rất phong phú và hiệu quả cho nhà báo tác nghiệp; việc tiếp cận hồ sơ, kết luận các vụ việc, đơn thư của người dân, với báo ngành Thanh tra cũng là một lợi thế.

Nếu biết khai thác triệt để, Báo Thanh tra sẽ trở thành “cánh tay nối dài” của cơ quan chức năng trong xử lý các vụ việc, các tệ nạn, vì một xã hội an lành và minh bạch hơn, là nơi gửi gắm những khát vọng chính đáng của bà con cả nước.

+ Nhà báo có nhận xét thế nào về cách Báo Thanh tra đang triển khai tuyên truyền công tác phòng, chống tham nhũng, lãng phí, tiêu cực thông qua các tác phẩm điều tra trong thời gian qua?

- Tôi thấy Báo Thanh tra những năm gần đây có sự chuyển động rõ rệt, nhất là trong loạt bài điều tra về khoáng sản, đất đai... những lĩnh vực dễ phát sinh tham nhũng. Điều đáng mừng là phóng viên không đứng ngoài quan sát mà dấn thân, xuống địa bàn, chụp ảnh tận mỏ đá, trực tiếp gặp người dân, doanh nghiệp, đối thoại với chính quyền.

Cách đặt vấn đề trong các bài đoạt Giải Báo chí toàn quốc phòng, chống tham nhũng, lãng phí, tiêu cực lần thứ V, năm 2024 - 2025 là khá thẳng thắn. Nếu được góp ý, tôi chỉ mong báo (vẫn rất thận trọng và kín kẽ) cần “mạnh tay hơn” thúc đẩy thực thi pháp luật, chất vấn cơ quan chức năng cho “đến đầu đến đũa”. Tức là nhà báo cần đưa ra thêm tư liệu, điều tra đa chiều thêm nữa, để đưa các vụ việc ra ánh sáng, với hiệu ứng xã hội tích cực.

+ Với kinh nghiệm nhiều năm điều tra các vụ tham nhũng, anh muốn gửi thông điệp gì tới phóng viên trẻ Báo Thanh tra nhân dịp Báo kỷ niệm 34 năm Ngày ra số báo đầu tiên?

- Tôi có 3 điều luôn tự nhắc mình, chứ thật sự, với tư cách là đồng nghiệp, tôi không dám khuyên gì to tát khi thực hiện tác phẩm báo chí điều tra chống tham nhũng tiêu cực.

Thứ nhất, điều tra là nghề của kiên trì. Sẽ có lúc bạn mệt, nản, gặp chướng ngại, bị từ chối cung cấp thông tin, bị dè chừng. Nhưng nếu bạn bỏ cuộc, sự thật cũng sẽ… rời bỏ bạn. Và tác phẩm lúc ấy, dù đăng tải “hoành tráng” cũng sẽ vẫn là thứ… đăng cho có.

Thứ hai, giữ sự liêm chính của ngòi bút. Báo chí chống tham nhũng mà để lợi ích chi phối thì coi như mất tất cả. Bạn phải là người trong sạch để có quyền đòi hỏi người khác minh bạch. Và với tôi, trong sạch là cách tốt nhất để tự bảo vệ mình trước bao nhiêu cám dỗ, cạm bẫy.

Thứ ba, đừng quên mục đích cuối cùng là vì cộng đồng, vì những tác phẩm được đo đếm bằng tính hữu ích của chúng cho xã hội. Điều tra không chỉ để… thành nhà báo “nổi tiếng”, để viết cho đủ KPI hay có nhuận bút. Hơn thế, điều tra là để một vùng quê đáng sống hơn, một dòng sông được cứu, những khoản quý giá trong tiền thuế của dân không bị thất thoát, một người oan được minh giải, một tệ nạn xấu xa nguy hiểm bị “quét sạch”...

Cái đẹp của nghề báo điều tra là mỗi tác phẩm báo chí, hoàn toàn có thể thay đổi số phận của một hoặc nhiều con người và vùng đất. Lan toả tuyệt vời cho cái tốt, và cũng đả kích, tấn công trực diện “một mất một còn” với cái xấu.

Điều nguy hiểm cũng nằm ở chính “tác động” không hề nhỏ đến người khác và cả cộng đồng đó. Liệu họ có để yên cho bạn, có phản biện đến cùng, có “chống trả” đến cùng khi bạn trực tiếp tấn công vào nhiều mặt lợi ích sống còn của họ một cách quyết liệt như thế không? Nên, tôi luôn nghĩ, hãy dấn thân với trái tim nóng và cả cái đầu lạnh. Hãy đi và nhớ quay về an toàn.

Tôi chúc đội ngũ nhà báo, phóng viên trẻ của Báo Thanh tra đã thành công rồi, nay thành công hơn nữa, các đồng nghiệp của tôi tiếp tục giữ lửa. Những loạt bài năm 2025 là tín hiệu tốt nhưng mới chỉ là mở đầu. Chúng ta cần nhiều loạt bài mạnh hơn, dài hơi hơn, đào sâu vào tác động xã hội. Tôi chúc Báo Thanh tra bước sang tuổi mới với thành công mới.

+ Xin chân thành cảm ơn nhà báo!

Giảng viên Vũ Thế Cường: Báo Thanh tra bản lĩnh và cầu thị

Theo ông Vũ Thế Cường, giảng viên Học viện Báo chí và Tuyên truyền, mỗi lần trực tiếp tập huấn cho đội ngũ phóng viên, biên tập viên Báo Thanh tra đều để lại cho ông những ấn tượng về một tập thể làm báo nghiêm túc, cầu thị và không ngừng đổi mới.

Trong môi trường báo chí nội chính với yêu cầu cao về tính chính xác, chuẩn mực và định hướng, Báo Thanh tra vẫn luôn cho thấy nỗ lực làm mới cách tiếp cận, cách thể hiện để thông tin vừa đúng, vừa trúng, vừa có chiều sâu nhân văn.

Giảng viên Vũ Thế Cường. Ảnh: T.L

Tôi đánh giá cao tinh thần học hỏi của các phóng viên Báo Thanh tra, đặc biệt trong các lớp tập huấn về xử lý tít, lựa chọn chủ đề, tổ chức nội dung... bởi theo tôi, báo chí không chỉ phản ánh mà còn lan tỏa cảm xúc, niềm tin và giá trị tích cực.

Chính sự chuyển biến rõ nét trong cách phản ánh, cách dẫn dắt vấn đề, tôi đánh giá Báo Thanh tra đã và đang dung hòa tốt giữa tính chính luận và tính báo chí hiện đại.

Nhà báo Đỗ Phú Thọ, Tổng Biên tập Báo Cựu Chiến binh Việt Nam: Báo Thanh tra giữ chuẩn mực, vững niềm tin

Trong suốt quá trình cộng tác với Báo Thanh tra, tôi luôn cảm nhận rõ nét bản sắc riêng của một tờ báo ngành mang đậm tính chính luận, chuẩn mực và trách nhiệm xã hội cao.

Tôi cho rằng, Báo Thanh tra không chỉ là kênh thông tin tuyên truyền đường lối, chủ trương của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước trong lĩnh vực thanh tra, phòng, chống tham nhũng, khiếu nại, tố cáo, mà còn là diễn đàn phản ánh trung thực, khách quan những vấn đề thực tiễn đặt ra từ đời sống quản lý Nhà nước.

Nhà báo Đỗ Phú Thọ. Ảnh T.T

Điều tôi trân trọng nhất ở Báo Thanh tra là sự cẩn trọng trong từng con chữ, sự kiên định về tôn chỉ, mục đích và tinh thần dấn thân vì lợi ích chung. Trong quá trình cộng tác, tôi đánh giá cao sự phối hợp chặt chẽ, trách nhiệm và cầu thị của đội ngũ lãnh đạo, biên tập viên, phóng viên Báo Thanh tra; luôn lắng nghe, trao đổi thẳng thắn để mỗi tác phẩm báo chí không chỉ đúng, trúng mà còn có chiều sâu.

Thượng tá, TS Hà Sơn Thái: Báo Thanh tra giữ vững định hướng chính trị và chuẩn mực để phát triển bền vững

Tôi có thời gian khá dài cộng tác với Báo Thanh tra, tôi luôn coi đây là một trải nghiệm nhiều dấu ấn, nơi mỗi bài viết đều được đặt trong khuôn khổ kỷ luật nghiêm ngặt của báo chí nội chính; đặc biệt, phải luôn xuất phát từ vị trí, vai trò của Thanh tra như Chủ tịch Hồ Chí Minh khẳng định trong Bài nói chuyện tại Hội nghị cán bộ Thanh tra toàn miền Bắc, ngày 6/2/1961: “Thanh tra là một nhiệm vụ vẻ vang và quan trọng; nó theo dõi, xem xét việc chấp hành đúng đắn đường lối, chính sách, nghị quyết, chỉ thị của Đảng và Chính phủ”.

Thượng tá, TS Hà Sơn Thái hiện đang công tác tại Tổng cục Chính trị Quân đội Nhân dân Việt Nam. Ảnh: T.H

Với tôi, Báo Thanh tra không chỉ là một cơ quan báo chí cách mạng, mà còn là môi trường để người viết báo học cách nghiên cứu chuyên sâu, viết có tâm sáng, trách nhiệm cao và cân nhắc thấu đáo từng chi tiết.

Tôi cho rằng, điều làm nên giá trị bền vững của Báo Thanh tra chính là sự nhất quán trong định hướng nội dung, coi trọng tính chuẩn xác, công tâm và lợi ích của Đảng, Nhà nước, Nhân dân làm điểm tựa.

Trong quá trình viết báo, những trao đổi nghề nghiệp nghiêm túc, những góp ý thẳng thắn từ ban biên tập đã giúp mỗi tác phẩm không chỉ phản ánh đúng sự việc mà còn góp phần định hướng nhận thức, tạo đồng thuận xã hội.