Bộ Quốc phòng đang xây dựng dự thảo Thông tư quy định về công tác phối hợp trong thực hiện công tác kiểm tra, xử lý văn bản quy phạm pháp luật; rà soát, hệ thống hóa và tiếp nhận, xử lý phản ánh, kiến nghị trên Hệ thống thông tin tiếp nhận, xử lý phản ánh, kiến nghị về văn bản quy phạm pháp luật. Đồ họa: Dương Nguyễn

Kiểm soát quyền lực và phòng, chống tiêu cực qua kiểm tra văn bản pháp luật

Công tác kiểm tra, xử lý văn bản quy phạm pháp luật là một trong những phương thức kiểm soát quyền lực Nhà nước, phòng ngừa hiệu quả các hành vi tham nhũng, tiêu cực và "lợi ích nhóm" hay "lợi ích cục bộ" ngay từ khâu soạn thảo và ban hành văn bản.

Thời gian qua, công tác kiểm tra các thông tư do Bộ trưởng Bộ Quốc phòng ban hành đã được Cục Pháp chế chủ động tham mưu và tổ chức thực hiện theo đúng quy định pháp luật. Các hoạt động này đã góp phần nâng cao chất lượng văn bản ban hành, bảo đảm tính hợp hiến, hợp pháp cũng như sự thống nhất của hệ thống pháp luật.

Dù đạt được những kết quả tích cực, thực tiễn triển khai công tác này vẫn còn bộc lộ một số tồn tại và bất cập nhất định. Chỉ huy tại một số cơ quan, đơn vị chưa thực sự dành sự quan tâm đúng mức đến công tác kiểm tra, rà soát văn bản.

Sự phối hợp giữa hoạt động rà soát và công tác soạn thảo văn bản có lúc chưa chặt chẽ, dẫn đến một số văn bản quy phạm pháp luật khi được ban hành vẫn còn chứa đựng nội dung chưa thực sự phù hợp với quy định chung.

Bên cạnh đó, việc cung cấp thông tin, hồ sơ tài liệu phục vụ cho công tác kiểm tra của các đơn vị đôi khi còn chậm trễ, chưa kịp thời.

Một nguyên nhân dẫn đến tình trạng này là do công tác phối hợp triển khai, xử lý giữa các cơ quan liên quan chưa được cụ thể hóa bằng các quy định pháp lý rõ ràng.

Để khắc phục những hạn chế này, Bộ trưởng Bộ Quốc phòng đã ban hành Chỉ thị số 101 ngày 11/12/2023 nhằm tăng cường công tác kiểm tra, xử lý, rà soát, hệ thống hóa văn bản quy phạm pháp luật. Tuy nhiên, kết quả triển khai thực tế vẫn còn hạn chế do thiếu cơ chế phối hợp mang tính pháp quy đồng bộ và toàn diện.

Đồ họa: Dương Nguyễn

Dự thảo quy định cơ chế phối hợp kiểm tra, xử lý văn bản

Để giải quyết các tồn tại trên, dự thảo Thông tư mới đã được xây dựng với bố cục gồm 5 chương và 30 điều. Dự thảo này quy định chi tiết về nguyên tắc, trách nhiệm và cơ chế phối hợp giữa các cơ quan, đơn vị thuộc Bộ Quốc phòng trong các nhóm nhiệm vụ lớn bao gồm kiểm tra, xử lý văn bản quy phạm pháp luật; rà soát, hệ thống hóa văn bản quy phạm pháp luật; và tiếp nhận, xử lý phản ánh, kiến nghị trên Hệ thống thông tin tiếp nhận, xử lý phản ánh, kiến nghị về văn bản quy phạm pháp luật.

Để tăng cường hiệu quả phòng, chống tiêu cực trong công tác xây dựng pháp luật, dự thảo Thông tư dành riêng Chương II quy định về kiểm tra và xử lý văn bản quy phạm pháp luật.

Trong đó, để kiểm soát chéo và đảm bảo tính đồng bộ, Điều 9 dự thảo Thông tư quy định về việc kiểm tra theo thẩm quyền đối với các văn bản do Bộ trưởng, Thủ trưởng cơ quan ngang bộ khác hoặc chính quyền địa phương cấp tỉnh ban hành có nội dung liên quan đến ngành, lĩnh vực quản lý của Bộ Quốc phòng.

Dự thảo Thông tư cũng quy định trình tự, thủ tục xử lý văn bản có dấu hiệu trái pháp luật nhằm kịp thời phát hiện, xử lý các quy định mâu thuẫn, chồng chéo hoặc trục lợi chính sách.

Điều 11 của dự thảo quy định, trên cơ sở kết quả kiểm tra, Cục trưởng Cục Pháp chế Bộ Quốc phòng sẽ báo cáo Bộ trưởng xem xét, quyết định trước khi ban hành kết luận kiểm tra văn bản trái pháp luật theo thẩm quyền được phân cấp. Kết luận này bằng văn bản và phải được gửi cho cơ quan soạn thảo văn bản trái pháp luật để tiến hành xử lý.

Theo dự thảo Thông tư, việc thành lập đoàn kiểm tra văn bản quy phạm pháp luật được thực hiện theo đúng trình tự, thẩm quyền quy định tại Nghị định số 79/2025 của Chính phủ.

Đối với văn bản có chứa quy phạm pháp luật thuộc phạm vi bí mật Nhà nước, Điều 10 của dự thảo quy định việc thành lập đoàn kiểm tra được thực hiện theo Điều 21 Nghị định số 79/2025, bảo đảm phù hợp với yêu cầu quản lý, kiểm tra đối với các văn bản thuộc diện bảo vệ bí mật Nhà nước.