Tàu khu trục Mỹ USS Lassen trên biển Đông. Ảnh: US Navy

Mỹ đã dỡ bỏ một phần lệnh cấm vận vũ khí sát thương cho Việt Nam vào tháng 10/2014. Các nhà lãnh đạo Việt Nam nhiều lần đề nghị Mỹ dỡ bỏ hoàn toàn cấm vận này. Khi Tổng thống Barack Obama chuẩn bị thăm Việt Nam trong chuyến công du châu Á vào tháng tới, việc dỡ bỏ hoàn toàn lệnh cấm này “đang được bàn bạc” giữa hai bên, Diplomatdẫn một nguồn tin từ Việt Nam.

Các quan chức Mỹ và Việt Nam luôn khẳng định, dù lệnh cấm được dỡ bỏ, những hợp đồng quốc phòng lớn có thể còn lâu nữa mới được ký kết, vì còn phụ thuộc nhiều yếu tố khác. Dù việc dỡ bỏ một phần lệnh cấm vận vũ khí đã dẫn đến việc Mỹ thông báo cung cấp các tàu tuần tra cho Việt Nam để tăng cường nhận thức và an ninh biển, nhưng bài viết trên Diplomat cho rằng, tiến bộ trong những lĩnh vực khác, như Sáng kiến An ninh hàng hải mới mà Washington thông báo gần đây, sẽ diễn ra chậm.

Ngoài luật kiểm soát xuất khẩu vũ khí của Mỹ, Bộ Ngoại giao nước này cũng phải thông báo cho Quốc hội về bất kỳ hợp đồng chuyển giao vũ khí nào đáp ứng được ngưỡng phù hợp sau khi lệnh cấm vận được dỡ bỏ. Vì thế, nếu lệnh cấm được dỡ bỏ hoàn toàn nhân chuyến thăm của Tổng thống Obama thì đây sẽ được coi là mang tính chất lịch sử trong quan hệ hợp tác quốc phòng Việt - Mỹ và quan hệ đối tác toàn diện nói chung. Các lãnh đạo Việt Nam vẫn nói rằng, việc dỡ bỏ hoàn toàn lệnh cấm này sẽ là minh chứng rõ ràng cho quan hệ song phương được bình thường hóa hoàn toàn.

Thời điểm công bố quyết định này cũng được coi là đáng chú ý nếu diễn ra vào lúc ông Obama sang Việt Nam. Diplomat dẫn lời một quan chức Việt Nam nói rằng, bước đi này diễn ra trong năm chuyển đổi lãnh đạo của cả hai nước, khi Việt Nam vừa có ban lãnh đạo mới và Mỹ sẽ có bầu cử tổng thống vào tháng 11. Nó cũng diễn ra vào một mùa hè bận rộn trên biển Đông, đặc biệt khi Tòa trọng tài thường trực quốc tế sắp đưa ra phán quyết về vụ kiện chống lại Trung Quốc mà Phillippines đệ đơn.

Mỹ hoãn tuần tra bằng tàu trên biển Đông

Báo Mỹ Wall Street Journal vừa dẫn nguồn tin từ chính phủ Mỹ nói rằng, Washington hoãn một đợt tuần tra tự do hàng hải trên biển Đông như kế hoạch hạ nhiệt biển Đông, nhưng vẫn tuần tra trên không gần bãi cạn Scarborough nhằm thể hiện sự phản đối Trung Quốc trước khả năng Bắc Kinh tăng cường hoạt động trên bãi cạn đang tranh chấp quyết liệt với Philippines.

Chưa rõ hoàn cảnh cụ thể dẫn đến việc hoãn này là gì, nhưng có khả năng Mỹ muốn quản lý quan hệ ngoại giao đang xấu đi với Trung Quốc vì vấn đề biển Đông. Thay vào đó, chính quyền của ông Obama chọn cách thể hiện sự ủng hộ với Philippines, thể hiện rõ nhất trong chuyến thăm của Bộ trưởng Quốc phòng Mỹ Ashton Carter đến Philippines tuần trước.

Một lý khác có thể là mối quan ngại ngày càng lớn của Mỹ rằng, Trung Quốc có thể sớm bắt đầu các hoạt động bồi đắp, cải tạo ở Scarborough. Sau khi hoãn tuần tra tự do hàng hải, Washington chuyển sang tập trung vào “ba đợt tuần tra trên không khác nhau gần Scarborough trong những ngày gần đây”, Wall Street Journal đưa tin. Các chiến đấu cơ A-10 Thunderbolt và trực thăng HH-60 Pave Hawk được triển khai từ căn cứ không quân Clark của Philippines.

Việc hoãn tuần tra tự do hàng hải có vẻ đi ngược lại cam kết trước đó của các quan chức Mỹ, bao gồm Bộ trưởng Quốc phòng Carter, rằng những hoạt động tuần tra bằng tàu sẽ diễn ra thường xuyên trên biển Đông. Bước đi này cũng cho thấy căng thẳng giữa Lầu Năm Góc và Nhà Trắng về cái giá mà Mỹ sẵn sàng trả trên biển Đông so với quan hệ tổng thể với Trung Quốc.

Phản ứng của Bộ Ngoại giao Trung Quốc về các chuyến tuần tra trên không của Mỹ gần Scarborough cũng nhẹ nhàng bất ngờ. Phát ngôn viên Bộ Ngoại giao Trung Quốc Hoa Xuân Oánh tuần này nói rằng “không có gì lạ khi các máy bay bay ở vùng trời gần đảo Hoàng Nham (Scarborough)”, Xinhua đưa tin. 

Theo TPO