(Thanh tra) - Trong bối cảnh kinh tế số phát triển nhanh, Ủy ban Cạnh tranh quốc gia cho biết sẽ tăng cường minh bạch thị trường, siết giám sát và hậu kiểm, qua đó nâng cao hiệu quả bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng.
Chia sẻ với Báo Thanh tra, đại diện Ủy ban Cạnh tranh quốc gia (Bộ Công Thương) cho biết các hành vi vi phạm pháp luật về bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng đang gia tăng cả về số lượng lẫn mức độ tinh vi, đặc biệt trên môi trường số và thương mại điện tử. Không chỉ dừng ở các hành vi truyền thống, vi phạm đang dịch chuyển mạnh sang các giao dịch trực tuyến, nơi việc thu thập dữ liệu và giao kết hợp đồng diễn ra nhanh, phạm vi rộng và khó kiểm soát hơn.
Đáng chú ý, nhóm vi phạm phổ biến nhất liên quan đến bảo vệ thông tin cá nhân. Nhiều tổ chức, cá nhân sử dụng dữ liệu khách hàng không đúng mục đích hoặc vượt quá phạm vi đã thông báo. Một số đơn vị chưa minh bạch trong việc thu thập, xử lý dữ liệu, không cung cấp đầy đủ thông tin hoặc không tạo điều kiện để người tiêu dùng lựa chọn việc đồng ý hay từ chối sử dụng thông tin cho mục đích quảng cáo, tiếp thị. Trong bối cảnh dữ liệu trở thành "tài sản" quan trọng, nguy cơ lạm dụng thông tin cá nhân ngày càng gia tăng.
Bên cạnh đó, vi phạm trong cung cấp thông tin, đặc biệt qua hoạt động quảng cáo trên mạng xã hội, cũng diễn biến phức tạp. Một số doanh nghiệp và người có ảnh hưởng chưa công khai đầy đủ mối quan hệ tài trợ khi quảng bá sản phẩm, khiến người tiêu dùng khó phân biệt giữa quảng cáo và chia sẻ cá nhân. Điều này có thể dẫn đến hiểu nhầm, gây thiệt hại về kinh tế và xâm phạm quyền được cung cấp thông tin chính xác.
Ngoài ra, các vi phạm liên quan đến hợp đồng giao kết trên môi trường số cũng nổi lên. Một số doanh nghiệp sử dụng hợp đồng theo mẫu với các điều khoản bất lợi, như hạn chế trách nhiệm bồi thường hoặc gây khó khăn trong việc khiếu nại, xử lý tranh chấp. Trong các giao dịch trực tuyến, người tiêu dùng thường ở vị thế yếu hơn, dễ chấp nhận các điều kiện soạn sẵn và đối mặt với rủi ro khi phát sinh tranh chấp.
Theo cơ quan quản lý, những diễn biến này cho thấy công tác bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng đang đối mặt nhiều thách thức trong bối cảnh kinh tế số. Do đó, doanh nghiệp, đặc biệt là các nền tảng số, cần nâng cao tính minh bạch, tuân thủ pháp luật và đặt quyền lợi người tiêu dùng làm trung tâm, phù hợp với Luật Bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng năm 2023.
"Những nhóm hành vi nêu trên cho thấy thách thức đặt ra đối với công tác bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng trong bối cảnh kinh tế số. Điều này đòi hỏi các tổ chức, cá nhân kinh doanh, đặc biệt là các nền tảng số trung gian, phải chủ động rà soát, điều chỉnh mô hình hoạt động, tăng cường minh bạch thông tin, nâng cao trách nhiệm tuân thủ pháp luật và đặt quyền, lợi ích hợp pháp của người tiêu dùng ở vị trí trung tâm", đại diện Ủy ban Cạnh tranh quốc gia nhấn mạnh.
Trước thực trạng trên, thời gian tới, Ủy ban Cạnh tranh quốc gia cho biết sẽ tập trung nâng cao hiệu lực thực thi pháp luật cạnh tranh và bảo vệ người tiêu dùng, hướng tới môi trường kinh doanh minh bạch, lành mạnh.
Trong lĩnh vực cạnh tranh, cơ quan này sẽ tăng cường năng lực phát hiện, xác minh và xử lý vi phạm, đặc biệt tại các lĩnh vực nhạy cảm có nguy cơ phát sinh hành vi hạn chế cạnh tranh. Hoạt động giám sát thị trường trọng điểm sẽ được đẩy mạnh thông qua thu thập, phân tích thông tin nhằm kịp thời phát hiện dấu hiệu bất thường.
Cùng với đó, việc kiểm soát các giao dịch tập trung kinh tế sẽ được siết chặt, với sự phối hợp giữa cơ quan quản lý cạnh tranh và các cơ quan chuyên ngành. Các thương vụ có nguy cơ gây hạn chế cạnh tranh hoặc tác động tiêu cực đến thị trường sẽ được đánh giá kỹ lưỡng trước khi xử lý.
Trong lĩnh vực bảo vệ người tiêu dùng, cơ quan quản lý sẽ tiếp tục hỗ trợ địa phương triển khai các chỉ đạo của Chính phủ, đồng thời tăng cường vai trò của Sở Công Thương và các hội bảo vệ người tiêu dùng. Công tác giám sát, phát hiện và xử lý vi phạm sẽ được thực hiện thường xuyên, đồng bộ trên phạm vi cả nước.
Cơ chế tiếp nhận và xử lý khiếu nại cũng sẽ được hoàn thiện thông qua nhiều kênh như tổng đài, website, email và bưu điện. Song song, hoạt động tuyên truyền, phổ biến pháp luật sẽ được đẩy mạnh nhằm nâng cao nhận thức của người dân và doanh nghiệp.
Đáng chú ý, Ủy ban Cạnh tranh quốc gia sẽ tăng cường hậu kiểm đối với hợp đồng theo mẫu và điều kiện giao dịch chung trong các lĩnh vực có tác động lớn như bất động sản, thương mại điện tử, tài chính - ngân hàng, bảo hiểm, vận tải công nghệ. Đồng thời, cơ quan này đang xây dựng cơ sở dữ liệu tập trung về các loại hợp đồng để phục vụ phân tích rủi ro và đánh giá tuân thủ, hướng tới mô hình quản lý hiện đại.
Đối với hoạt động kinh doanh đa cấp, việc kiểm tra định kỳ và đột xuất sẽ tiếp tục được duy trì, cùng với đó là tăng cường tuyên truyền và phối hợp với cơ quan công an để phòng, chống vi phạm.
Theo đánh giá của cơ quan quản lý, bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng trong kinh tế số đòi hỏi sự tham gia đồng bộ của cả cơ quan quản lý, doanh nghiệp và người tiêu dùng. Việc kiểm soát hiệu quả các rủi ro về dữ liệu, minh bạch thông tin và điều khoản hợp đồng sẽ là yếu tố then chốt để củng cố niềm tin và bảo đảm sự phát triển bền vững của thị trường số.
"Những giải pháp này được kỳ vọng sẽ nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản lý Nhà nước, đồng thời tạo lập môi trường cạnh tranh lành mạnh, minh bạch trong thời gian tới", đại diện Ủy ban Cạnh tranh quốc gia cho hay.
