(Thanh tra) - Đó là mục đích nghiên cứu của đề tài khoa học “Công tác tiếp công dân, tiếp nhận và giải quyết khiếu nại, tố cáo, kiến nghị, phản ánh của chính quyền cấp tỉnh”, do ThS Phạm Trần Tuấn, Trường Cán bộ Thanh tra làm chủ nhiệm được đưa ra tại hội thảo hoàn thiện đề cương nghiên cứu, ngày 20/3.
ThS Phạm Trần Tuấn nhấn mạnh, công tác tiếp công dân, giải quyết khiếu nại, tố cáo, kiến nghị, phản ánh không chỉ là hoạt động hành chính đơn thuần mà còn là biểu hiện sinh động của nguyên tắc “của dân, do dân, vì dân”.
Trong bối cảnh cải cách hành chính đang được đẩy mạnh, yêu cầu nghiên cứu sâu về công tác này ngày càng trở nên cấp thiết, đặc biệt ở cấp tỉnh - nơi giữ vai trò trung tâm trong hệ thống phân cấp quản lý nhà nước.
Thực tiễn cho thấy, hiệu quả của công tác tiếp công dân và giải quyết khiếu nại, tố cáo có ảnh hưởng trực tiếp đến chất lượng quản trị công và môi trường phát triển kinh tế - xã hội.
Giai đoạn 2018 - 2025, số lượng và tính chất các vụ việc khiếu nại, tố cáo, kiến nghị, phản ánh có xu hướng gia tăng cả về quy mô và mức độ phức tạp. Một trong những yếu tố làm gia tăng tính phức tạp của công tác này là quá trình chuyển đổi mô hình tổ chức chính quyền địa phương sang hai cấp, chính thức triển khai từ ngày 1/7/2025.
Theo ông Tuấn, việc bãi bỏ cấp huyện, tinh gọn số lượng đơn vị hành chính cấp tỉnh và phân cấp mạnh cho cấp xã đã tạo ra một hệ thống quản lý mới, vừa hiệu quả hơn nhưng cũng đặt ra không ít thách thức.
Trong mô hình này, UBND cấp tỉnh trở thành “đầu mối trung tâm”, chịu trách nhiệm trực tiếp chỉ đạo, điều hành và giám sát toàn bộ quy trình tiếp công dân và giải quyết khiếu nại, tố cáo. Điều này đồng nghĩa với việc áp lực công việc tăng lên đáng kể, nhất là khi nhiều vụ việc trước đây do cấp huyện xử lý nay được chuyển thẳng lên cấp tỉnh.
Bên cạnh đó, sự thay đổi về cơ chế vận hành cũng làm nảy sinh nguy cơ chồng chéo thẩm quyền giữa cấp tỉnh và cấp xã, đặc biệt trong giai đoạn chuyển tiếp. Nếu không có hướng dẫn cụ thể và thống nhất, rất dễ dẫn đến tình trạng đùn đẩy trách nhiệm hoặc xử lý không nhất quán.
Một điểm sáng trong giai đoạn vừa qua là việc đẩy mạnh ứng dụng công nghệ thông tin, đặc biệt sau khi triển khai Nghị định số 55/2022/NĐ-CP về cơ sở dữ liệu quốc gia trong lĩnh vực này.
Tuy nhiên, thực tế cho thấy việc kết nối, liên thông dữ liệu giữa các cấp chính quyền vẫn còn hạn chế, chưa đáp ứng yêu cầu quản lý hiện đại.
Tình trạng đơn thư bị trùng lặp, xử lý không thống nhất giữa các cấp vẫn xảy ra, ảnh hưởng trực tiếp đến hiệu quả giải quyết và gây bức xúc trong dư luận. Điều này đặt ra yêu cầu cấp thiết phải hoàn thiện hạ tầng số, đồng thời nâng cao năng lực vận hành hệ thống cho đội ngũ cán bộ.
Về mặt pháp lý, hệ thống các văn bản quy phạm pháp luật liên quan như Luật Tiếp công dân, Luật Khiếu nại, Luật Tố cáo và các nghị định, thông tư hướng dẫn đã từng bước được sửa đổi, bổ sung theo hướng hoàn thiện hơn.
Các quy định mới đã đề cập đến nhiều nội dung tiến bộ như tiếp công dân trực tuyến, rút ngắn thời gian giải quyết, tăng cường bảo vệ người tố cáo.
Tuy nhiên, theo chủ nhiệm đề tài, vẫn còn nhiều khoảng trống cần tiếp tục nghiên cứu. Chẳng hạn, chưa có quy định cụ thể về bảo mật thông tin trong tiếp công dân trực tuyến; cơ chế bảo vệ người tố cáo chưa thực sự toàn diện; chế tài xử lý đối với việc không thi hành quyết định giải quyết khiếu nại còn thiếu tính răn đe.
Ngoài ra, năng lực của đội ngũ cán bộ làm công tác tiếp công dân và xử lý đơn thư cũng là một vấn đề đáng quan tâm. Ở nhiều địa phương, cán bộ vẫn kiêm nhiệm nhiều lĩnh vực, chưa được đào tạo chuyên sâu, thiếu kinh nghiệm thực tiễn và kỹ năng nghiệp vụ. Điều này dẫn đến việc giải quyết vụ việc chưa dứt điểm, kéo dài, thậm chí phát sinh khiếu kiện vượt cấp.
Do đó, việc nghiên cứu đề tài trong bối cảnh hiện nay là hết sức cần thiết và cấp bách. Không chỉ nhằm đánh giá toàn diện thực trạng, đề tài còn hướng tới việc đề xuất các giải pháp cụ thể, khả thi, phù hợp với mô hình chính quyền địa phương hai cấp.
Theo đó, đề tài sẽ tập trung làm rõ cơ sở lý luận của công tác tiếp công dân và giải quyết khiếu nại, tố cáo; phân tích thực tiễn triển khai tại cấp tỉnh trong giai đoạn 2018 đến nay; đồng thời nhận diện những vấn đề mới phát sinh sau khi chuyển đổi mô hình tổ chức bộ máy.
Trên cơ sở đó, nhóm nghiên cứu sẽ đề xuất các giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả công tác này, bao gồm hoàn thiện thể chế pháp luật, tăng cường phân cấp, nâng cao năng lực cán bộ, đẩy mạnh chuyển đổi số và cải thiện cơ chế phối hợp giữa các cấp chính quyền.
Đặc biệt, kết quả nghiên cứu còn có ý nghĩa quan trọng trong việc cung cấp luận cứ khoa học cho quá trình sửa đổi, bổ sung các văn bản quy phạm pháp luật liên quan, cũng như làm tài liệu phục vụ đào tạo, bồi dưỡng nghiệp vụ cho đội ngũ cán bộ trong giai đoạn chuyển tiếp.
Tại hội thảo các đại biểu nhấn mạnh: Trong bối cảnh đất nước đang đẩy mạnh cải cách hành chính và xây dựng nền quản trị hiện đại, công tác tiếp công dân và giải quyết khiếu nại, tố cáo không chỉ là nhiệm vụ thường xuyên mà còn là thước đo quan trọng của hiệu quả quản lý nhà nước.
Việc triển khai đề tài khoa học này trong năm 2026, với phạm vi nghiên cứu từ năm 2018 đến nay, được kỳ vọng sẽ góp phần tháo gỡ những “điểm nghẽn” tồn tại, đồng thời đề xuất các giải pháp mang tính đột phá, phù hợp với yêu cầu thực tiễn.
Qua đó, góp phần xây dựng một nền hành chính minh bạch, hiệu lực, hiệu quả, thực sự phục vụ người dân và doanh nghiệp, đúng với tinh thần của một Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa trong giai đoạn phát triển mới.
