(Thanh tra) - Cải cách hành chính trong lĩnh vực tiếp công dân đang đặt ra yêu cầu cao hơn, đi vào hiệu quả phục vụ thực chất. Trao đổi với phóng viên, ông Phạm Thế Sự, Phó Trưởng Ban Tiếp công dân Trung ương chia sẻ những góc nhìn từ thực tiễn và định hướng nâng cao chất lượng công tác trong thời gian tới.
Phóng viên: Thưa ông, nhìn tổng thể, ông đánh giá như thế nào về yêu cầu đặt ra đối với cải cách hành chính trong lĩnh vực tiếp công dân hiện nay?
Ông Phạm Thế Sự, Phó Trưởng Ban Tiếp công dân Trung ương:
Cải cách hành chính trong lĩnh vực tiếp công dân hiện nay không còn dừng ở việc hoàn thiện thủ tục theo nghĩa truyền thống, mà đã chuyển sang một yêu cầu cao hơn, đó là tổ chức lại toàn bộ phương thức vận hành theo hướng chủ động, liên thông và có khả năng xử lý hiệu quả những vấn đề phát sinh từ thực tiễn. Công tác tiếp công dân, xử lý đơn thư gắn trực tiếp với quyền và lợi ích của người dân, nên bất kỳ khâu nào thiếu rõ ràng hoặc chậm trễ đều tác động trực tiếp đến niềm tin.
Thực tiễn cho thấy tính chất các vụ việc ngày càng phức tạp, nhiều vụ kéo dài, liên quan đến nhiều cấp, nhiều ngành. Nếu vẫn xử lý theo cách phân tán, thiếu kết nối thì khó đạt hiệu quả. Vì vậy, cải cách phải đi vào tổ chức lại quy trình theo hướng liên thông, xác định rõ trách nhiệm, rõ thẩm quyền và thiết lập cơ chế phối hợp thực chất giữa các cơ quan.
Một yêu cầu mang tính nguyên tắc là phải đặt người dân ở vị trí trung tâm của toàn bộ quá trình vận hành hành chính. Mỗi quy trình không chỉ đúng quy định mà còn phải trả lời được câu hỏi người dân có thuận tiện hơn hay không, có được giải thích đầy đủ hay không. Khi nhìn từ góc độ đó, cải cách mới đi vào thực chất.
Có thể khẳng định, điều cốt lõi của cải cách hành chính trong lĩnh vực này không phải là thay đổi hình thức mà là thay đổi cách tiếp cận. Khi cách tiếp cận đúng, các giải pháp về thể chế, công nghệ và tổ chức bộ máy mới có thể phát huy hiệu quả bền vững.
Phóng viên: Một trong những nội dung quan trọng là hoàn thiện thể chế. Theo ông, cần làm gì để các quy định thực sự đi vào cuộc sống?
Ông Phạm Thế Sự, Phó Trưởng Ban Tiếp công dân Trung ương:
Trong lĩnh vực tiếp công dân và xử lý đơn, nếu quy định không xuất phát từ thực tiễn thì rất khó triển khai, thậm chí có thể tạo thêm vướng mắc. Vì vậy, việc xây dựng thể chế cần được tiếp cận theo tư duy hệ thống, bắt đầu từ những vấn đề đang phát sinh trong quá trình xử lý công việc hằng ngày.
Theo đó, cần bảo đảm ba yếu tố cốt lõi. Thứ nhất là quy trình phải rõ ràng, thống nhất, tránh cách hiểu khác nhau giữa các cơ quan. Thứ hai là trách nhiệm phải cụ thể, xác định rõ cơ quan chủ trì, cơ quan phối hợp và thời hạn xử lý. Thứ ba là tính khả thi, tức là quy định phải phù hợp với điều kiện thực tế để có thể triển khai ngay sau khi ban hành.
Một yêu cầu quan trọng khác là bảo đảm sự thống nhất trong toàn bộ hệ thống pháp luật có liên quan. Công tác tiếp công dân gắn với nhiều lĩnh vực, nếu thiếu đồng bộ sẽ dẫn đến chồng chéo, khó áp dụng. Do đó, việc hoàn thiện thể chế cần được đặt trong tổng thể chung, có rà soát và điều chỉnh kịp thời.
Đồng thời, cần thiết lập cơ chế tiếp nhận, phản hồi ý kiến từ cơ sở một cách thực chất, coi đây là kênh quan trọng để hoàn thiện chính sách. Những cán bộ trực tiếp làm công tác tiếp công dân là người nắm rõ nhất những vướng mắc trong thực tiễn, vì vậy ý kiến của họ cần được lắng nghe đầy đủ và phản ánh vào quá trình xây dựng quy định.
Phóng viên: Ứng dụng công nghệ và chuyển đổi số đang được đẩy mạnh. Theo ông, đâu là yếu tố quyết định để tạo chuyển biến thực chất?
Ông Phạm Thế Sự, Phó Trưởng Ban Tiếp công dân Trung ương:
Công nghệ chỉ thực sự phát huy hiệu quả khi gắn với nhu cầu thực tiễn và được triển khai đồng bộ. Trong lĩnh vực tiếp công dân, vấn đề không nằm ở số lượng phần mềm mà ở mức độ kết nối và khả năng khai thác dữ liệu.
Hiện nay, một trong những hạn chế là dữ liệu còn phân tán, chưa liên thông giữa các cấp, các ngành. Điều này ảnh hưởng trực tiếp đến việc theo dõi, tổng hợp và xử lý vụ việc. Vì vậy, cần xây dựng hệ thống dữ liệu thống nhất, coi đây là hạ tầng cốt lõi của quản trị trong lĩnh vực tiếp công dân, bảo đảm dữ liệu được cập nhật thường xuyên và có cơ chế chia sẻ hiệu quả.
Bên cạnh đó, yếu tố con người giữ vai trò rất quan trọng. Công nghệ dù hiện đại đến đâu nhưng nếu không được sử dụng thành thạo thì khó phát huy hiệu quả. Do đó, cần chú trọng đào tạo, hướng dẫn và từng bước thay đổi phương thức làm việc theo hướng số hóa.
Một yêu cầu không thể thiếu là bảo đảm an toàn, bảo mật thông tin. Dữ liệu về khiếu nại, tố cáo có tính chất nhạy cảm, nên việc xây dựng hệ thống phải đi kèm với các giải pháp bảo vệ phù hợp.
Có thể khẳng định, chuyển đổi số phải được triển khai theo lộ trình phù hợp, có trọng tâm, trọng điểm và gắn với kết quả đo lường cụ thể. Khi người dân cảm nhận rõ sự thuận tiện và minh bạch, khi đó mới có thể đánh giá hiệu quả thực chất.
Dù cải cách về thể chế hay công nghệ, yếu tố con người vẫn là khâu quyết định hiệu quả cuối cùng của mọi cải cách. Trong công tác tiếp công dân, mỗi cán bộ không chỉ thực hiện nhiệm vụ hành chính mà còn trực tiếp tiếp xúc, lắng nghe, giải thích và hướng dẫn cho người dân. Vì vậy, trách nhiệm công vụ cần được đặt ra rõ ràng và xuyên suốt.
Phóng viên: Từ góc độ quản lý, ông nhìn nhận như thế nào về vai trò của đội ngũ cán bộ trong quá trình cải cách?
Ông Phạm Thế Sự, Phó Trưởng Ban Tiếp công dân Trung ương:
Dù cải cách về thể chế hay công nghệ, yếu tố con người vẫn là khâu quyết định hiệu quả cuối cùng của mọi cải cách. Trong công tác tiếp công dân, mỗi cán bộ không chỉ thực hiện nhiệm vụ hành chính mà còn trực tiếp tiếp xúc, lắng nghe, giải thích và hướng dẫn cho người dân. Vì vậy, trách nhiệm công vụ cần được đặt ra rõ ràng và xuyên suốt.
Trước hết là trách nhiệm trong thực hiện nhiệm vụ. Mỗi khâu phải có người chịu trách nhiệm cụ thể, tránh tình trạng đùn đẩy, né tránh. Khi trách nhiệm được xác định rõ, việc kiểm tra, giám sát cũng sẽ hiệu quả hơn.
Thứ hai là thái độ phục vụ. Người dân đến trụ sở thường mang theo nhiều băn khoăn, bức xúc. Nếu không được giải thích rõ ràng, không được hướng dẫn đầy đủ thì rất dễ phát sinh những vấn đề phức tạp. Do đó, cải cách hành chính phải gắn với nâng cao chất lượng đội ngũ, cả về chuyên môn và kỹ năng giao tiếp.
Thứ ba là kỷ luật, kỷ cương hành chính. Việc tuân thủ quy trình, thời hạn xử lý không chỉ là yêu cầu nghiệp vụ mà còn là trách nhiệm đối với người dân và xã hội.
Có thể khẳng định, cải cách hành chính chỉ thực sự có ý nghĩa khi mỗi cán bộ nhận thức rõ vai trò của mình và thực hiện đầy đủ trách nhiệm được giao. Khi đó, các giải pháp về thể chế và công nghệ mới có thể phát huy hiệu quả một cách bền vững và lâu dài.
