Khiếu nại đông người. Nguồn ảnh: http://www.lawvietnam.com.vn

Nguồn gốc đơn thư kéo dài

Năm 1993, do ảnh hưởng tình hình an ninh trật tự tại nước láng giềng Campuchia (nhân tổng tuyển cử), liên tục có nhiều nhóm người gốc Việt đang sinh sống tại Campuchia kéo sang Việt Nam cư trú tạm. 

Tại địa bàn tỉnh An Giang, khi các hộ kéo về, Tỉnh ủy và UBND tỉnh đã xây dựng kế hoạch giao cho một số địa phương bố trí nơi cư trú tạm, với mong muốn khi tình hình ổn định sẽ vận động các hộ trở lại Campuchia tiếp tục sinh sống. Khi tình hình đã ổn định, một số hộ quay trở lại Campuchia. Số hộ còn lại, mặc dù đã được vận động, nhưng vẫn ở lại Việt Nam. Trong số các trường hợp ở lại tại ấp Ninh Phước, xã Lương An Trà, huyện Tri Tôn được bố trí ở tạm trên phần đất nằm dọc bờ kinh thuộc phạm vi giữa kinh Tám Ngàn và tuyến lộ Tri Tôn - Vàm Rầy có hộ bà Lê Thị Thúy Hằng. 

Số lượng hộ cư ngụ biến động liên tục (có hộ trở về Campuchia hoặc đi nơi khác sinh sống, cũng có hộ từ Campuchia tiếp tục kéo sang). 

Năm 1998, xét nhu cầu các hộ cần nơi cư ngụ ổn định, địa phương đã bố trí lên tuyến dân cư đối diện với nơi bố trí tạm (nằm cặp bên trái lộ theo hướng Tri Tôn - Vàm Rầy, được thực hiện theo Quyết định số 99/TTg ngày 9/2/1996 của Thủ tướng Chính phủ về định hướng dài hạn và kế hoạch 5 năm 1996 - 2000 đối với việc phát triển thủy lợi, giao thông và xây dựng nông thôn vùng đồng bằng sông Cửu Long). Tổng số có 190 hộ được bố trí nền nhà diện tích 10m x 17m tại tuyến dân cư không thu tiền sử dụng đất. 

Sau khi di dời lên tuyến dân cư, phần diện tích đất bố trí tạm trước đây được UBND xã Lương An Trà giải quyết cho các hộ tạm mượn để trồng cây, trong đó có hộ bà Hằng. 

Năm 2002, số hộ từ Campuchia về sinh sống tại khu vực tiếp tục gia tăng. Phát sinh thêm 87 hộ chưa được bố trí định cư do không còn nền nhà trống.

Mặc dù đã về Việt Nam sinh sống ổn định, nhưng do trước đây không được công nhận quốc tịch Campuchia, cũng như không có giấy tờ chứng minh nguồn gốc từng ở Việt Nam nên trong thời gian dài các hộ không được nhập hộ khẩu tại nơi cư ngụ vì thế không được thực hiện quyền công dân như quy định. Tuy nhiên, các hộ cũng vẫn được chính quyền địa phương chăm lo nhiều mặt, trong đó có việc kiến nghị Nhà nước công nhận quốc tịch. 

Năm 2005, sau nhiều lần tỉnh đề nghị, Bộ Tư pháp đã trình Chủ tịch Nước công nhận quốc tịch Việt Nam cho 277 hộ, trong đó có hộ bà Hằng. 

Ngày 29/7/2006, UBND xã Lương An Trà tổ chức họp dân, công bố chủ trương xây dựng tuyến dân cư để bố trí cho các hộ chưa có chỗ ở và dành một phần đất ngang 130m để xây dựng Trường Tiểu học A Lương An Trà tại vị trí đất đã cho tạm mượn trồng cây và yêu cầu các hộ tự chặt đốn cây (không bồi thường) để giao trả mặt bằng lại cho Nhà nước. Kết quả có 69 hộ chấp hành, còn 2 hộ (Nguyễn Thanh Hồng và Nguyễn Thị Huệ) không đồng ý, mà còn vận động các hộ KN cho đến nay, với các yêu cầu: Được nhận lại 300m² đất mà trước đây Nhà nước đã bố trí cho sử dụng tạm trước khi di dời về ở chính thức trên tuyến dân cư; được cấp đất sản xuất như các hộ dân vùng kinh tế mới; đươc hỗ trợ chính sách như hộ di dân vùng kinh tế mới; được nhận khoản trợ cấp mà Tổ chức PAM đã tài trợ vào năm 1994.

Vào tháng 11, tháng 12/2008 và tháng 2/2009, UBND huyện Tri Tôn đã ký 87 văn bản trả lời đơn cho các hộ.

Thống nhất nhiều điểm qua đối thoại

Việc KN luôn được tỉnh quan tâm chỉ đạo cho Thanh tra tỉnh tích cực hỗ trợ UBND huyện Tri Tôn và UBND xã Lương An Trà, thường xuyên tiếp xúc, giải quyết kịp thời nhưng các hộ vẫn tiếp tục kéo đi KN với thái độ ngày càng gay gắt.

Xét tính chất và mức độ phức tạp của vụ việc, UBND tỉnh An Giang đã chủ động có những chuyến công tác xuống tận địa bàn xã Lương An Trà để gặp gỡ, động viên, giải thích và đối thoại với các hộ.

Ngày 16/4/2009, tại UBND xã Lương An Trà, Đoàn Công tác của tỉnh (gồm có: Thường trực HĐND tỉnh, Chánh án TAND tỉnh, Chánh Thanh tra tỉnh, Công an tỉnh, Chủ tịch Hội Luật gia tỉnh, Báo An Giang, Đài Phát thanh Truyền hình An Giang và Phó Chủ tịch UBND huyện Tri Tôn) do Phó Chủ tịch UBND tỉnh Huỳnh Thế Năng chủ trì, có buổi đối thoại, giải quyết đối với 64 hộ dân KN. 

Ngày 21/5/2009, tại UBND xã Lương An Trà, Đoàn Công tác của tỉnh (gồm có: Thường trực HĐND tỉnh, Thanh tra tỉnh, Công an tỉnh, Chủ tịch Hội Luật gia tỉnh, Báo An Giang, Đài Phát thanh Truyền hình An Giang, Bí thư Huyện ủy, Chủ tịch và Phó Chủ tịch UBND huyện Tri Tôn) do Phó Chủ tịch UBND tỉnh Huỳnh Thế Năng chủ trì, có buổi đối thoại, giải quyết đối với đại diện hộ dân KN (gồm các ông Võ Văn Tình, Phạm Văn Thâu, Lê Văn Giàu, Nguyễn Thanh Hồng và bà Lê Thị Thúy Hằng) với kết luận: Qua đối thoại cho thấy, nhận thức của các hộ bắt đầu có thay đổi theo chiều hướng tích cực so với đối thoại lần trước, thể hiện ở những điểm: 

Thứ nhất: Thừa nhận việc chính quyền có quan tâm, lo lắng đến đời sống của bà con.

Thứ hai: Nhận thức đầy đủ hơn về 4 vấn đề nêu trên được đặt ra trong quá trình KN đều là những đề nghị xuất phát từ những khó khăn của cuộc sống hiện tại, mong chính quyền quan tâm, hỗ trợ nhằm có cuộc sống ổn định hơn, chứ không phải là quyền KN buộc chính quyền phải giải quyết. 

Trong số đề nghị của các hộ, UBND tỉnh chấp nhận giải quyết đề nghị hỗ trợ công cải tạo đất cho tạm mượn trồng cây và thiệt hại cây trồng trên đất (do các hộ có thời gian sử dụng đất để trồng cây). Tuy nhiên, để được giải quyết, các hộ phải bảo đảm đủ các điều kiện: Được Nhà nước cho mượn đất để trồng cây; có đơn đề nghị và kèm theo nội dung cam kết chấm dứt KN chưa đúng (thật ra là những yêu cầu chưa đúng trước đây của các hộ dân); phải là người gốc Việt từ Campuchia trở về Việt Nam sinh sống.

UBND tỉnh không giải quyết các đề nghị còn lại như: Xin cấp đất sản xuất nông nghiệp vì địa phương không còn quỹ đất. Về được hưởng chính sách di dân vùng kinh tế mới, theo kết quả rà soát danh sách các hộ di dân vùng kinh tế mới của Sở Nông nghiệp và Phát triển nông thôn thì không có tên các hộ trong danh sách này. Bên cạnh đó, đối chiếu các quy định lúc bấy giờ các hộ cũng không thuộc đối tượng di dân vùng kinh tế mới nên không được hưởng chính sách này. Về khoản trợ cấp mà Tổ chức PAM đã tài trợ trước đây, các hộ cho rằng tổng số danh sách có 190 hộ được hưởng nhưng lúc bấy giờ chỉ thực hiện cấp phát cho 125 hộ, còn lại 65 hộ chưa được nhận. Sự việc này diễn ra trước đó 14 năm nên việc kiểm tra, xử lý rất khó. Vả lại, PAM trực tiếp tổ chức cấp phát cho những hộ có mặt dưới sự chứng kiến của chính quyền địa phương.

Thứ ba: Kết luận này của UBND tỉnh sẽ tiếp tục thực hiện kết luận tại buổi đối thoại ngày 16/4/2009, chỉ xem xét giải quyết đối với những hộ bảo đảm điều kiện đã nêu.

Việc giải quyết hỗ trợ công cải tạo đất và thiệt hại cây trồng sẽ được tiến hành trên cơ sở các hộ được cho tạm mượn đất trồng cây thống nhất với nhau về vị trí đất, ranh đất để Nhà nước tiến hành đo đạc thực tế xác định diện tích của từng hộ làm cơ sở cho việc tính toán hỗ trợ nhưng không được vượt quá tổng diện tích thực tế đất đã cho tạm mượn.

Về cây trồng, căn cứ vào diện tích đất còn cây cho tiến hành kiểm kê để xác định số lượng cây trung bình trên m² đất làm tiêu chuẩn chung, hoặc căn cứ mật độ cây trồng cho phép trên m² đất tương ứng theo quy định của ngành Nông nghiệp để làm căn cứ giải quyết. 

UBND tỉnh giao UBND huyện Tri Tôn tổ chức đoàn công tác thực hiện đo đạc diện tích đất thực tế và kiểm kê số lượng cây trồng. Đề nghị các hộ dân phải hợp tác tích cực để đoàn được hoàn thành nhiệm vụ. 

Về giá hỗ trợ, thực hiện đúng theo bảng giá hiện hành của UBND tỉnh đối với đất trồng cây lâu năm và giá cây trồng trên đất.

Thông qua kết quả làm việc, UBND tỉnh An Giang đề nghị các hộ tham dự đối thoại có trách nhiệm thông tin, giải thích cho các hộ còn lại biết để thực hiện tốt nội dung kết luận này cũng như kết luận ngày 16/4/2009. Sự tham gia hợp tác tốt của các hộ cũng là cơ sở để UBND xã Lương An Trà và UBND huyện Tri Tôn sớm trình UBND tỉnh phê duyệt phương án để việc hỗ trợ được thực hiện trong thời gian nhanh nhất.

Bao chiếm đất trái phép

Ngày 4/11/2009, UBND tỉnh An Giang ký Quyết định số 2478/QĐ-UBND phê duyệt dự toán chi phí công cải tạo đất và thiệt hại cây trồng cho các hộ dân tại xã Lương An Trà, huyện Tri Tôn với tổng kinh phí là 3 tỷ đồng.

Thực hiện quyết định của UBND tỉnh, UBND huyện Tri Tôn đã ban hành quyết định giải quyết hỗ trợ cho hộ bà Hằng cụ thể như sau: Đất trồng cây lâu năm 384,5m² x 32.000 đồng/m² = 12.304.000 đồng; bạch đàn 8 năm tuổi 620 cây x 40.000 đồng/cây = 24.800.000 đồng; cây trúc 3 bụi x 30.000 đồng/bụi = 90.000 đồng; cây mít 4 cây x 200.000 đồng/cây = 800.000 đồng. Tổng cộng 37.994.000 đồng.

Chính quyền địa phương đã nhiều lần vận động nhận số tiền hỗ trợ trên nhưng đến nay bà Hằng vẫn kiên quyết không nhận.

Ngày 14/4/2009, bà Hằng tự ý di dời nhà sang phần đất tuyến dân cư ấp Ninh Phước ở và để cất nhà kiên cố tại nền nhà cũ đang cư ngụ. Tuy nhiên, khi cất xong, bà Hằng không di dời trả phần đất trên cho chính quyền mà tiếp tục bao chiếm sử dụng.

Ngày 15/4/2009, UBND xã Lương An Trà ban hành Quyết định số 42/QĐ.UBND về việc xử phạt vi phạm hành chính đối với bà Lê Thị Thúy Hằng số tiền 2.000.000 đồng và buộc giao trả 67,3m² đất ở nông thôn do bà Hằng bao chiếm trái phép.

Ngày 31/3/2011, UBND huyện Tri Tôn ban hành Quyết định số 3141/QĐ.UBND về việc tổ chức cưỡng chế thi hành quyết định xử phạt vi phạm hành chính số 42/QĐ.UBND của UBND xã Lương An Trà.

Sau nhiều lần địa phương vận động tự nguyện tháo dỡ căn nhà cất trái phép nhưng bà Hằng cương quyết không chấp hành, ngày 8/4/2011, UBND huyện phối hợp với UBND xã và các ngành chức năng tiến hành cưỡng chế tháo dỡ căn nhà cất trái phép của bà Hằng.

Mạo nhận là Việt kiều để hưởng hỗ trợ

Bà Hằng đi KN với danh nghĩa là người gốc Việt từ Campuchia trở về nước sinh sống. Tuy nhiên, qua quá trình thẩm tra, xác minh cơ quan chuyên môn phát hiện bà Hằng có hành vi mạo nhận là Việt kiều để được hưởng các chính sách hỗ trợ, thể hiện như sau:

Quê quán: Xã Hưng Yên, huyện An Biên, tỉnh Kiên Giang.

Từ năm 1963 - 1973, sinh sống cùng cha mẹ tại xã Đông Yên, nay là xã Hưng Yên, huyện An Biên, tỉnh Kiên Giang.

Năm 1974 - 1979, phụ giúp gia đình làm ruộng, sinh sống tại ấp Lô 2, xã Hưng Yên, huyện An Biên, tỉnh Kiên Giang.

Năm 1980 - 1989, có chồng, nghề nghiệp làm ruộng tại ấp Lô 2, xã Hưng Yên, huyện An Biên, tỉnh Kiên Giang.

Năm 1990, bỏ địa phương cùng chồng con đi nhiều nơi sinh sống như:

Tại thị trấn Ba Hòn, huyện Kiên Lương, tỉnh Kiên Giang: Có nhà tạm để mua bán, chồng làm nghề ngư phủ.

Tại xã Lương An Trà, huyện Tri Tôn, tỉnh An Giang: Có nhà tạm nhưng khai là Việt kiều Campuchia, mục đích được hưởng chế độ Việt kiều Campuchia về vùng kinh tế mới. 

Thời gian này, bà Hằng thường luân phiên cư ngụ giữa thị trấn Ba Hòn, huyện Kiên Lương, tỉnh Kiên Giang và xã Lương An Trà, huyện Tri Tôn, tỉnh An Giang.

Năm 2001, trở về xã Hưng Yên, huyện An Biên, tỉnh Kiên Giang đăng ký hộ khẩu thường trú (Số hộ khẩu 19168).

Tháng 10/2005, được Chủ tịch Nước công nhận quốc tịch Việt Nam nên tiếp tục đăng ký hộ khẩu (Số hộ khẩu 527) tại xã Lương An Trà.

Hành vi trên của bà Hằng đã vi phạm quy định tại điểm a, khoản 2, Điều 11 Nghị định 37/CP của Chính phủ nên đã bị Công an huyện Tri Tôn xử phạt hành chính 1.000.000 đồng về hành vi sử dụng 2 hộ khẩu ở 2 nơi khác nhau và buộc xóa hộ khẩu tại xã Hưng Yên, huyện An Biên, tỉnh Kiên Giang.

Thực hiện Kế hoạch số 319/KH-TTCP ngày 20/2/2009 của Thanh tra Chính phủ kiểm tra, rà soát vụ việc KN, tố cáo tồn đọng, bức xúc, kéo dài, UBND tỉnh An Giang nhận thấy: Việc KN của bà Hằng đã bảo đảm đầy đủ các yếu tố để công bố kết thúc giải quyết KN.

Mới đây, tại Văn bản số 64/TB-UBND, Phó Chủ tịch UBND tỉnh An Giang Lê Văn Nưng thông báo kết thúc giải quyết đối với KN của bà Lê Thị Thúy Hằng, yêu cầu bà Hằng nghiêm chỉnh chấp hành. 

Căn cứ kết luận của Phó Thủ tướng Trương Vĩnh Trọng tại Khoản 1 Thông báo số 89/TB-VPCP ngày 19/3/2009 của Văn phòng Chính phủ, UBND tỉnh An Giang đề nghị các cơ quan Trung ương thống nhất theo phương án giải quyết của tỉnh để cùng giải thích khi bà Hằng KN vượt cấp.

Thông báo số 64/TB-UBND được phổ biến rộng rãi trên các phương tiện thông tin đại chúng và được niêm yết công khai tại UBND xã Lương An Trà để làm cơ sở kết thúc giải quyết. 

Phó Chủ tịch UBND tỉnh An Giang Lê Văn Nưng giao UBND huyện Tri Tôn chủ trì phối hợp với các cơ quan mặt trận, đoàn thể của huyện tăng cường vận động, giải thích để bà Hằng thông hiểu chính sách, pháp luật hiện hành, chấm dứt KN.

Bảo Minh - Vy Anh