Tôn trọng tính đúng đắn của hoạt động thanh tra, không hợp thức hóa sai phạm  

Theo Thanh tra Chính phủ - cơ quan chủ trì soạn thảo dự thảo Nghị quyết - kết luận thanh tra là căn cứ quan trọng để xử lý vi phạm, thu hồi tài sản, hoàn thiện cơ chế, chính sách, nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản lý Nhà nước và phòng ngừa vi phạm. Luật Thanh tra năm 2025 đã quy định về giá trị pháp lý, trách nhiệm thực hiện, theo dõi, đôn đốc và kiểm tra việc thực hiện kết luận thanh tra.

Tuy nhiên, thực tiễn cho thấy một số khó khăn, vướng mắc phát sinh không xuất phát từ việc không chấp hành kết luận thanh tra, mà do sự thay đổi của chính sách, pháp luật, quy hoạch, điều kiện kinh tế - xã hội; sắp xếp tổ chức bộ máy hoặc do xuất hiện tình tiết, tài liệu mới có thể làm thay đổi căn cứ áp dụng pháp luật hoặc nội dung kiến nghị xử lý.

Ảnh: Minh Nguyệt

Có những kết luận thanh tra được ban hành trong bối cảnh hệ thống pháp luật còn chồng chéo, chưa thống nhất hoặc sau đó các quy định liên quan đã được sửa đổi, bổ sung. Vì vậy, việc tiếp tục thực hiện nguyên trạng một số nội dung có thể phát sinh khó khăn, vướng mắc.

Trong khi đó, Luật Thanh tra năm 2025 chủ yếu quy định việc ban hành và tổ chức thực hiện kết luận, kiến nghị thanh tra, chưa quy định cơ chế sửa đổi, bổ sung sau khi kết luận đã được ban hành.

Từ yêu cầu thực tiễn, việc ban hành Nghị quyết là cần thiết nhằm tạo cơ sở pháp lý để xem xét, xử lý những trường hợp phát sinh vướng mắc, bảo đảm tính khả thi trong thực hiện kết luận thanh tra nhưng vẫn giữ vững nguyên tắc tôn trọng tính đúng đắn của hoạt động thanh tra, không hợp thức hóa sai phạm.

Tháo gỡ vướng mắc nhưng vẫn giữ vững tính nghiêm minh

Mục đích ban hành Nghị quyết là thiết lập cơ chế thống nhất để xem xét sửa đổi, bổ sung kết luận, kiến nghị thanh tra trong quá trình tổ chức thực hiện khi phát sinh khó khăn, vướng mắc do thay đổi của pháp luật, điều kiện thực tế hoặc những căn cứ khách quan khác.

Việc xây dựng cơ chế này nhằm bảo đảm thực hiện kết luận thanh tra phù hợp với pháp luật và thực tiễn, nâng cao hiệu quả quản lý Nhà nước; góp phần tháo gỡ khó khăn, khơi thông nguồn lực phục vụ phát triển kinh tế - xã hội.

Thanh tra Chính phủ là cơ quan chủ trì xây dựng dự thảo Nghị quyết của Chính phủ. Ảnh: Minh Nguyệt

Tuy nhiên, dự thảo Nghị quyết đặt ra yêu cầu chặt chẽ về nguyên tắc. Việc sửa đổi, bổ sung phải đúng thẩm quyền, trình tự, thủ tục, có căn cứ pháp luật và căn cứ thực tiễn; chỉ thực hiện đối với nội dung chịu tác động trực tiếp và không làm ảnh hưởng đến hiệu lực thi hành của các nội dung khác của kết luận thanh tra.

Đặc biệt, quan điểm xây dựng Nghị quyết là không hợp thức hóa hành vi vi phạm pháp luật, không làm ảnh hưởng đến việc xử lý trách nhiệm hình sự, hành chính, kỷ luật hoặc việc giải quyết, thi hành các bản án, quyết định đã có hiệu lực pháp luật. Dự thảo cũng yêu cầu bảo đảm sự hài hòa giữa tính nghiêm minh, hiệu lực của kết luận thanh tra với yêu cầu tháo gỡ khó khăn, vướng mắc trong quá trình tổ chức thực hiện.

Làm rõ các trường hợp và phạm vi được sửa đổi, bổ sung

Dự thảo Nghị quyết tập trung quy định rõ phạm vi điều chỉnh, đối tượng áp dụng và nguyên tắc xem xét sửa đổi, bổ sung kết luận, kiến nghị thanh tra, bảo đảm chỉ được thực hiện trong những trường hợp thật sự cần thiết, có căn cứ pháp lý và thực tiễn rõ ràng.

Đồng thời, quy định cụ thể các trường hợp được xem xét sửa đổi, bổ sung kết luận, kiến nghị thanh tra. Trong đó, tập trung vào những trường hợp phát sinh khó khăn, vướng mắc do thay đổi quy định của pháp luật, thay đổi điều kiện thực tế hoặc xuất hiện căn cứ mới làm ảnh hưởng đến khả năng thực hiện kết luận thanh tra.

Ảnh minh họa: Minh Nguyệt

Dự thảo cũng quy định rõ phạm vi nội dung được sửa đổi, bổ sung và những nội dung không được sửa đổi, bổ sung, bảo đảm giữ vững giá trị pháp lý của kết luận thanh tra, không hợp thức hóa sai phạm, không làm ảnh hưởng đến việc xử lý trách nhiệm của tổ chức, cá nhân có hành vi vi phạm theo quy định của pháp luật.

Bên cạnh đó, còn quy định cụ thể về thẩm quyền, trình tự, thủ tục xem xét, quyết định việc sửa đổi, bổ sung kết luận, kiến nghị thanh tra; bảo đảm công khai, minh bạch, khách quan, chặt chẽ, đúng thẩm quyền và có cơ chế kiểm soát quyền lực trong quá trình thực hiện.

Một nội dung quan trọng khác là quy định hiệu lực pháp lý của quyết định sửa đổi, bổ sung kết luận, kiến nghị thanh tra và trách nhiệm của các cơ quan, tổ chức, cá nhân trong việc tổ chức thực hiện, theo dõi, kiểm tra và giám sát việc thực hiện sau khi quyết định sửa đổi, bổ sung được ban hành.

Việc xây dựng các chính sách nêu trên nhằm tạo cơ sở pháp lý thống nhất để xử lý những khó khăn, vướng mắc phát sinh trong quá trình thực hiện kết luận thanh tra. Đồng thời, bảo đảm tính nghiêm minh của pháp luật, nâng cao hiệu lực, hiệu quả hoạt động thanh tra và đáp ứng yêu cầu quản trị quốc gia trong giai đoạn phát triển mới.