Năm 1942, bà Trần Thị Hiền (mẹ ông Đỗ Đình Đức) mua 1 thửa đất ở và 2 thửa đất ao của các ông Trần Văn Huynh; Trần Văn Dĩnh và Trần Văn Đại tại làng Pháp Vân, tổng Thanh Liệt, huyện Thanh Trì, tỉnh Hà Đông (nay là phường Hoàng Liệt, quận Hoàng Mai, TP Hà Nội) có xác nhận của lý trưởng làng Pháp Vân và tỉnh trưởng tỉnh Hà Đông.

Do phải đi sơ tán nên từ năm 1952 đến năm 1970, gia đình ông Đức cho bà Nguyễn Thị Bách (người cùng làng Pháp Vân) ở nhờ và trông nom toàn bộ nhà cửa, đất đai.

Năm 1971, Toà án nhân dân TP Hà Nội đã công nhận quyền sở hữu nhà, đất trên là của bà Hiền.

Sau đó, gia đình ông Đức cho Hợp tác xã Pháp Vân mượn thửa đất ao 1.248m2 để nuôi cá với sự chứng kiến của ông Nguyễn Văn Phúc, Trưởng ban Quản lý ruộng đất xã Hoàng Liệt. Việc mượn đất không lập thành văn bản nhưng ngày 23/10/1974, ông Nguyễn Văn Phúc đã có giấy xác nhận: Thửa đất ao trên là của bà Hiền trong Sổ Điền bộ, số hiệu 207.

Trong thời gian này, gia đình ông Đức vẫn nộp thuế thửa đất ao với số tiền 18 đồng theo phiếu thu số 262 cho Nhà nước.

Năm 1993, ông Đỗ Văn Vọng, nguyên Đội trưởng Đội sản xuất của Hợp tác xã (người trực tiếp mượn đất) cũng xác nhận: “Đơn trình bày về việc Hợp tác xã Pháp Vân mượn ao của bà Hiền là đúng. Đề nghị các cấp giúp đỡ cho bà xin lại cái ao đó”.

Tiếp đó, UBND xã Hoàng Liệt có Văn bản số 06/VP khẳng định chưa có một văn bản nào của cấp có thẩm quyền ra quyết định thu hồi thửa đất ao tại thôn Pháp Vân để giao cho hợp tác quản lý sử dụng và công nhân nguyên thuộc quyền quản lý của bà Hiền. Căn cứ Điều 32, khoản 1, điểm a, điểm b, Nghị định 88/CP ngày 17/8/1994 của Chính phủ, UBND xã Hoàng Liệt đã hướng dẫn gia đình ông Đức làm các thủ tục kê khai theo quy định để trình cấp có thẩm quyền xét công nhận quyền sử dụng thửa đất ao.

Từ năm 1996, gia đình ông Đức có đơn  gửi UBND quận Thanh Trì xin lại thửa đất ao nhưng không được giải quyết.

Năm 2000, Nhà nước thu hồi đất xây dựng công trình đường Nam vành đai 3 - cầu Thanh Trì, trong đó có thửa đất ao 1.248m2 trên. Song khi lập phương án bồi thường, giải phóng mặt bằng, chính quyền lại xác định thửa đất ao là đất công nên không giải quyết bồi thường cho gia đình ông Đức.

Không đồng ý, gia đình ông Đức liên tục gửi đơn khiếu nại.

Ngày 20/5/2010, UBND TP Hà Nội ban hành Quyết định số 2238/QĐ-UBND xác định ông Đức đòi lại quyền sử dụng đất ao là không có cơ sở pháp lý đề giải quyết.

Theo Bộ Tài nguyên và Môi trường, từ ngày 1/7/2004 mới có quy định giải quyết trường hợp Nhà nước mượn đất của hộ gia đình, cá nhân, được quy định tại Điều 116 Luật Đất đai năm 2003 và Điều 112 Nghị định số 181/2004/NĐ-CP ngày 29/10/2004 của Chính phủ. Tuy quy định này chỉ giải quyết đến hết ngày 31/12/2010 nhưng thời điểm UBND TP Hà Nội giải quyết khiếu nại của gia đình ông Đức thì các quy định này vẫn còn hiệu lực thi hành.

Cũng theo Bộ Tài nguyên và Môi trường, việc xác nhận của ông Đỗ Văn Vọng được coi là chứng cứ trực tiếp chứng minh việc mượn đất ao giữa hợp tác xã và gia đình ông Đức. Vì thế, gia đình ông Đức đủ điều kiện được xem xét giải quyết các quyền lợi có liên quan khi Nhà nước mượn đất của  hộ gia đình, cá nhân theo quy định của pháp luật.

Do thửa đất ao 1.248m2 đã được sử dụng vào mục đích công cộng không giải quyết trả lại diện tích đất này nên Thứ Trưởng Bộ Tài nguyên và Môi trường Chu Phạm Ngọc Hiển đã đề nghị Thủ tướng Chính phủ giao UBND TP Hà Nội giải quyết khiếu nại theo hướng: Bồi thường bằng tiền cho gia đình ông Đức theo quy định tại điểm b, khoản 2, Điều 116 Luật Đất đai năm 2003.

Hà Nguyên