(Thanh tra) - Nơi mảnh đất biên giới phía Tây Quảng Trị, 34 anh linh liệt sĩ đã được tìm thấy sau hơn nửa thế kỷ nằm lại trong lòng núi. Mỗi phát hiện không chỉ mở ra một phần ký ức, mà còn khắc rõ hơn sự hiện diện của những con người đã hóa thân vào đất, vào núi, vào chính dáng hình Tổ quốc.
Những dấu tích giữa rừng sâu
Sáng sớm ở thôn Sê Pu, xã Hướng Lập, tỉnh Quảng Trị sương còn đọng trên những triền đá xám của ngọn Kóh Loong, phủ lên ngọn núi một vẻ trầm mặc đến lạ, như thể nơi này đang giữ trong lòng một câu chuyện chưa thể kể hết.
3 năm về trước, một nhát máy xúc mở đường dân sinh vào khu sản xuất cho bà con chạm vào lòng đất. Từ đó, những mảnh tăng, vải dù, dây dù, đế giày… lần lượt lộ ra, đánh thức cả một vùng ký ức bị chôn vùi suốt nhiều năm.
Từ khoảnh khắc ấy, những người lính của Đoàn Kinh tế - Quốc phòng 337 lặng lẽ có mặt. Họ bắt đầu hành trình đi tìm đồng đội, bền bỉ lần theo từng dấu vết nhỏ. Mỗi bước chân qua sườn núi, mỗi lớp đất được nâng lên đều mở ra một mảnh ký ức, để những người lính năm xưa dần được gọi trở về từ sâu thẳm đại ngàn.
Theo chân Bí thư Đảng ủy xã Hướng Lập Nguyễn Minh Long, chúng tôi men theo con dốc nhỏ lẫn trong cỏ dại. Dưới chân núi, một chiếc lán tạm nép mình bên vách đá, bên trong là bàn thờ đơn sơ và những di vật vừa được tìm thấy xếp lại ngay ngắn: mảnh tăng, đôi dép cao su, băng đạn... Tất cả nằm đó, lặng im đến nghẹn ngào, như vẫn giữ lại hơi ấm của những bàn tay đã từng cầm nắm, như chưa hề rời xa.
Ông Long châm nén hương, làn khói mỏng khẽ bay lên rồi tan dần vào khoảng không tĩnh lặng của núi rừng, như mang theo một lời thầm thì gửi về quá khứ. Ông nói rất khẽ, giọng chùng xuống, rằng từ khi phát hiện ra, bà con mới hiểu nơi này không còn là một ngọn núi bình thường, mà là nơi các cô, các chú, các bác đã nằm lại, nên mỗi bước chân đi qua đều trở nên chậm hơn, như một cách tự nhiên để cúi đầu trước những người đã hy sinh.
Từ chân núi, chúng tôi tiếp tục leo lên những triền đá dựng đứng, từng bước bám vào những mỏm đá trơn ẩm. Kóh Loong hiện ra gần hơn, khắc nghiệt với những vách đá dựng thẳng và những hốc sâu mở ra bất chợt. Trong các khe đá và lòng hang, vẫn còn vương lại những mảnh vải ni-lông đã bạc màu, những ống thuốc còn nguyên vỏ, những đoạn dây dù, dây thông tin nằm im lặng, phủ một lớp bụi thời gian.
Từ những dấu tích còn lại, có thể hình dung nơi đây từng là điểm trú quân, từng diễn ra những trận chiến ác liệt, và cũng có thể chính tại những hốc đá, vách núi này, những người lính đã phải tự tay chôn cất đồng đội của mình trong vội vã, giữa bom đạn chưa kịp dứt.
Già làng Hồ Văn Tun, thôn Sê Pu, người đã sống cả đời bên chân núi này, kể lại: Ngọn Kóh Loong (trong tiếng Vân Kiều Kóh nghĩa là núi) nằm phía Tây Bắc thôn Sê Pu. Những năm tháng chiến tranh đã có một thời nơi đây đông bộ đội, thanh niên xung phong, dân công hỏa tuyến, và cả những chiếc xe đạp thồ nối nhau qua rừng vượt qua Cù Bai, Tà Păng sang Lào… giữa những ngày bom đạn liên tiếp dội xuống.
Đặc biệt là những trận bom B52 đánh phá, khiến cả vùng trở thành “cửa tử”, bà con Vân Kiều nơi đây được sơ tán ra phía Bắc để an toàn hơn. Già dừng lại, nhìn về phía núi rất lâu rồi nói như một lời tự sự: “Sau này trở về, nơi đây là cảnh hoang tàn bởi bom đạn của những trận chiến khốc liệt, và không ai biết các anh, các chị nằm ở đâu nữa…”.
Những người lính trở về sau hơn nữa thế kỷ
Chính từ những ký ức rời rạc ấy, Đoàn Kinh tế - Quốc phòng 337 đã lần theo từng dấu vết, bám rừng nhiều ngày, đào từng lớp đất, mở từng khe đá. Từ ngày 27/7 đến cuối tháng 11/2023, 33 hài cốt liệt sĩ cùng nhiều di vật đã được tìm thấy.
Đại tá Nguyễn Thái Tiến, Chủ nhiệm Chính trị Đoàn Kinh tế - Quốc phòng 337, nói chậm rãi rằng, trên ngọn Kóh Loong vẫn còn những hang sâu nghi vẫn còn các anh nằm lại. Nhưng việc tiếp cận không hề đơn giản khi khu vực này từng bị bom đánh phá dữ dội, kết cấu đá đã bị phá vỡ, chỉ một sơ suất nhỏ cũng có thể đối mặt với nguy cơ sập bất cứ lúc nào.
Vì vậy, dù đã xác định được dấu hiệu ở một số vị trí, lực lượng vẫn phải dừng lại, chờ đủ điều kiện và phương tiện để tiếp cận an toàn hơn. Tháng 3 vừa qua, trở lại ngọn Kóh Loong, đội quy tập của Đoàn Kinh tế - Quốc phòng 337 tiếp tục lần theo những điểm nghi vấn đã được đánh dấu từ trước.
Sau nhiều ngày tìm kiếm, thêm một hài cốt liệt sĩ được phát hiện, cùng các di vật như bộ cờ tướng, mảnh tăng, dù, những đồng tiền xu đã nhuốm màu thời gian. Và khi con số hài cốt được nâng lên 34, đó không chỉ là một kết quả được ghi nhận, mà là thêm một cuộc trở về được nối dài, thêm một lời nhắc lặng lẽ rằng giữa đại ngàn này, vẫn còn những ký ức đang chờ được gọi tên.
Điều khiến những người làm công tác quy tập trăn trở nhất là cho đến nay, tất cả các hài cốt tìm thấy đều chưa thể xác định danh tính, không tên, không tuổi, không đơn vị, chỉ còn lại những di vật lặng lẽ nằm bên cạnh. Giữa đại ngàn lộng gió, những dấu tích ấy không chỉ kể lại một thời chiến tranh, mà còn gợi lên hình bóng của những con người đã đi qua nơi này bằng tất cả tuổi trẻ của mình.
Chiều xuống rất nhanh trên Kóh Loong, ánh sáng rút dần khỏi những vách đá, để lại một khoảng không trầm mặc đến nghẹn ngào, nơi những chùm hoa rừng bất chợt bừng lên sắc đỏ giữa nền xanh thẫm. Nhìn sắc đỏ ấy, vách núi đá ấy tôi chợt nhớ đến những câu thơ trong Màu hoa đỏ của cố nhà thơ, Đại tá Nguyễn Đức Mậu, như một cách ký ức trở về giữa không gian này.
Tôi chợt nghĩ đến những cái tên chưa thể gọi thành lời, như thể “dòng tên anh khắc vào đá núi”, ở lại cùng gió rừng và năm tháng. Và rồi, "ngọn núi nơi anh ngã xuống vẫn rực lên màu hoa đỏ". Đó không chỉ là màu của hoa rừng, mà còn là màu của ký ức, của sự tri ân, của những cái tên dù chưa được gọi đã hóa thân mình vào đất, vào núi, vào dáng hình đất mẹ Việt Nam.
Trong khoảng lặng ấy, khi những nén hương vẫn còn âm ỉ cháy trên chiếc bàn thờ tạm dưới chân núi, một ý nghĩ dần hình thành, không phải từ riêng ai mà như từ chính mảnh đất này gợi lên. Cùng với Hướng Lập, Ban Biên tập Báo Thanh tra phối hợp với Đảng ủy, chính quyền địa phương đang triển khai các bước đầu tiên để xây dựng một bia tưởng niệm ngay tại chân ngọn Kóh Loong.
Dù không phải là một công trình lớn, bia tưởng niệm ấy sẽ trở thành một điểm tựa của ký ức, nơi ghi lại sự hy sinh của những người lính đã nằm lại giữa đại ngàn. Ở đó, những nén hương sẽ được thắp lên một cách trọn vẹn hơn như một cách để những người ở lại gửi đến anh linh các anh hùng liệt sĩ lời tri ân sâu sắc.
Bí thư Đảng ủy xã Nguyễn Minh Long lặng đi một lúc khi nhắc đến ý tưởng này, rồi nói chậm rãi rằng nếu có một bia tưởng niệm, bà con sẽ có nơi để đến, để thắp hương, để kể lại cho con cháu rằng ở ngọn núi này đã từng có những người lính đi qua và nằm lại, để ký ức không bị lẫn vào rừng cây, không bị thời gian phủ kín. Để những người đi sau có thể dừng chân, cúi đầu và nhớ.
Gió chiều từ dãy Trường Sơn thổi về, làm rung lên những chùm hoa đỏ trên sườn núi. Rồi đây, khi bia tưởng niệm được dựng lên dưới chân núi, nơi ấy sẽ không chỉ là một dấu mốc của thời gian, mà là điểm hẹn của ký ức và lòng người.
Và khi hoa rừng vẫn nở qua từng mùa, sắc đỏ ấy sẽ không còn chỉ là màu của đại ngàn. Đó sẽ là màu của sự ghi nhớ được gìn giữ, của lòng biết ơn được tiếp nối, từ những người hôm nay đến những thế hệ mai sau. Một sắc đỏ lặng lẽ nhưng không phai, như lời tri ân bền bỉ của những người ở lại, gửi vào đất trời Trường Sơn, nơi những anh linh của các anh hùng liệt sĩ đã hóa thân vào trong dáng hình Tổ quốc hôm nay.
