Ngày 6/1/2026, Tổng Bí thư Tô Lâm ký ban hành Nghị quyết số 79-NQ/TW của Bộ Chính trị về phát triển kinh tế nhà nước, đặt ra yêu cầu tái định vị vai trò của khu vực này trong mô hình tăng trưởng mới. Theo tinh thần nghị quyết, doanh nghiệp Nhà nước (DNNN), đặc biệt là các tập đoàn, tổng công ty nòng cốt, không chỉ giữ vai trò then chốt mà phải thực sự trở thành lực lượng dẫn dắt chuỗi giá trị và lan tỏa động lực phát triển cho toàn nền kinh tế.

Nghị quyết 79 cũng lần đầu tiên đặt ra những mục tiêu mang tầm khu vực và toàn cầu, với kỳ vọng đến năm 2030 có từ 1–3 DNNN lọt Top 500 doanh nghiệp lớn nhất thế giới và khoảng 50 DNNN nằm trong Top 500 Đông Nam Á. Không chỉ là mục tiêu xếp hạng, Nghị quyết trở thành “đòn bẩy” thúc đẩy DNNN chuyển đổi mạnh mẽ về tư duy quản trị và năng lực cạnh tranh.

Định vị lại vai trò của DNNN trong nền kinh tế thị trường

Trao đổi với phóng viên, GS.TS Mạc Quốc Anh – Phó Chủ tịch Hiệp hội Doanh nghiệp nhỏ và vừa TP.Hà Nội cho rằng mục tiêu của Nghị quyết 79 như một tuyên ngôn ngôn chính sách rất mạnh mẽ về yêu cầu tái cấu trúc toàn diện khu vực doanh nghiệp nhà nước (DNNN) trong giai đoạn phát triển mới. 

Việc hướng tới Top 500 Đông Nam Á đã chuyển dịch tư duy căn bản, từ coi DNNN là trụ cột về quy mô sang yêu cầu cạnh tranh bằng năng lực quản trị, hiệu quả hoạt động và chuẩn mực quốc tế.

Theo ông Quốc Anh, tham vọng “Big 500” mang ít nhất ba ý nghĩa lớn. Trước hết, mục tiêu này buộc DNNN phải tự soi chiếu lại mô hình quản trị của chính mình. Không doanh nghiệp nào có thể vươn lên nhóm dẫn đầu khu vực nếu vẫn vận hành theo tư duy hành chính, nặng về mệnh lệnh, thiếu minh bạch và không gắn trách nhiệm cá nhân với kết quả kinh doanh. 

Áp lực xếp hạng khu vực và toàn cầu vì thế trở thành động lực cải cách, buộc DNNN tái cấu trúc từ hội đồng quản trị, cơ chế kiểm soát nội bộ, quản trị rủi ro đến chiến lược nhân sự và đổi mới sáng tạo.

GS.TS Mạc Quốc Anh – Phó Chủ tịch Hiệp hội Doanh nghiệp nhỏ và vừa TP.Hà Nội cho rằng mục tiêu của Nghị quyết 79 như một tuyên ngôn chính sách rất mạnh mẽ về yêu cầu tái cấu trúc toàn diện khu vực DNNN.

Bên cạnh đó, mục tiêu này góp phần định vị lại vai trò của DNNN trong nền kinh tế thị trường. DNNN không chỉ là công cụ thực thi chính sách hay giữ vai trò ổn định vĩ mô, mà phải trở thành những tập đoàn kinh tế có năng lực cạnh tranh thực chất, đủ sức tham gia chuỗi giá trị khu vực và toàn cầu. Khi DNNN được quản trị theo chuẩn mực quốc tế, hoạt động minh bạch và có trách nhiệm giải trình cao, niềm tin thị trường sẽ được củng cố, qua đó nâng cao uy tín quốc gia và sức hấp dẫn của môi trường đầu tư.

Ngoài ra, tham vọng “Big 500” tạo ra chuẩn mực mới về quản trị doanh nghiệp cho toàn bộ nền kinh tế. Nếu DNNN đi đầu trong áp dụng quản trị hiện đại, quản trị số, ESG và đổi mới sáng tạo, sẽ hình thành các “điểm neo chuẩn mực” để khu vực doanh nghiệp tư nhân học hỏi và liên kết. Khi DNNN mạnh lên bằng năng lực thực, thay vì đặc quyền, cạnh tranh thị trường sẽ trở nên lành mạnh hơn.

Tóm lại, mục tiêu Top 500 không phải là “tham vọng hình thức”, mà là đòn bẩy chiến lược thúc đẩy DNNN tái cấu trúc sâu, nâng tầm quản trị và chuyển hóa vai trò từ “doanh nghiệp của Nhà nước” sang “doanh nghiệp cạnh tranh toàn cầu mang thương hiệu quốc gia”.

Để những “sếu đầu đàn” DNNN thực sự cất cánh

Một nội dung then chốt của Nghị quyết 79 là yêu cầu chuyển dịch căn bản từ mô hình quản lý hành chính sang quản trị doanh nghiệp theo chuẩn mực quốc tế, nhấn mạnh vai trò của hội đồng quản trị, trách nhiệm giải trình và hiệu quả kinh doanh. 

Ông Quốc Anh cho rằng cốt lõi của cuộc “đại tu” này không nằm ở việc sao chép máy móc mô hình nước ngoài, mà là thay đổi cách thức ra quyết định và phân bổ quyền lực trong DNNN. Khi doanh nghiệp được trao quyền tự chủ thực chất, gắn chặt quyền hạn với trách nhiệm và kết quả kinh doanh, động lực nâng cao hiệu quả sẽ tự thân hình thành.

Nội dung đáng chú ý khác của Nghị quyết 79 là chủ trương thí điểm thuê CEO theo cơ chế thị trường. Ông Quốc Anh đánh giá đây là bước đi thể hiện tư duy quản trị mới, coi năng lực điều hành và kết quả tạo ra giá trị là tiêu chí cốt lõi. Việc thuê CEO bên ngoài, kể cả CEO quốc tế nếu đi kèm cơ chế đánh giá minh bạch, KPI rõ ràng và quyền hạn đủ rộng sẽ giúp DNNN tiếp cận nhanh hơn với chuẩn mực quản trị tiên tiến, công nghệ mới và mạng lưới thị trường toàn cầu.

Bên cạnh đó, việc áp dụng các chuẩn mực quản trị OECD, tăng cường minh bạch tài chính, quản trị rủi ro, quản trị chiến lược và phát triển bền vững (ESG) sẽ giúp DNNN tiệm cận thông lệ quốc tế. Khi các chuẩn mực này trở thành nền tảng vận hành thường xuyên, DNNN không chỉ nâng cao hiệu quả nội tại mà còn cải thiện đáng kể khả năng huy động vốn và liên kết với khu vực tư nhân.

PGS.TS Nguyễn Thường Lạng – Giảng viên cao cấp Viện Thương mại và Kinh tế quốc tế (ĐH Kinh tế Quốc dân).

Đồng quan điểm với ông Quốc Anh, PGS.TS Nguyễn Thường Lạng – Giảng viên cao cấp Viện Thương mại và Kinh tế quốc tế (ĐH Kinh tế Quốc dân) cho rằng Nghị quyết 79 đã được mong chờ từ lâu và là văn kiện mang tính đột phá cao trong tư duy phát triển kinh tế nhà nước. Nghị quyết thể hiện bước chuyển căn bản từ mô hình phát triển thiên về ổn định sang mô hình năng động, hiện đại, từ tư duy “giữ vai trò” sang tư duy “dẫn dắt và vươn lên”.

Theo ông Lạng, trong bối cảnh kinh tế tư nhân đóng góp ngày càng lớn và khu vực FDI giữ vai trò tiên phong về công nghệ, nếu kinh tế nhà nước không vươn lên sẽ đối mặt nguy cơ tụt hậu tương đối. Do đó, mục tiêu có 50 DNNN lọt Top 500 Đông Nam Á buộc khu vực này phải mạnh lên toàn diện từ công nghệ, mô hình quản trị, năng lực điều hành đến thương hiệu và chất lượng sản phẩm.

Ông nhấn mạnh, mục tiêu lớn nhất của Nghị quyết 79 là hình thành một thế hệ DNNN mới, hiện đại hơn, có năng lực cạnh tranh quốc tế và đủ sức dẫn dắt các ngành, lĩnh vực then chốt. Điều kiện tiên quyết là nhận thức đầy đủ về sứ mệnh mới của DNNN, cùng với một thế hệ lãnh đạo mới, đội ngũ nhân lực tinh hoa và thể chế đủ rộng mở, minh bạch để doanh nghiệp yên tâm đầu tư dài hạn.

Khi những “sếu đầu đàn” đủ lực cất cánh, kinh tế nhà nước sẽ không chỉ dừng lại ở việc giữ nhịp ổn định mà còn trở thành nguồn phát lực kéo tăng trưởng cho toàn bộ nền kinh tế.