Sức ép từ chi phí sinh hoạt thiết yếu trong mùa nắng nóng làm tăng CPI tháng 5/2026. Ảnh minh họa: Tạo bằng AI

Theo số liệu thống kê, chỉ số giá tiêu dùng (CPI) tháng 5/2026 đã ghi nhận mức tăng 0,29% so với tháng trước, trong đó khu vực thành thị tăng 0,31% và khu vực nông thôn tăng 0,28%. Đáng chú ý, bức tranh giá cả tháng này chứng kiến đà tăng đồng loạt của 10 trên tổng số 11 nhóm hàng hóa và dịch vụ tiêu dùng chính. 

Nguyên nhân cốt lõi đẩy chỉ số CPI đi lên xuất phát từ nhu cầu sử dụng điện, nước sinh hoạt tăng vọt trong những ngày thời tiết nắng nóng, kết hợp cùng đà tăng của giá vật liệu xây dựng, nhà ở thuê và giá xăng.

Đóng vai trò dẫn dắt đà tăng trong tháng là nhóm nhà ở, điện nước, chất đốt và vật liệu xây dựng với mức tăng 0,96%, trực tiếp làm CPI chung tăng 0,22 điểm phần trăm. Dưới tác động khắc nghiệt của thời tiết, giá điện và nước sinh hoạt lần lượt tăng 2,38% và 1,41% do nhu cầu làm mát ở nhiều địa phương tăng cao. 

Bên cạnh đó, giá thuê nhà cũng nhích thêm 0,71% khi các chủ trọ điều chỉnh giá nhằm bù đắp chi phí cải tạo, nâng cấp. Song song đó, giá vật liệu bảo dưỡng nhà ở tăng 0,81% do chi phí nguyên liệu đầu vào như thép, xi măng, cát, đá và cước vận chuyển không ngừng leo thang.

Giao thông cũng là nhóm tạo áp lực lớn lên mặt bằng giá cả khi tăng 0,83% so với tháng trước, chủ yếu do giá xăng tăng 2,12% bám sát diễn biến thị trường thế giới, qua đó làm CPI chung tăng thêm 0,08 điểm phần trăm. Ngoài ra, chi phí tổ chức tour cùng các dịch vụ lưu trú, di chuyển tăng cao cũng đẩy nhóm văn hóa, giải trí và du lịch tăng 0,48%. 

Điểm sáng hiếm hoi giúp kiềm chế đà tăng của giao thông nội địa là sự hạ nhiệt của giá cước vận tải hành khách đường sắt (giảm 13,19%) và hàng không (giảm 7,55%) sau khi chuỗi ngày nghỉ lễ 30/4-1/5 kết thúc.

Đặc biệt, hàng ăn và dịch vụ ăn uống là nhóm duy nhất ghi nhận mức giá giảm 0,14% trong tháng 5, đóng vai trò như một mỏ neo giữ ổn định thị trường. Giá lương thực giảm 0,68% nhờ nguồn cung dồi dào khi lúa vụ đông xuân bước vào kỳ thu hoạch. Nhóm thực phẩm cũng giảm 0,25%, nổi bật là giá thịt lợn giảm 0,82% nhờ hoạt động tái đàn duy trì ổn định, đảm bảo nguồn cung nội địa trong bối cảnh nhu cầu tiêu dùng chững lại. 

Dù vậy, thị trường vẫn ghi nhận mức tăng cục bộ ở một số mặt hàng rau tươi do ảnh hưởng của thời tiết nắng nóng kéo dài và kỳ chuyển vụ, điển hình như giá cà chua tăng vọt 11,92%.

Mở rộng bức tranh toàn cảnh 5 tháng đầu năm 2026, chỉ số CPI bình quân đã tăng 4,31% so với cùng kỳ năm trước. Sức ép lớn nhất tiếp tục đến từ nhóm nhà ở và vật liệu xây dựng với mức tăng 6,64%, đóng góp 1,51 điểm phần trăm vào mức tăng chung. Biến động này bắt nguồn từ việc giá nhà ở thuê tăng 6,41% cùng với giá điện sinh hoạt tăng 5,84% sau khi Tập đoàn Điện lực Việt Nam (EVN) điều chỉnh giá bán lẻ điện bình quân từ ngày 10/5/2025.

Các nhóm hàng hóa thiết yếu khác cũng duy trì đà tăng mạnh trong 5 tháng. Cụ thể, nhóm hàng ăn và dịch vụ ăn uống tăng 4,77%, làm CPI chung tăng 1,71 điểm phần trăm, chủ yếu do giá thịt lợn tăng tới 5,32% khi nguồn cung dịp Lễ, Tết hạn chế và chi phí chăn nuôi neo cao. Nhóm giao thông tăng 5,22% do biến động giá xăng dầu khiến nhóm nhiên liệu tăng 8,88%. 

Đồng thời, việc một số trường dân lập, tư thục, dạy nghề tiến hành điều chỉnh học phí cũng đẩy nhóm giáo dục tăng 3,28%. Yếu tố hiếm hoi ghi nhận mức giảm trong 5 tháng đầu năm là nhóm thông tin và truyền thông (giảm 0,06%), nhờ nguồn cung thiết bị công nghệ dồi dào và sự cạnh tranh gay gắt giữa các nhà phân phối.

Nếu loại trừ các mặt hàng có biến động mạnh, lạm phát cơ bản tháng 5/2026 tăng 0,34% so với tháng trước và tăng 4,67% so với cùng kỳ năm trước. Bình quân 5 tháng đầu năm, lạm phát cơ bản tăng 4,04%. Mức tăng lạm phát cơ bản này thấp hơn mức 4,31% của CPI chung, cho thấy sự biến động thất thường của giá xăng dầu, gas và thực phẩm chính là những tác nhân chủ yếu đẩy lạm phát tổng thể đi lên.

Trên thị trường tài sản, giá vàng trong nước tháng 5 ghi nhận mức giảm 4,11% so với tháng trước, diễn biến đồng pha với thị trường thế giới khi nhà đầu tư gia tăng chốt lời và nhu cầu nắm giữ tài sản trú ẩn suy giảm. 

Tuy nhiên, nếu tính bình quân 5 tháng đầu năm, giá kim loại quý này vẫn neo ở mức tăng kỷ lục 65,97%. Ở thị trường ngoại tệ, chỉ số giá đô la Mỹ tháng 5 tăng nhẹ 0,02% do nhu cầu trong nước nhích lên, đưa mức tăng bình quân 5 tháng đầu năm đạt 1,99%, bất chấp việc đồng bạc xanh trên thị trường quốc tế có xu hướng hạ nhiệt trước kỳ vọng Cục Dự trữ Liên bang Mỹ (FED) có thể giảm lãi suất trong thời gian tới.