Sau khi triển khai chưa đầy 1 năm, Thông tư 44 được xem xét, sửa đổi giá tính thuế tài nguyên. Theo tìm hiểu của chúng tôi, xuất phát từ thực tiễn, các hiệp hội doanh nghiệp và các sở tài chính đã có nhiều văn bản kiến nghị cụ thể về câu chuyện bất cập này. Và, các kiến nghị này cần sớm được Bộ Tài chính tiếp thu, sửa đổi.

Tại Văn bản góp ý số 2248, Sở Tài chính Nghệ An đề nghị thay đổi cách tính thuế đối với 9 mã khoáng sản kim loại và hàng chục mã tài nguyên không kim loại. Trong đó, riêng đối với đá hoa trắng, Sở Tài chính tỉnh Nghệ An đề nghị sửa đổi đối với 6 mã tài nguyên.

Cụ thể, đơn vị này đề nghị bỏ loại tài nguyên mã II40207, mã II40208 do việc qui định không cần thiết, gây khó khăn cho cơ quan chức năng và doanh nghiệp.

Đối với đá hoa trắng sản xuất bột, đơn vị này đề nghị Bộ Tài chính thống nhất đơn vị tính là tấn để phù hợp với thông lệ quốc tế và giao dịch trên thị trường. Về mức thuế, dự thảo vẫn để là 210.000-300.000 đồng/m3, nhưng Sở Tài chính Nghệ An đề nghị giảm xuống 90.000 đồng/tấn theo thực tiễn. Còn với mã tài nguyên đá hoa trắng có vết nứt để chế tác mỹ nghệ (mã II406), đơn vị này khẳng định, việc dự thảo thông tư đưa ra khung giá 1.200.000 đồng/m3 là không phù hợp. Trên thị trường Nghệ An, tài nguyên này có giá 200.000 đồng/m3. Vì vậy, Sở Tài chính Nghệ An đề nghị xem xét giảm xuống 200.000 đồng/m3.

Ngoài ra, đơn vị này cũng đề nghị thêm mã đá nguyên liệu làm sỏi nhân tạo vào thông tư vì trên thực tế có loại đá này mà chưa thu thuế; đề nghị xem xét đối với đá Dolomit sau nổ mìn và đá Dolomit có kích thước ≥0,4m3 sau khai thác. Bởi thực tế, kích thước đá ≥0,4m3 là đá khối và chủ yếu để xẻ làm ốp lát. Trường hợp cần phải được qui định để tính tiền cấp quyền khai thác khoáng sản như đối với đá hoa trắng thì cần phải qui định cụ thế, tránh tình trạng các doanh nghiệp vận dụng để xác định thuế có lợi cho mình.

Cũng về mã tài nguyên này, Sở Tài chính Yên Bái xác nhận, việc điều chỉnh giảm khung giá của dự thảo thông tư xuống 350.000-500.000 đồng/m3 là tương đối phù hợp với tỷ lệ thu hồi đá thực tế. Tuy nhiên, do sản phẩm có kích thước ≥0,4m3 sau khai thác không có bán trên thực tế. Mà theo qui định tại Điều 6 của Thông tư số 152/2015 thì giá tính thuế tài nguyên là giá bán đơn vị sản phẩm tài nguyên của tổ chức, cá nhân khai thác chưa bao gồm thuế giá trị gia tăng. Sở Tài chính đề nghị Bộ Tài chính thống nhất với Bộ Tài nguyên và Môi trường, Hội đồng đánh giá trữ lượng khoáng sản quốc gia về nội dung lý giải và phương án điều chỉnh giá đối với loại khoáng sản này. Đơn vị này cũng đề nghị ban soạn thảo sửa đổi mã nhóm, loại tài nguyên II40 thành “đá hoa trắng (không phân loại màu sắc, chất lượng), kích thước ≥0,4m3 làm cơ sở tính tiền cấp quyền khai thác khoáng sản theo trữ lượng phê duyệt” nhằm đảm bảo rõ ràng, dễ hiểu, phù hợp với tình hình thực tiễn quản lý hiện hành.

Sở Tài chính Yên Bái cũng đề nghị đưa mức tối thiểu đối với đá hoa trắng sản xuất bột cacbonat xuống 100.000 đồng/m3, tối đa 280.000 đồng/m3. Đây là mức giá UBND tỉnh Yên Bái đề nghị Bộ Tài chính áp dụng cho địa bàn Lục Yên (do đặc thù chất lượng của đá vùng này).

Trước đó, Sở Tài chính Yên Bái cũng có công văn gửi Tổng cục Thuế kiến nghị mở rộng khung giá tính thuế tài nguyên, phân chia đá hoa trắng thành các loại khác nhau. Cụ thể, đề nghị bổ sung giá mới vào khung giá đối với một số loại như quặng felspat phong hóa, fenpat phong hóa, đá granite bán phong hóa. Để công bằng cho các doanh nghiệp, Sở Tài chính Yên bái cũng đề nghị bổ sung loại “đá khối để xẻ (trừ đá hoa trắng, granite và dolomite) sau khai thác” và "đá mỹ nghệ (bao gồm tất cả các loại đá) sau khai thác”.

Đến nay, toàn quốc đã cấp phép khoảng trên 70 mỏ đá hoa trắng. Trong số này, khoảng 60% số mỏ đang tạm dừng do kết quả khai thác khoáng sản kém chất lượng mà chi phí các khoản thuế cho loại sản phẩm cao.

Theo phản ánh của các doanh nghiệp, Thông tư 44 xác định biên độ khung giá sàn và giá trần không phù hợp với quy định Luật Thuế Tài nguyên 2009. Thông tư 44 quy định giá tính thuế cho mã tài nguyên II401 đá hoa trắng (không phân loại màu sắc, chất lượng) kích thước ≥0,4m3 sau khai thác cao gấp 2,8 đến 3,3 lần mức thu hiện tại của Nghệ An và Yên Bái. Nghệ An và Yên Bái là 2 tỉnh có trữ lượng đá trắng chủ yếu trên toàn quốc và số lượng mỏ đá hoa trắng chủ yếu phân bố tại 2 địa phương này.

Trên thực tế, số ít các doanh nghiệp đang hoạt động khai thác đá hoa trắng giao dịch và nộp thuế tại hóa đơn VAT dưới 1 số dạng: đá hoa dạng cục loại thường, đá hoa dạng cục loại xấu, đá hoa dạng cục nhỏ tận thu, đá hoa dạng vân vện…

Ông Đoàn Văn Huấn, Chủ tịch Hiệp hội Đá hoa trắng Lục Yên đề nghị: Chưa đầy 1 năm đi vào thực tiễn, Thông tư 44 đã cho thấy các bất cập vô cùng lớn, nếu không nói là bức tử khối doanh nghiệp khai thác đá hoa trắng. Bộ Tài chính cho sửa sớm là chúng tôi rất mừng, bởi cứ kéo dài ngày nào thì nguy cơ khối doanh nghiệp đá trắng thua trên sân nhà là chắc chắn. Chúng tôi chỉ hi vọng rằng, những phân tích, kiến nghị rất cụ thể từ các sở, ban, ngành và các doanh nghiệp đá trắng sớm được Bộ Tài chính tiếp thu, sửa thấu đáo để thông tư mới ra đời tạo điều kiện cho các doanh nghiệp khai thác đá trắng có thể vượt qua khó khăn, phát triển; Nhà nước và doanh nghiệp cùng được lợi.

Đan Quế