Nội dung trên được đưa ra tại Diễn đàn Carbon Việt Nam 2026: Từ chính sách đến hành động diễn ra ngày 14/8, do Bộ Nông nghiệp và Môi trường phối hợp với Viện Tư vấn và phát triển (CODE), Tổ chức Tài chính Quốc tế (IFC) với sự hỗ trợ của Cục Kinh tế Liên bang Thuỵ Sĩ (SECO) tổ chức.

Thứ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường Lê Công Thành nhìn nhận, thị trường carbon vẫn là lĩnh vực mới đối với Việt Nam. Ảnh: BTC

Hướng tới mục tiêu Net Zero, tạo đà cho tăng trưởng bền vững

Thời gian qua, Việt Nam đã từng bước hoàn thiện khung chính sách, pháp luật về giảm nhẹ phát thải khí nhà kính và phát triển thị trường carbon trong nước, đồng thời mở rộng hợp tác quốc tế về trao đổi kết quả giảm phát thải khí nhà kính và tín chỉ carbon.

Phát triển thị trường carbon được xác định là một trong những trụ cột then chốt giúp Việt Nam thực hiện Đóng góp do quốc gia tự quyết định (NDC), hướng tới mục tiêu Phát thải ròng bằng "0" (Net Zero) vào năm 2050, đồng thời tạo đà cho tăng trưởng bền vững.

Cột mốc quan trọng bậc nhất cho bước chuyển này là việc Bộ Nông nghiệp và Môi trường đã phối hợp cùng Bộ Tài chính chính thức đưa Sàn giao dịch carbon trong nước vào vận hành thí điểm tại Sở Giao dịch Chứng khoán Hà Nội (HNX) vào ngày 29/6/2026 vừa qua.

Sự kiện này đánh dấu bước đi đầu tiên trong việc thương mại hóa lượng giảm phát thải, biến những nỗ lực bảo vệ môi trường thành một loại hàng hóa có thể trao đổi công khai và định giá trên thị trường.

Thông qua cơ chế này, giảm phát thải không còn là "gánh nặng tuân thủ" hay chi phí phát sinh thuần túy, mà đang từng bước trở thành một cấu phần kinh tế mới. Thị trường carbon mở ra cơ hội lớn cho doanh nghiệp trong việc thu hút dòng vốn xanh, thúc đẩy đổi mới công nghệ, nâng cao hiệu quả sử dụng năng lượng và gia tăng năng lực cạnh tranh trên trường quốc tế.

Các diễn giả thảo luận trong khuôn khổ "Diễn đàn Carbon Việt Nam 2026: Từ chính sách đến hành động" ngày 14/8. Ảnh: BTC

Giá carbon phải đạt 147 USD/tấn mới tạo sức ép giảm phát thải

Tại Diễn đàn Carbon Việt Nam 2026, nhiều doanh nghiệp cho biết, họ đã bắt đầu chuẩn bị dự án tạo tín chỉ carbon, nhưng khả năng biến tiềm năng giảm phát thải thành hàng hóa còn phụ thuộc vào nhiều yếu tố khác.

Ông Nguyễn Tuấn Quang, Phó Cục trưởng Cục Biến đổi khí hậu, cho biết Việt Nam đã có hàng trăm dự án theo Cơ chế phát triển sạch (CDM) được cấp tín chỉ. Một số dự án đang chuyển đổi sang cơ chế mới theo Thỏa thuận Paris. Ngoài ra, Việt Nam có hơn 10 dự án theo Cơ chế tín chỉ chung (JCM) và nhiều dự án theo các tiêu chuẩn carbon khác.

Theo ông Quang, sự phát triển của các dự án carbon cũng mở ra nhu cầu đối với các tổ chức thẩm định. Hiện có khoảng 30 tổ chức đáp ứng yêu cầu về chứng nhận, xác nhận giá trị sử dụng theo quy định. Đây là một trong những mắt xích cần thiết bởi lượng giảm phát thải phải được đo lường, thẩm định và chứng nhận trước khi có thể trở thành tín chỉ giao dịch trên thị trường.

Trả lời câu hỏi về việc giá tín chỉ carbon, TS. Lê Xuân Nghĩa, Viện trưởng Viện Tư vấn và Phát triển (CODE), Ủy viên Hội đồng Tư vấn chính sách tài chính, tiền tệ quốc gia, dẫn dự báo của Ngân hàng Thế giới khi phân tích vai trò của giá carbon đối với quá trình chuyển đổi xanh.

Theo ông, mức khoảng 147 USD cho mỗi tấn carbon là ngưỡng giá có thể tạo ra tác động đủ lớn tới quyết định của các chủ thể phát thải. Khi giá còn thấp hơn nhiều, sức ép kinh tế để doanh nghiệp thay đổi công nghệ, đầu tư giảm phát thải chưa thực sự mạnh.

“Điều này xuất phát từ bản chất của cơ chế định giá carbon. Khi phát thải trở thành một khoản chi phí đáng kể, doanh nghiệp phải đặt lên bàn cân giữa tiếp tục trả tiền cho lượng phát thải và bỏ vốn đầu tư công nghệ, thay đổi quy trình sản xuất để giảm lượng khí nhà kính. Giá carbon càng thấp, động lực kinh tế cho lựa chọn thứ hai càng hạn chế”, TS. Lê Xuân Nghĩa phân tích, khoảng cách này đặc biệt đáng chú ý tại các nước đang phát triển, nơi giá carbon nhìn chung còn thấp.

Việt Nam cũng đang ở giai đoạn đầu của quá trình hình thành và vận hành thị trường, nên còn một chặng đường dài để mức giá carbon đủ sức tạo ra hiệu ứng giảm phát thải như kỳ vọng.

Chuyên gia nhìn nhận, đây là vấn đề cần được tính đến trong quá trình hoạch định chính sách. Mục tiêu của thị trường carbon không chỉ là hình thành một nơi mua bán hạn ngạch hay tín chỉ, mà quan trọng hơn là tạo được tín hiệu giá đủ mạnh để tác động đến hành vi của bên phát thải.

Vì vậy, mức giá cao hay thấp không đơn thuần quyết định giá trị của một tín chỉ carbon. Nếu giá phát thải vẫn thấp hơn đáng kể so với chi phí doanh nghiệp phải bỏ ra để chuyển đổi công nghệ, thị trường khó tạo được sức ép đủ lớn cho quá trình giảm phát thải.

TS. Lê Xuân Nghĩa, Viện trưởng Viện Tư vấn và Phát triển (CODE), Ủy viên Hội đồng Tư vấn chính sách tài chính, tiền tệ quốc gia. Ảnh: BTC

Xây dựng dự án carbon gắn với các giải pháp giảm phát thải

Làm rõ thêm về cách thức vận hành thị trường carbon, bà Phạm Liên Anh, Trưởng Chương trình Tư vấn Cải cách và Nghiên cứu Kinh tế Việt Nam, Lào, Campuchia của IFC, cho biết mức độ quan tâm của doanh nghiệp đang tăng rõ rệt. Nhiều doanh nghiệp đã, đang hoặc chuẩn bị xây dựng dự án carbon gắn với các giải pháp giảm phát thải. "Cục Biến đổi khí hậu và IFC cũng đang chuẩn bị sổ tay hướng dẫn nhằm cung cấp các chỉ dẫn thực tiễn cho doanh nghiệp xây dựng dự án", bà nói.

Tuy nhiên, sự quan tâm của doanh nghiệp chưa đồng nghĩa thị trường trong nước có thể lập tức phát triển mạnh. Theo bà Liên Anh, điều này còn phụ thuộc vào việc hoàn thiện các tiêu chuẩn carbon trong nước, quy trình chứng nhận đủ thuận lợi và doanh nghiệp hiểu rõ cách thực hiện.

Quan trọng hơn, thị trường cần có nhu cầu đủ lớn và mức giá phù hợp. Nhu cầu này được kỳ vọng tăng khi thị trường carbon qua giai đoạn thí điểm và số doanh nghiệp phải giao dịch hạn ngạch mở rộng. Khi đó, tín chỉ từ các dự án giảm phát thải sẽ có thêm đầu ra trong nước.

Tại diễn đàn, các chuyên gia đều thống nhất: Doanh nghiệp chính là chủ thể trung tâm của thị trường carbon. Tuy nhiên, khoảng cách từ tiềm năng giảm phát thải đến việc biến nó thành một loại hàng hóa giao dịch được trên sàn HNX vẫn còn rất lớn, đòi hỏi sự bứt phá mạnh mẽ về năng lực nội tại của chính cộng đồng doanh nghiệp.

Vì thế, việc nâng cao năng lực công nghệ và tối ưu hóa vận hành nội tại mới là con đường dài hạn giúp doanh nghiệp vừa tuân thủ đúng luật, vừa tự tạo ra giá trị kinh tế mới từ dòng vốn xanh.

Từ thực tế đó, Thứ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường Lê Công Thành khẳng định, để thị trường vận hành hiệu quả, Việt Nam cần tiếp tục hoàn thiện thể chế, nâng cao năng lực kỹ thuật, bảo đảm tính minh bạch và phát huy vai trò trung tâm của cộng đồng doanh nghiệp.

“Trong giai đoạn thí điểm, các cơ quan quản lý sẽ liên tục rà soát, nâng cấp hạ tầng kỹ thuật, hoàn thiện hệ thống đo đạc, báo cáo, thẩm định và quản trị dữ liệu, đồng thời tăng cường đối thoại để tháo gỡ vướng mắc cho thị trường”, Thứ trưởng Lê Công Thành nhấn mạnh.